Infografıkany jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Veıp dep atalatyn elektrondy shylymdy satýǵa tyıym salý týraly usynysty qoǵam belsendileri men depýtattar bıyl ǵana emes, birneshe jyl qaýzady. Túrli syn-pikir aıtyldy. Tipti munyń sońy veıptiń satylymyn qoldaıtyn jáne oǵan qarsy toptyń teketiresine ulasty. «Veıpke tosqaýyl qoıýǵa nıettiler – dástúrli temeki ónimderiniń satylymyn qoldaıtyn top» degen sarynda qarsy pikirler aıtyldy. Bul kezde ata-analar qaýymy qaptamasy kóz tartatyn, dámi til úıiretin zııandy zattarǵa qarsylyǵyn áleýmettik jelide ashyq bildire bastaǵan. Qysqasy, veıp ónimderin qoldaıtyndardan qarsy pikir aıtqandardyń úlesi áldeqaıda basym boldy.
Densaýlyq saqtaý máseleleri boıynsha zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarda veıpterdi satyp, taratqandarǵa qatysty jaza naqty kórsetilgen. Zańda aıyppul kólemi 200 AEK-ten 5 myń AEK-ke deıin qarastyrylǵan bolsa, jazanyń aýyry – 5 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý.
Byltyr veıptiń satylymyna qarsylyq bildirip, Prezıdentke petısııa joldaǵan azamattardyń qatarynda Qazaqstan halqy assambleıasy Analar keńesi tóraǵasynyń orynbasary Baıan Ahataı da boldy. Ata-analarmen, muǵalimdermen jıi júzdesip júrgen ol veıptiń sanaýly jylda sánge aınalyp bara jatqanyna beıjaı qaramaıtynyn baıqatty.
– Veıp elge sanaýly jylda kelse de, jastar arasynda jyldam tarady. Biz respýblıka sheńberinde ata-analarmen jıi jınalys ótkizemiz. Ata-ana, muǵalimdermen sóılese kele veıptiń epıdemııaǵa aınalyp bara jatqanynan habardar boldyq. Birer jylda onyń satylymy 300 ese ósse, epıdemııaǵa aınalmaı qaıtsin? Sondaı-aq veıptiń negizgi tutynýshylary balalar ekenine anyq kóz jetti. Iá, byltyr Analar keńesi tóraǵasynyń orynbasary retinde Prezıdentke petısııa joldadym. Ol petısııada 21 myń daýys jınaldy. Dál osy kezeńde veıp lobbısteri de petısııa jarııalap, bizden asyp túsken edi. Kásipker veıpti satýdy oılaıdy. Al biz eldiń bolashaǵyna alańdadyq. Sodan veıp lobbısteriniń petısııasyn teksere kele, bir adamdardyń birneshe márte daýys bergenin bildik. Osynyń barlyǵyn biz baspasóz máslıhatynda ashyq jarııaladyq. Bizdiń qatarda veıptiń zııan ekenin dáleldep júrgen dárigerler boldy. Ata-analarmen kezdeskenimizde balasynyń sómkesindegi veıpti marker, fleshkamen shatastyratyndar kóp ekenin bildik. Qıyny, mundaı quraldardy er azamattarǵa qaraǵanda áıelder kóbirek paıdalanyp, sánge aınala bastady. Kóptiń qýanyshyna qaraı veıptiń satylymyn shekteıtin zań qabyldandy. Osy istiń basy-qasynda júrgen depýtattarǵa, qoǵam belsendilerine dán rızamyz. Iá, tyıym salyndy degen sóz veıpke táýeldi bolǵan balalar men jastar ony birden paıdalanbaı ketedi degen sóz emes. Sondyqtan tyıymnyń tıimdi jumys isteýine azamattyq qoǵam bolyp aralasýymyz qajet dep oılaımyn, – deıdi B.Ahataı.
