Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Mádenı májilistiń alǵashqy quttyqtaý sózin Ulttyq mýzeı dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary Aqmaral Ibraeva jetkizdi. Sonymen qatar atalyp otyrǵan is-sharanyń saıası jáne mádenı mańyzdylyǵyna toqtalyp, túrki qundylyqtarynyń atamekende, ıaǵnı qazaq dalasynda toǵysyp, túgendelýi tarıhı ádilettilik ekenin atap ótti.
Túrkııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý tarıhy ortaq eki halyqtyń keleshegi de bir bolaryna senimin bildirdi. «Túrki halyqtary alyp báıterektiń butaqtary ispetti. Bárimiz bir tamyrdan nár alyp jatyrmyz. Sol sebepti qos memlekettiń rýhanı baılanysyna únemi kúsh salyp, ortaq qundylyqtardy zerttep, zerdeleý – biz úshin úlken qýanysh. Osy oraıda túrik kósemi Mustafa Atatúriktiń myna naqyly oıǵa oralady: «túrik balasy óziniń ata-babasyn tanyp-bilgen saıyn, jańa isterdi qolǵa alýǵa kúsh qýat, qudiret tabady». Sondyqtan ótkenge ókshe tirep, bolashaqqa baǵdar jasaý baýyrlas memleketterdiń basty paryzy dep esepteımiz», dedi M.Kapýdjý.
Parlament Senatynyń depýtaty Rýslan Rústemov Oǵyz memleketiniń tarıhı eskertkishterine toqtalyp, qazaq-túrik halyqtarynyń ortaq muralary men qundy jádigerlerin saqtaý mańyzdylyǵy týrasynda sóz sóıledi.
Májilis depýtaty Gúldara Nurymova qos el arasyndaǵy Qorqyt atadan Maǵjanǵa deıingi ádebı-mádenı baılanys búgingi kúnniń bıiginen odan saıyn bekip jatqany kóńilge zor qýanysh syılaıtynyn jetkizdi.
Ári qaraı orta ǵasyrdaǵy oǵyzdar tarıhyn zertteýshisi, Dokýz Eılúl ýnıversıtetiniń jalpy tarıh kafedrasynyń professory Erkan Góksý sóz aldy. «Qazaq dalasynda saqtar men ǵundardan bastap, shyǵystan batysqa qonys aýdarǵan barlyq rý-taıpa mekendegen. Olardyń ishinde túrik dáýletiniń irgesin qalaýshy oǵyz halqy bar. IX-X ǵasyrdaǵy arab geograftary búgingi Qazaqstannyń batys jáne ońtústik oblystaryn, Ústirt jáne soltústik Aral aýmaqtaryn – oǵyz túrikteriniń Otany dep jazyp qaldyrǵan. El astanasy Jankent qalasynan attanǵan oǵyz halqy ǵasyrlar synynan aman ótip, qazir táýelsiz Túrkııa Respýblıkasy bolyp óz ómirsheńdigin saqtap keledi. Arada qansha oqıǵalar ótse de, túrik eli atajurty men baýyrlaryn eshqashan umytpaıdy», dedi ol.
Oraıly tusta kórmege qatysýshy Qyzylorda oblysy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı hatshysy Ashat Saılaýdan Syr óńirindegi qazba oryndary qanshalyqty qorǵaýda ekenin surap bildik. Onyń aıtýynsha, oǵyz qalalarynyń kóbisi shıki kesekten salynǵannan keıin, ony qalpynda saqtaý qıynǵa soǵady. Sol sebepti arheolog mamandar kóne shaharlarǵa keshendi restavrasııa jasaýdy josparlap otyr. Buǵan qosa taıaý arada ashyq aspan astyndaǵy mýzeı de ashylatynyn jetkizdi.
Is-shara ári qaraı «Qazaqstannyń túrik-oǵyz murasy: mádenı qundylyqtar jáne ýaqyt kerýeni» atty halyqaralyq ǵylymı semınarymen jalǵasyn tapty.
