Shybyn-shirkeı mazany almaı ma?

Mamandar dezın­sek­­sııa­lyq­ ju­mys­tar tabıǵı sý jiberý ótkizilgen soń ǵana júrgizý kerek dep esepteıdi. О́ńirlik jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý re­sýrs­tary basqarmasynyń basshysy Áıgerim Qabyltaeva «Baktısıd» bıologııalyq preparaty bizdiń aımaqta 10 jyldaı qoldanylyp kele jatqanyn atap ótti. Shybyn-shirkeıdiń preparatqa degen beıimdelýi baıqalmaıdy, al dári­niń qor­shaǵan ortaǵa tıgizetin zııany eleýsiz. Ertis ózenin jaǵalaı ornalasqan eldi mekender mańaıyn óńdeý sharalaryna 157 tonna preparat qajet. Onyń 60 tonnasy qazirden jetkizilip qoıdy.

– Bıyl shybyn-shir­keı­ge qarsy óńdeletin aýmaq­tardyń alańy ótken jyldarmen salys­tyrǵanda eki esege ulǵaıady. Jospar boıynsha ol 127 myń gektardy quraıdy, bul ótken jylmen salystyrǵanda 55,5 myń gektarǵa artyq. Alǵash ret Pav­lodar jáne Ertis aýdan­da­ryndaǵy jaıylmalarǵa «Bak­tı­sıd» shashylady. О́zenderdi óń­deý jıiligi ekiden úsh retke deıin kóbeıip, Ertis ózeniniń 7 saǵasynda da óńdeý jumystary júrgiziledi. Al 59 eldi mekende barerlik óńdeý sharalaryn júrgizemiz. «Qazgıdromet» mekemesiniń habar­laýynsha, bıyl kóktem uzaq­taý bolady. Ertistiń joǵarǵy bóli­ginde qystan beri jınalǵan ylǵal­dyń mólsheri byltyrǵymen salys­tyrǵanda 60-65 paıyzǵa kóp. Bul bıyl­ǵy sý jiberý deńgeıin 5,5-6 tek­she km kóleminde ustaýǵa jaǵdaı tý­dy­rady dep esepteımiz. Iаǵnı bul kólem ótken jylǵydan bir jarym esege kóp bolmaq, – dedi basqarma basshysy.

Shirkeıdiń kóbeıýine tos­qa­ýyl qoıý múmkin. Bıo­logııa ǵy­lymdarynyń doktory, pro­fessor Qanat Ahmetov «Baktısıd» dep atalatyn mıkrobıologııalyq preparat dernásilder óz betimen qorektene alatyn damý deńgeıinde ǵana nátıjeli ekenin aıtady. Mamandar dernásilderdiń damýyn baqylap otyrady da, ýaqyty jetkende «Baktısıdti» shashyp, olardy joıady. Bekitilgen standartqa súıensek, eger álgi bıologııalyq preparat shashylǵan jerlerdegi qansorǵyshtardyń kemi 80 paıyzy qyrylsa, óńdeýdiń nátıjeli júrgizilgenin bil­diredi. Al qanattanyp shyq­qan shirkeılerdi joıý úshin kezekti hımııalyq, barer­lik óńdeý kútip turady. Ol eldi me­kenderdiń aınalasyndaǵy shóp­tesin jerlerde, aǵash toǵaı­la­­rynda júrgiziledi.

Ǵalymnyń pikirinshe, ján­dik­ter­di óńdeý arqyly joıý – shybyn-shir­­keımen kúres­tiń jal­ǵyz ári tıim­di joly. Keıingi 25 jyldaǵy zert­teý­ler muny aıqyn dáleldep otyr.

– Bıyl qysta óńirde qar az boldy. О́ńdeletin aýmaq­tar ulǵaıǵanymen, shybyn-shirkeı sany sonshalyqty kóp bolady dep aıta almaımyn. Biz 2000 jyldan beri sary masa men shirkeıdi zerttep kelemiz. Alǵashqy jyldary bir desımetr aýmaqta shirkeıdiń 6-7 myń danaǵa deıin dernásili kezdesetin. О́ńdeý jumystary jyl sa­ıyn júıeli júrgizilip kele jatqanynyń nátıjesi bolýy kerek, qazir bul norma 1-1,5 myń danaǵa deıin tómendegen. Negizi dernásil damý barysynda tórt márte túleıdi, sodan aman ótse, ushyp ketedi, – deıdi Q.Ahmetov.

Al Ertis jaıyl­ma­la­ryn­daǵy shybyn-shirkeıdiń «sha­býy­­lynyń» ózindik sebep­teri bar kóri­nedi. Sý tasyǵanda jo­lyn­­daǵy barlyq shógindini aýdaryp, qum-qoqysty jol boıy shashyp ákeledi. Sýdyń bir me­zette kúrt kóbeıip, ózenniń óz kemerinen asýy ondaǵy ján­dik­ter­diń tirshilik yrǵaǵyn buzady. Sóıtip, óz damýynda qanshama qıyn­dyq­ty ótkerip, qorektený tap­shy­lyǵyna ury­na­dy. Olar ashtyq sezimin basý úshin bir­den aqýyz izdeı bastaıdy. Shirkeıler jolyn­da kezdes­ken jan-janýardy aıamaı talaıtyny sodan.

Bıyl dezınseksııalyq sharalardy «V ı K LTD» JShS júr­­gi­ze­tini belgili boldy. «Bıosfera» JShS ǵylymı súıemeldeý jasaıdy. Jalpy, shybyn-shirkeıdi ý­­laý ju­mys­ta­ryna bıýdjetten 7,8 mlrd teńge qarajat bólingen.

Pavlodar oblysy