Zańǵa engizilgen ózgeristerde veıpten basqa da máseleler qamtylǵan. Parlament Májilisiniń depýtaty Gúldara Nurymova «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine densaýlyq saqtaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qatysty pikirin bildirdi.
– Bizdiń komıtet jan-jaqty talqylaǵan medısına qyzmetkerleriniń mártebesin kóterý, olardyń kásibı jaýapkershiligin saqtandyrý jáne veıpterge tyıym salý týraly zań jobasyna Prezıdent qol qoıdy. Endi elimizdegi aýyldyq jerlerge keminde 5 jyl merzimge asa tapshy mamandyq boıynsha baratyn medısına qyzmetkerlerine 8,5 mln teńge beriledi. Ol – eń tómengi jalaqynyń júz eselengen mólsherinde birjolǵy aqshalaı tólem degen sóz. Bul «Amanat» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasy boıynsha iske asqan ilkimdi joba. Medısına mamandarynyń kásibı jaýapkershiligin saqtandyrýǵa qatysty zań resmı jarııalanǵannan keıin 6 aı ótken soń qoldanysqa engiziledi. Medısına qyzmetkerlerin qoldaýǵa baǵyttalǵan túzetýler qatarynda budan bólek te artyqshylyqtar bar. Iá, veıpterge tyıym salýdyń ózi – bólek taqyryp. Osy kúnge jetý ońaı bolmady. Kedergiler kóp boldy. Keıbir áriptesterdiń ózi qarsy boldy. Endi elimizde týra eki aıdan keıin elektrondy temekilerge tyıym salyný tetigi iske qosylady. 60 kúnnen soń veıpterdi óndirýge, tasymaldaýǵa jáne satýǵa shekteý sharasy engiziledi. Biz mundaı temeki túrine tyıym salǵan 30-dan asa eldiń qataryna qosyldyq. (TMD-da alǵashqy). Zań jobasyn jaqtap, daýys bergen depýtattar alqasyna alǵys aıtamyn, – deıdi G.Nurymova.
Endi medısına mamandary turǵylyqty jeri boıynsha balasyn mektepke deıingi uıymǵa jazý kezinde basymdyqqa ıe bolady. Sondaı-aq sala mamandary kásiptik qyzmetine kedergi keltirýden qorǵalady. Medısınalyq mamandyq boıynsha áskerı qyzmet ótkerýge nemese áskerı qyzmetke shaqyrýdy keıinge qaldyrýǵa múmkindik beriledi. Buǵan qosa «Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri» qurmetti ataǵy belgilendi. Qaǵazbastylyqtan arylý úshin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ýákiletti organ endi medısına qyzmetkerleri toltyratyn mindetti qujattama tizbesin bekitedi eken.
Qazaqstan Qarýly kúshter bas áskerı-medısınalyq basqarmasy, emdeý aldyn alý basqarmasynyń basshysy, medısına qyzmetiniń polkovnıgi Berik Ilııasov zańnyń áskerı qyzmetshilerge qytysty bóligi jaıynda aıtyp berdi.
– Qabyldanǵan zań aıasynda medısına mamandary jumys istep júrgen shaǵynda áskerge barýǵa nemese merzimdi áskerı qyzmetti keıinge shegerýge quqyǵy bar degen talap qosylyp otyr. Osy zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardyń esesine, Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly zańǵa da birqatar ózgeris endi. Áýeli biz áskerı dáriger-rezıdent degen uǵym engizdik. Qujatqa áskerı dáriger-rezıdentti daıyndaý týraly barlyq norma endi. Budan bylaı hırýrg, terapevt, travmotolog jáne basqa da kásibı mamandardy daıarlaımyz. Sondaı-aq zań aıasynda medısına mamandary áskerı kafedra oqymaı, birden kelisimshart negizinde áskerı jumysqa qabyldana alady. Buǵan qosa zańǵa áskerı medısına qyzmetkerlerine aqyly jumys isteýge quqyq beretin norma endi. Demek, áskerı medısına qyzmetkeri áskerı qyzmetten bos ýaqytynda basqa medısınalyq uıymda jumys isteı alady. Bul norma áskerı medısına qyzmetkeriniń tájirıbesin arttyrýǵa, biliktiligin shyńdaýǵa septesedi degen pikirdemiz, – dedi B.Ilııasov.
