Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda tasqynnyń saldaryn joıýǵa, turǵyndarǵa jedel kómek kórsetýge basymdyq berilgen. Jurttyń úreıin alǵan Oral qalasyndaǵy Jaıyq ózeniniń sý deńgeıi birtindep tómendep jatqany kóńilge demeý. О́tken emes, naq qazirgi jaǵdaı boıynsha úılerdi sý basý oqıǵasy tirkelmepti. Tótenshe jaǵdaı mınıstrliginiń ókili Asqar Shárip habarlaǵandaı, kúni búginge deıin sý basqan ólkelerden uzyn-sany 31 112 adam úıine oralǵan. Bul – respýblıka boıynsha jalpy statıstıka. Osy aralyqta 8 566 turǵyn, onyń ishinde 3 718 bala evakýasııalaý pýnkterine jetkizilgen. Qutqarýshy, áskerıler men eriktiler jedel áreket etip, 5 677 turǵyn úı men 2 584 aýla irgesine taıaǵan sýdyń baǵytyn basqa arnaǵa burǵan. Tasqyn kúshine mingeli 11,7 mln-nan asa tekshe metr sý sorǵymen shyǵarylsa, 5,5 mln qap, 1,5 mln-nan asa tonna ınertti materıal tóselgen.
Jedel jeli telefonyna 2 205 qońyraý túsken. Apattyq-qutqarý jáne sý tasqynyna qarsy jumystarǵa 32 myńnan asa adam, 4 myńǵa jýyq tehnıka, 773 sorǵy quraly, 294 qaıyq, 13 áýe kemesi jumyldyrylǵan.
Birer kún buryn «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qory jáne Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi Syrym aýdanynda sý tasqynynan zardap shekken otbasylarǵa turǵyn úı salý týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Endi jergilikti atqarýshy organdar usynǵan úlgilik joba negizinde qordyń qarajatynan 114 turǵyn úı salynady eken. Naqtyraq aıtar bolsaq, Jympıty aýlynda – 49 úı, Buldyrty aýlynda – 25 úı. О́leńti aýlynda – 38 úı, sondaı-aq Jetikól, Jańaqonys aýyldarynda bir-bir úıden salynady desedi. О́ıtkeni atalǵan eldi mekenderdegi sý astynda qalǵan úıler obektıvti tekserý qorytyndysy boıynsha, jóndeýge kelmeıdi, ıaǵnı jaramsyz.
Bul rette Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi de qarap qalmaı, sý basý qaýpi baıqalmaıtyn aımaqtardan jańa úı salýǵa jer ýchaskelerin anyqtap, naqtylaǵan. Sol aýmaqqa ınjenerlik ınfraqurylym tartý jaıy da – ákimdiktiń nazarynda. Qurylys barysyn, sapasyn oblys ákimdigi jergilikti qoǵamdyq belsendilermen birge baqylaıdy.
– Tabıǵı apattyń saldary barshamyzdy alańdatady. Barshamyz qarap qalmaı, qysqa merzimde qurylysqa kirisip, qıyndyqqa tap bolǵan otandastarymyzǵa qoldan kelgenshe járdemdese alamyz dep oılaımyn. Qor buǵan qamqorshylyq keńestiń sheshimi boıynsha 10 mlrd teńge bóldi. Sondaı-aq eldiń janashyr azamattary men bıznes ókilderi jiberip otyrǵan qarajatty qosymsha joldap otyr, – dep qor tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Shyńǵysbaeva qaralǵan qarjynyń jobasyn aıtyp berdi.
Bul rette Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi de zardap shekken turǵyndardyń baspanasyz qalmaıtynyn, memleket tarapynan qajetinshe kómek kórsetiletinin habarlady. Taıaýda Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqtóbe jáne Aqmola oblystarynda úı qurylysyna jer ýchaskeleri saılanyp, tıisti memorandýmdarǵa qol qoıylatynyn aıta ketkenimiz jón bolar. Buǵan qosa 1-30 sáýir aralyǵynda qordyń atyna túsken barlyq qarajat tótenshe jaǵdaıdyń saldaryn joıýǵa jáne aýyldyq jerlerde turǵyn úı salýǵa jumsalatynyn bildik. Qor basshylyǵy sáýir aıynyń sońyna deıin qaıyrymdylyq qarajaty esebinen salynatyn úılerdiń sany artady dep úmittenedi.
