Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
El yrysynyń molaıýy tegeýrindi tehnıkaǵa tikeleı táýeldi. Bul týraly el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtty.
«Aýyl sharýashylyǵynyń damýyn tejep turǵan kedergilerdi bárimiz bilemiz. Basty túıtkil – jyldar boıy qajetti qarjynyń jetkilikti bólinbeýi. Investısııa tapshylyǵy tehnıkanyń tozýyna, eginniń bitik jáne eńbektiń ónimdi bolmaýyna ákep soqtyrady. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵyna bólinetin qarjyny barynsha, tipti múmkindik bolsa, eki ese arttyrý qajet.
Oǵan bıýdjetten ǵana emes, basqa da qarjy kózderinen, sonyń ishinde ekinshi deńgeıli bankterden qarajat tartqan jón. Kóktemgi egis naýqanyna jáne kúzgi jıyn-teringe jeńildikpen beriletin nesıeni 1,5 trıllıon teńgege deıin arttyrý kerek. Al ınvestısııalyq jobalarǵa bólinetin jeńildetilgen nesıeni 800 mıllıard teńgege jetkizý qajet. Jeńildikpen lızıng berýge jyl saıyn keminde 450 mıllıard teńge bólinýge tıis. Sonda ár jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 10 paıyzy jańaryp otyrady. Bul sharalar aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimin 2 ese arttyrýǵa jol ashady», degen edi.
«Kazrost Engineering» jeke kompanııasy 11 myń sharshy metr alańda «VECTOR 410 KZ» jáne «ACROS 550 KZ» astyq jınaıtyn kombaındar shyǵarady. Álemniń bes elindegi 11 óndiristik alańǵa ornalasqan 13 kásiporyn jumys istep tur. Sonyń ishinde Kókshetaýdaǵy óndiris orny da bar.
2021 jyldan bastap «YTO» brendi traktorlarynyń konveıerlik óndirisi jolǵa qoıylypty. Jeke kompanııa – «Rostselmash» brendiniń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń otandyq óndirýshisi.
Biz qyzý jumys qaınaǵan óndiristik sehtardy aralap júrmiz. Qaı tarapqa qarasań da, uqypty qoldyń taby anyq baıqalady. Mashyqty qalyppen shalt qımyldap júrgen jumysshylardyń júzinen óz isine degen rızashylyq reńi kórinip-aq tur. Ortasha eńbekaqy kólemi – 308 myń teńge. Oblys ortalyǵy turǵyndary úshin táp-táýir tabys. Qazir munda 175 adam jumys isteıdi. Kásiporyn aýyl sharýashylyǵyndaǵy ahýaldy jaqsartýǵa septesýmen birge osynsha otbasyn asyrap otyr degen sóz. Elge tıgizgen ıgiliginiń bir parasy osy.
– Bizge adal eńbegimizben otbasymyzdy asyraıtyn jumys orny bolsa bolǵany, – deıdi óndiristik sehtyń basshysy Erbol Shákenov. – О́ndiriste isteıtin jergilikti ult ókilderi kóbeıip keledi. Bizdiń tájirıbeli jumysshylar jastardy úıretip, pysytyp, qatarymyzǵa qosyp otyr. Erteńgi bolashaq osylardyń qolynda.
Mine, metall kesý sehy. Qajetti metall kúni buryn ólshenip, dálme-dál ekshelip, kompıýterge baǵdarlamasy engizilgennen keıin op-ońaı oıylyp alynady. Jumystyń bári bir yrǵaqpen, múltiksiz atqarylyp jatyr. Taza, yńǵaıly jumys kıimin kıgen jumysshylardyń beısaýat adamdarda tipti de sharýasy joqtaı. Dánekerleý apparattary ornalasqan sehta da jumys qarbalas. Qurastyrý barysyndaǵy qajetti bólshekterdi bir-birine dánekerlep, kombaınnyń jatkalaryna qajetti metall qıyndylaryn qıystyryp álek. Kompressorlar men óndiristik úderiske qajetti jabdyqtardyń bári osy zamanǵy. Odan ári toraptar men adapterlerdi boıaý jáne qurastyrý sehy ornalasypty. Kóz salyp kórmek bolyp edik, boıaýǵa engizilgen tehnıkalar syrtynan aýa ótpeıtindeı muqııat jabylyp, tumshalanady eken. Kesimdi ýaqyty jetpeı ashýǵa bolmaıdy.
Qurastyrý sehynda on shaqty jumysshy qyzý iske kirisken. Bir aıta keterligi, kombaındar men traktorlarǵa qajetti bólshekterdiń 30 paıyzy osy jerde daıyndalady. Aqyl tarazysyna salyp bezbendeseńiz, ázirge jaman kórsetkish emes. Kún ótken saıyn keńip, damı berse, astyq kombaındary men traktorlarǵa qajetti tetikterdiń deni ózimizde óndirilse dep armandaısyń.
Jeke kompanııanyń óndiristik qýaty týraly da aıta ketelik. Jylyna bes modıfıkasııaly 700 astyq kombaınyn shyǵarady. Bes túrli 760 jatka daıyndalady. Odan ózge de aýyl sharýashylyǵy qurylǵylary tolyp jatyr. Eki túrli traktordyń 500 danasy óndiriledi. Aldaǵy josparlary da kisi qyzyǵarlyq. Bıyldan bastap №3 sehtyń qurylysyn júrgizbek. Mine, sol kezde óndiris kólemi arta túsedi. О́ndiristi jańǵyrtý úshin tokarlik-frezarlik stanok, syrlap keptiretin kameralar, kólemi úlken qosalqy qurylǵylardy qurastyrý ortalyǵy iske qosylmaq.
