Kókshege Shámshi kelgen kóktem edi

Aqan atasyn túsimde kórdim depti. Ańyz, álde aqıqat. Qalaı bolǵan kún­de de tamyljyǵan tabıǵaty tańdaı qaq­tyratyn Kókshege sapar shekken. Mun­daǵy án qadirin biletin, ánshi­niń qadi­rin biletin jaqsy men jaısań kom­po­zı­tordyń tabanyn jerge tıgizbeı án Mek­kesin aralatqan. Samal jeline súı­dir­­­gen. Káýsar aýasyn jutqyzǵan. Án paı­­­ǵam­barynyń shyǵar­mashylyǵyna qanyq támam jurt tóbesine kóterip qur­met­tegen.

Áýeli zerli Zerendini. Kóktemde óńi­rine zerger tabıǵat zer salǵan Zerendi aı­maǵy has sulýdaı sylanyp, arýdaı ajarlanyp, tańǵajaıyp bir keıipke enedi emes pe? Jylandynyń bıigi jasyl japyraqtaryn bulǵap qoınaýyna shaqyrǵandaı, aıdyn shalqar Zerendi kóli tylsym tuńǵıyǵyna tartqandaı, ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń orman qoı­naýyndaǵy myń san qustyń únimen dala kúıin shertip, jan dúnıesin baý­raǵandaı. Osynaý sulýlyqqa Shámshi ata­myz qaıran qalǵan. Tebirengen, tol­qyǵan. Tabıǵattyń tartýyna tánti bol­ǵan. Záý bıiktegi kún sáýlesi sezimtal júrekke nur quıyp, qorǵasyndaı bal­qytsa, qushaq jaıa qarsy alǵan eldiń appaq nıeti, qolam­tanyń shoǵyndaı ystyq yqylasy odan ári meımanasyn asyrǵan. Zerendi aýylynda el ánin meıirlene aıtatyn, shabyttanyp shal­qar sezimmen shyrqaıtyn kompozıtormen kezdesý ótkizilgen.

– Men ol kezde Zerendi aýdandyq gazetinde tilshi bolyp isteıtin edim, – deıdi belgili aqyn Qorǵanbek Amanjol. – Arada qansha jyl ótse de sol kezdesý jadymda jattalyp qalypty.

Aty ańyzǵa aınalǵan kompozıtormen emen-jarqyn áńgime órbitildi. Árıne, uly óner týraly, óziniń shyǵar­ma­shylyǵy haqynda. Syrǵa sýsyndaǵan zerendilikterdiń biri kompozıtordan án tabıǵaty, onyń týý sáti týraly surasa kerek.

– Meniń bir aqyn dosym bar, – depti Shámshi, – keıde óziniń maqtanyp bir aıtatyn sózi bar edi. Men óleńdi kez kelgen ýaqytta jaza beremin deıtin. Tipti dárethanada da. Men álgi aqynǵa «báse, seniń óleńderińnen áldebir ıis shyǵyp turady» dep jaýap bergenmin.

Sazgerdiń jalǵyz aýyz sóziniń astarynda kátepti qara narǵa júk bolatyn salmaq jatyr. О́nerdiń kıeli eken­digin uqtyratyn sóz. Al ózi shabyty shal­qyǵan tusta shuraıly da shyraıly ánniń kóki­re­­gine qalaı quıylatyndyǵyn uq­tyra almaǵan. Tylsym bir tunyq dúnıe. Jan dúnıesin bebeýletken syrly sazdyń qaı taraptan quıylatynyn býlyqqan ystyq júrek, alaburtqan kóńil tap basyp ańǵara da almaǵan tárizdi.

Osy saparynda arqaly aqyn Erkesh Ibrahım jol bastap júripti. Kókshege kelý sapary da aqynnyń shaqyrýymen óristese kerek. Ekeýi kún-tún syrlasqan. Kórkem Kóksheniń kelbetin, baq qonyp, bereke daryǵan qut qoınaýyn meıirleri qanǵansha aralap, kóńilderin búrlegen. Kenezesi tolǵan soń teńiz kóńil tasymas pa, aq bas tolqyndary burq-sarq qaınamas pa? Tasyǵan, qaınaǵan. Arqaly aqyn qoıyn dápterine shuqshısa, syrly sazdyń ıesi daýylpaz dala únimen birge bitisip, Kóksheniń kógildir qyrattaryn, jaýhar kólderin aralap ketken. Aqkóńil adamdar da kezdesken saıyn qushaq jaıa qarsy alyp, kóńil túkpirindegi jan syryn tańnyń móldir shyǵyndaı jarqyrata kórsetpek. Aıtyp aıtpaı ne kerek, aqyr sońynda sybyzǵydaı syzylǵan sulý án birinen soń biri dúnıege keldi desedi. Bar ǵumyry kórkem Kóksheni jyrlaýmen ótken arqaly aqyn Erkesh Ibrahımniń qalamynan jan tebirenter jup-jumyr óleń joldary qanyq boıaýmen quıylyp túsip, «qulaqtan kirip boıdy alǵan».

Nátıjesinde, sol kezdegi oblystyq «Kók­shetaý pravdasy» gazetine Shámshi aǵamyz «Baıǵazyńa bes án arnadym, erke Kókshe!» dep atalatyn maqalasyn jarııa­laǵan. Maqalada jer jánnatynyń aı arý sıpaty, qaıtalanbas kórkem kelbeti osy jerdi jaılaǵan jaısań jandardyń jomart ta er minezi tilge tıek bolǵan.

Al endi Zerendidegi kezdesýge qa­tysqan belgili aqyn Qorǵanbek Aman­jol­dyń «Shámshi kelgen» dep atalatyn óleńi sapar sátin aıǵaqtap-aq tur.

«Kóktemdi sol umytam ba,

Kókshetaýǵa Shámshi kelgen.

Kóńildi áste sýytam ba,

Kórgen alǵash án-shúlennen.

Jetpis tórttiń jazǵa salym,

Zeren kóldiń jaǵasynda,

Jalǵastyrǵan án saparyn

Ný qaraǵaı arasynda.

Aqan, Birjan áýeletken

Án besigi terbegendeı.

Shámshi de bir sáýeni ópken,

Oqjetpeske órlegendeı.

Aıyrtaý men Syrymbetti

Aqyn Erkesh aralatty.

Qulagerden dúbir jetti,

Qamsaqtyda qona jatty.

Býrabaıda tolqydy da,

Búrkittiden Shámshi de asty.

Shamyrqana shalqydy da,

Shabytyna qamshy basty.

Kórkem Kókshe án qanatyn

Qalyqtatyp aspanyna,

Sharyqtatyp saltanatyn,

Shyqty shyrqap asqaryna.

Erkesh aqyn óleńimen

Kernep sazy asaý qandy,

Erke Kókshe - eren kúnnen

Bazarlyqqa bes án qaldy.

Kókshetaýda kóktem edi,

Kóktem aty - Shámshi kelgen.

Saǵyndyrǵan sol ánderdi

Kútip júrmin ánshilerden».

Iá, aqyn aǵamyz ánshilerden sol bes án­­di kútip júr. Aıtylmaıdy. Biz de
es­ti­me­­­dik. Qaıda eken, qaıda jaýhardaı bes án?

Aqmola oblysy