Kilemshi

Kishkentaı kezimizde ápkelerimizdiń aýylda kilem toqyǵanyn talaı kórgenbiz. Kóp qyzdar qatar otyryp alyp, aǵashqa kerýli kilemdi toqpaqtap jatatyn. Qazir endi zaman da, sana da ózgerdi. Búginde eshkim qoldan kilem toqymaıdy jáne bir kezderi qabyrǵaǵa iletin kilemdi búginde aıaqtyń astyna tóseıtin boldyq. Biraq, qandaı zaman ótse de, kilem eshqashan sánnen, turmystan qalǵan emes. Mine, Jýaly aýdanynyń Qaırat aýylynda turatyn erli-zaıypty Nurǵalı men Ázımanyń kilem toqýdy qolǵa alýyna osy másele túrtki bolsa kerek. Árıne, bul ana úıdiń, myna úıdiń qyzdaryn shaqyryp, asarlatyp toqyp tastaıtyn aýyldyń baıaǵy kilemi emes. Bul otbasy qolǵa alǵan jumystyń bas­ty ereksheligi – shaǵyn kilemge kez kelgen adamnyń beınesin dál túsiretindiginde bolsa kerek. Bir jaǵy tabys taýyp, bir jaǵy ulttyq ónerdi jańǵyrtyp, ulyqtap júrgen Nurǵalı men Ázıma osy kásibiniń arqasynda birneshe aýyldastaryn jumyspen qamtyp otyr. Qudaıǵa shúkir, dastarqany dámge, keń dalasy ánge toly elimizde kóptegen tulǵalardyń mereıtoılary atalyp ótilýde. Odan bólek jeke adamdardyń qýanyshtary qanshama... Sodan bolar jýalylyq kilem toqýshylar qol qýsyryp, jumyssyz otyrǵan emes. Suranys kóp. Jip ıirip, adamnyń bet-beınesin kilemge aınytpaı salý da úlken óner. Oǵan da qabilet kerek. Endeshe, osy ispen aınalysyp jatqan 8 kelinshektiń jumysyn júıelep, toqylatyn kilemderdiń negizin salyp, bas-kóz bolyp júrgen Ázımanyń eńbegin erekshe atap ótýge bolady. – Áli esimde, ákem Qýantaı 25 jyl keńshar jylqysyn baqty. Sonda jazda jaılaýǵa, qysta qystaýǵa kóship-qonǵan kezde anam kıiz úıge shı toqyp ilip, alasha tósep qoıatyn. Anamnyń qolynan shyqqan shı men alasha kózdiń jaýyn alardaı ádemi bolýshy edi. Anamnyń osy ismerligi maǵan buıyrdy. Aǵaıyndy 10 ul-qyzdyń ishinde men ǵana kilem toqýdy kásip ettim. 1979 jyly osy Jýalyǵa kelin bolyp túskenimde kilem toqıtyn arnaıy fabrıka bolatyn. Sonda jumys istedim. Biraq 1996 jyly jabylyp qaldy da, jalaqyma fabrıkadaǵy 1 stanokty satyp aldym. Sóıtip, kilemdi ózim úıde toqı bastadym. Birtindep isim óne kele qasyma 4 qyzdy kómekshilikke aldym. Aldymen olarǵa istiń jónin úırettim. Kilem toqýda ár jipti terip ilip, túsin durys tańdaı bilý óte usaq sharýa bolǵandyqtan, asqan shydamdylyqty talap etedi. Tek tabıǵatynan sabyrly adam bolmasa kóbisi shydamaıdy. О́zim úıretip, iske biraz tóselip qalǵan talaı qyz-kelinshekter túrli sebeptermen bul kásipti tastap ketip qaldy. Qazir 2 stanogymyz bar, árqaısysynda 4 adam jumys isteıdi. Kilemge toqylatyn sýretti, beıneni áýeli torkóz paraqqa syzyp alamyz. Ondaǵy ár tordyń syzyǵy kilemniń bir jibi retinde esepteledi. Bul iste Ǵalııa esimdi sýretshi kelinshek pen joldasym Nurǵalı kómektesedi, – deıdi Ázıma Baıseıitova. Jýalylyq kilem