Jeke kompanııanyń ónimderi ıakı astyq kombaındary men traktorlary astyqty ólkede jaqsy tanys. О́zderi de alǵashqy tájirıbeden ótkizedi. Dıqandar da jaqsy baǵasyn berip otyr.
– Jańanyń aty jańa, – deıdi Zerendi aýdanyndaǵy «Qulan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Qulan Bolatov. – Kúni keshege deıin keńes zamanynan qalǵan eski tehnıkany paıdalandyq. Árıne, qarjynyń jetimsizdiginen. Shyntýaıtynda el yrysyn molaıtý úshin aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn meılinshe nyǵaıtý kerek. Bul oraıda Prezıdent qoıyp otyrǵan talap óte oryndy. Máselen, jerge ekken dán tanaptyń ylǵaly keppeı turyp kókteýi úshin kóktemgi egis naýqanyn ýaqytynda aıaqtaý qajet. Agrotehnıkalyq talaptardy saqtaı otyryp, belgilengen merzimde egin sebýdi aıaqtaýǵa qýatty tehnıka qajet ekeni belgili. Kúzgi egin oraǵynda da dál osy kórinis qaıtalanady. Soltústikte egin pisip bolmaı kúzdiń qara jaýyny jaýyp ketetin ýaqyt jıi. Mine, sol kezde bir qolyńdy eki ete almaı jantalasyp jatqanda jańa zamanǵy tehnıkanyń, ásirese astyq kombaındarynyń qajettiligi kózge kórinip turady.
– Astyq kombaındarynyń ishi qandaı jaıly, – deıdi mehanızator Esen Serikov, – Quddy sheteldik avtokóliktiń ishinde kele jatqandaısyń. Býnkerge jınalǵan astyqtyń ylǵaldylyǵy, tazalyǵy, jınalǵan dánniń jalpy salmaǵy qolmen qoıǵandaı kórsetilip turady. Gektar berekesin de bilip otyrasyń. Jumysqa yńǵaıly ári tózimdi.
Aýyl sharýashylyǵynyń ahýalyn jaqsartý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazany jańǵyrtqan lázim. Bıyl Aqmola óńirinde kóktemgi dala jumysyna 15 myńnan astam árqıly markadaǵy traktor shyǵarylmaq. Dıqandar paıdalanatyn tehnıkanyń bes paıyzy ǵana jańartylǵan. О́tken jyly jalpy quny 70 mlrd teńgeni quraıtyn qarajatqa eki myńǵa jýyq tehnıka alynǵan eken. Tutas salany túbegeıli jańǵyrtý talabyn eskersek, árıne, bul kórsetkish te olqy soǵyp jatqandyǵy shyndyq. Aldaǵy jyly bul kórsetkish 6 paıyzǵa jetpek. Osy jyldyń alǵashqy eki aıynda 4 mlrd teńgege 137 jańa tehnıka alynypty. Bul taraptaǵy jumystyń qarqyndy atqarylmaı otyrǵanynyń ózindik sebebi bar. О́tken jyly ónim sapasyz bolǵandyqtan, aýyl sharýashylyǵy qurylymdary tabyssyz qaldy.
Memleket tarapynan qoldaý da aıta qalarlyqtaı. Sýbsıdııa retinde óńirdegi aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna 45,6 mlrd teńge qarajat bólinip otyr. Kúni búginge deıin osy qarajattyń 31 mlrd teńgege jýyǵy sharýanyń qolyna tıgen. Qalǵan qarajat múmkindiginshe aı saıyn berilip otyrmaq.
Kompanııa jumysyn jolǵa qoıǵannan beri 1 946 astyq kombaınyn, 1 799 jatka, 994 traktor, atjaldan astyq jınaıtyn 1200 qurylǵy shyǵarypty. Aldaǵy ýaqytta kombaın men traktor kabınalaryn daıyndaıtyn seh iske qosylmaq.
– Naryq zańy tym qatal, – deıdi dırektordyń orynbasary Vıtalıı Kýn. – Zaman aǵymyna ilesip otyrý shart. Qazir aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna usynyp jatqan tehnıkalarymyz kóptiń kóńilinen shyǵyp tur. Degenmen ýaqyt kóshi alǵa jyljyǵan saıyn bul taraptaǵy is te kúrdelene túsedi emes pe?
Vıtalıı Valentınovıchtiń aıtýyna qaraǵanda, kásiporynǵa jumysshy kadrlar qajet eken. Yntasy bar yqylasty jas bolsa, ózderi úıretip almaq. Qazir oblys ortalyǵyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq kolledjdermen iskerlik baılanys ornatyp, dýaldi oqytý júıesin jolǵa qoımaq. El erteńin oılaǵan kásiporyn basshylarynyń nıeti oń.
Astyqty óńirdegi yrystyń molaıýyna ózindik úles qosyp jatqan jeke kompanııanyń jetistikteri óz aldyna bir tóbe. Árqıly synaq kórmelerde top jarǵan mártebeli shaǵy mol. Eń bastysy, eldiń ıgiligi úshin ilkimdi is atqarylyp jatyr. Sol taraptan qaraǵanda ortaq sharýanyń ońǵarylýyna qosqan sybaǵasy salmaqty.
Aqmola oblysy