Sý basqan óńirlerde turǵyndarǵa áleýmettik tólem qarastyrylyp, jergilikti ákimdik shyǵyndardy esepteýge kóńil bóldi. Mysaly, Aqtóbe oblysyndaǵy Aqtóbe men Áıteke bı aýdanyndaǵy turǵyndarǵa – 300 myń teńge, qalǵan aýdandardyń halqyna 369 myń teńgeden áleýmettik tólem úlestiriledi. Qazirdiń ózinde oblysta 1 966 turǵyn osy áleýmettik tólemdi alyp úlgergen. Bul tólemderdiń jalpy tólem somasyn esepteıtin bolsaq, 638 mln 862 myń teńgeniń shamasynda eken. Árıne, oblysta bir rettik áleýmettik tólemnen bólek, búlingen múlikke, basqa da jóndeý jumystaryna, úı salýǵa qarajat bólinedi. О́ńirlerde tabıǵı apattan zardap shekkenderdiń materıaldyq shyǵynyn óteý boıynsha qurylǵan arnaıy komıssııalardyń da jumysy qyzý júrip jatyr. Onyń ishinde mal shyǵyny da bar. Munyń naqty esebi aldaǵy aptalarda belgili bola jatar.
Sýshylar, birneshe jyl qurǵaqshylyqtan qınalǵan sharýalar tasqynnan sý jınap qalýdyń múmkindigin qaraýdy usyndy. Muny Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi de bilip otyr. Esesine, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha «Qazsýshar» fılıaly Jaıyq-Kóshim sýarý-sýlandyrý júıesinen Qamys-Samar kólderine sý jibere bastaǵan. Sosyn bul kólderge keıingi 20 jylda sý barmaǵanyn da aıta ketkenimiz lázim. 2000 jyldan berige deıin alǵash ret Tobyl ózenine sý ádettegiden áldeqaıda kóp jınalǵan. Tobyl ózeni kaskadynyń iri sý qoımalary tasqyndy seıiltýge áser ete otyryp, 92% sý jınap úlgergen. Sol sekildi Qaraǵandy oblysyndaǵy sý qoımalar 100% tolǵan. Munda jınalǵan sý jyl boıy aımaq ekonomıkasynyń qajettilikterin tolyq óteýge múmkindik beredi degen boljam bar. Bıyl alǵash ret Ulytaý oblysynyń Keńgir sý qoımasynan Sarysý ózeni arqyly Qyzylorda oblysynyń kólderine sý jiberilgen. Qyzylorda oblysynyń Telikól kólder júıesi ájeptáýir sý jınaǵan. Jınalǵan sý qorynyń esesine óńirdiń aýyl sharýashylyǵy bıyl ádettegiden shuraıly bolýǵa tıis.
Almaty oblysyndaǵy Qapshaǵaı sý qoımasyna transshekaralyq Ile ózennen kelgen sý aǵyny Balqash kóline shamamen 2,3 tekshe shaqyrym kóleminde ekologııalyq maqsatta sý jiberýdi qamtamasyz etti.
«Qazgıdromet» RMK habarlaýynsha, mamyrda astyq egetin óńirlerde ylǵaldandyrý normaǵa jaqyn jáne odan joǵary bolady. Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda atmosferalyq qurǵaqshylyq kútiledi. Munda jaýyn-shashyn az túsip, aýa temperatýrasy joǵarylaıdy. Al Qostanaı oblysynyń Qarasý aýdanynda, Batys Qazaqstan oblysynyń Bórli, Syrym, Qaratóbe aýdandarynda, Pavlodar oblysynyń Ertis, Ýspen aýdandarynda jáne Pavlodar qalasynda topyraq óte ylǵaldy bolady degen boljam jasalypty. Aldaǵy kúnderdiń aýa raıyna toqtalsaq, el aýmaǵynyń basym bóligine ońtústik sıklon jáne onymen baılanysty atmosferalyq frontaldy bólikter áser etedi desedi. Birneshe óńirde naızaǵaı oınap, jańbyr jaýsa, ońtústik-shyǵysta burshaq jaýady. Respýblıka boıynsha jel kúsheıip, ońtústik-batysta jáne ońtústik-shyǵysta shańdy daýyl kútiledi. Tek elimizdiń soltústik-shyǵysy men shyǵysynda jaýyn-shashynsyz aýa raıy saqtalady degen boljam bar.