Zańda keminde 5 jyl merzimge aýyldyq jerge jumys isteýge kelgen asa tapshy mamandyqtardyń medısına qyzmetkerlerine respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilengen jáne 1 qańtarda qoldanysta bolatyn eń tómengi jalaqynyń júz eselengen mólsherinde birjolǵy aqshalaı tólem berý jaıy qamtylǵan. Este bolsa, dárigerdiń mártebesin bıiktetetin zań jobasyn osyǵan deıin Májilis depýtattary qabyldap, Senatqa joldaǵanyn gazetimizdiń ótken sanynda jarııaladyq. Endi osy zańǵa Prezıdent qol qoıyp, qabyldandy. Oraıy kelgen de biz Aqmola oblysy Selınograd aýdandyq emhanasynyń dırektory Dáýren Sybanbaevtan salaǵa maman tartý jáne áleýmettik qoldaý sharalary jóninde suraǵan edik.
– Qazir Selınograd aýdandyq emhanasynyń kadrmen qamtý kórsetkishi – 86%. Mamandardy kóbine-kóp enbek.kz.saıt arqyly taýyp, tartyp jatyrmyz. Aqmola oblystyq máslıhatynyń 2021 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy «Aqmola oblysynyń aýyldyq jerlerine jáne kentterine, aýdandyq jáne oblystyq mańyzy bar qalalaryna bıýdjet qarajaty esebinen jumys isteýge jiberilgen medısına jáne farmasevtıka qyzmetkerlerine áleýmettik qoldaý kórsetýdiń tártibi men mólsherin aıqyndaý týraly» sheshimine sáıkes Selınograd aýdanynyń aýyldyq jerlerine jáne kentterine jumys isteýge jiberilgen medısına qyzmetkerlerine áleýmettik qoldaý kórsetiledi. Byltyr 25 mamyrda Aqmola oblysy ákiminiń qoldaýymen sol mamandarǵa 2 mln 500 myń teńge mólsherinde birjolǵy tólem túrinde áleýmettik qoldaý kórsetilgen. Mundaı múmkindikti 23 medısına qyzmetkeri, atap aıtqanda, 13 jalpy tájirıbelik dáriger, 2 pedıatr dáriger, akýsher-gınekolog, kardıolog, reabılıtolog, epıdemıolog dáriger, ınfeksıonıst, stomatolog dáriger jáne №1, 2 JTD bólimshesiniń 2 meńgerýshisi paıdalandy. Jas mamandar úshjaqty kelisim arqyly Selınograd aýdandyq emhanasynda 3 jyl jumys isteýge mindetti. Bıyl Aqmola oblystyq máslıhatynyń sheshimi negizinde 26 dárigerdiń 9-y 5 mln teńge kóleminde birrettik tólem aldy. Budan ózge turǵyn úı satyp alý úshin bıýdjettik nesıe alǵan mamandar bar. Endi osyǵan Prezıdent aıtqan eń tómengi jalaqynyń júz eselengen mólsherinde birjolǵy aqshalaı tólem qosylatyny dárigerlerge utymdy boldy, – deıdi D.Sybanbaev.
Qabyldanǵan zańda medısına qyzmetkerleriniń kásiptik jaýapkershiligine, táýelsiz saraptama komıssııasynyń jumysyna qatysty ózgerister qamtylǵan. Saıyp kelgende, munyń barlyǵy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kemshilikterdi retteýge, jumysty júıeleýge septesedi dep seneıik.