toqýshylar jumystaryn jandandyrý maqsatynda elimizdiń ár óńirinen arnaıy ókilder ustap, saıttarynda ár týyndylarynyń sýretterin, ózderi jaıly málimetterdi, jańalyqtaryn jarııalap otyrady. Bir kishigirim portret kilemdi 5-6 kún, al, úlken kilemderdi 15-20 kún toqıdy eken. Búginge deıin Tóle bı, Abaı Qunanbaev, Jambyl Jabaev, Baýyrjan Momyshuly sekildi belgili tulǵalardyń beınelerin, tipti arnaıy tapsyryspen Elbasynyń beınesin de toqypty. Odan bólek Tarazdyń – 2000, Túrkistannyń 1500 jyldyǵynda, Semeıde Abaı Qunanbaevtyń, Petropavlda Úkili Ybyraıdyń, Aqtóbede Álııa Moldaǵulovanyń, Shymkentte Shámshi Qaldaıaqovtyń mereıtoılaryna arnalǵan eńbekteri bar. Sondaı-aq, «Teńizshevroıl» kompanııasy bulardyń kilemderin unatyp, sheteldikterge estelik syı jasaýǵa únemi tapsyrys berip keledi. Iаǵnı, Ázıma bastaǵan jýalylyq kelinshekterdiń qolynan shyqqan kilemder shetelge de jol tartty degen sóz. – Bul kásipti zańdy túrde 2003 jyly ashtyq. Rasynda da bul tek kásip emes, ulttyq óner ǵoı. Sol jyldary alǵash ret shymkenttik aǵaıyndardan Shámshiniń 50 dana portretin jasaýǵa úlken tapsyrys aldyq. Olar 1 aıda aıaqtaýdy ótindi. Kúndiz jumysshy kelinshekter toqysa, keshkisin úılerine qaıtqan soń túnimen ózimiz 4 balamyzben jabyla toqydyq. Sol jumysymyz úshin 200 myń teńge alǵanymyz áli esimnen ketpeıdi. «Ashtyqta jegen quıqanyń dámi aýzyńnan ketpes» degen, odan beri de qanshama úlken tapsyrystar bolǵanymen alǵashqy qomaqty tabysymyz, alǵashqy synaq, alǵashqy qýanysh eshqashan umytylmaıdy eken. Dáýlet, Dıas, Nurdáýlet esimdi úsh ul, Aıda esimdi bir qyzdy tárbıelep, ósirdik. Qyzymyzdy qutty ornyna qondyrdyq. Endi ıbaly kelin túsirýdiń qamynda júrmiz. Armanym – osy kásibimizdi balalarymyz jalǵastyrsa eken. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevqa aıtar alǵysymyz zor, otbasylyq bızneske zor qoldaý kórsetýde. Osy maqsatqa beriletin grantqa qolymyz jetse, kózdegen josparymyz kóp. Biz qazir Bishkekten maqtanyń jińishke jibin satyp alyp, onyń birneshe talyn biriktirip, ıiremiz. Eger grant alsaq, qoıdyń júnin jýyp, tazalap, ózimiz tútip, ıirer edik. О́zimiz boıap, ónimge qajetti shıkizatty tabıǵı túrde ázirlesek, bári taza otandyq ónim bolar edi. Shyǵyn da azaıady, jumys orny da kóbeıer edi – deıdi Nurǵalı Rahmanqululy. Árıne, kilemnen kiris kirgizip, tabys taýyp otyrǵan jýalylyq kásipkerdiń tirligimizdi óristetsek, damytsaq degen oılary qaı jaǵynan alsa da qoldaýǵa turarlyq. О́ıtkeni, Nurǵalı men Ázıma óz isteriniń naǵyz mamandary, osy kásipterin bes saýsaǵyndaı biledi. Sodan shyǵar suranys ta kóp. Al, suranys bolǵan jerde bıznestiń de tasy órge domalaı beretini taǵy aqıqat. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy, Jýaly aýdany. Sýretti túsirgen Altynbek QARTABAI.