Kollajdardy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazaq «sý aıaǵy – qurdym» deıdi. Qurdym týraly túsinigi erte qalyptasqanyn ańǵaramyz. Al myna qara qurdymnyń qasıetine ǵylym áli jetip bolǵan joq. Ne bolsa sony jutyp tynbaı qoımaıtyn qubylysty ǵylym Qara qurdym (chernaıa dyra) ataıdy. Dúnıeni almap-jalmap jutatyndaı bul sumdyqtyń ǵylym ashpaǵan syryn osy kıno ashyp bermese de, bolmys turǵysynan jaqyndatyp-aq baǵady. Qara qurdym degendi bar dúnıeni jutyp jiberetin jerdiń alyp úńgiri retinde qaraý bir jaǵy ǵana eken... Osy kınomen túsindirip kóreıikshi. Uzyn-yrǵasy bylaı:
Kınoda ýaqyt belgisiz, shamamen kúndelikti jumystan qaıtatyn keshkilik kez be, álde tún deýge de kelińkireıdi. Áıteýir keńseniń ishi, kúnińe ne túnińe qaratpaıtyn qazirgi jumysbastylyqtan mezi bolǵan atmosferadaǵy áldebir kabınet. Sonda úırenshikti isin atqaryp turǵan jigit te jumys sońyna taman qajyǵan syńaıly, qan-sólsiz sup-sur. Qurylǵydan (skaner) qaǵaz kóshirmesin shyǵaryp turǵan keńse qyzmetkeri qyzyq jaǵdaıǵa tap bolady. Osy jolǵy kóshirme qaǵazynyń ortasy qap-qara úlken sheńber bolyp shyǵady. A2 formattaǵy qaǵazdyń dál ortasyna doptaı bolyp basylyp shyqqan qara domalaq sýretke mán bermegen qyzmetker ony qasyndaǵy ústeldiń ústine qoıa salady. Qurylǵy durys istemeı turǵandyqtan, bul jolǵy qaǵaz da sátsiz shyqqanyna nalyǵan ol kúıip ketip, staqannan sý alyp iship, álgi qaraıǵan qaǵazdyń ústine qoıa bergende, ǵaıyptan-taıyp ydys jutylyp ketedi. Jańa ǵana ózi shyǵarǵan qaǵazdaǵy qap-qara sheńberge. Jalma-jan qolyn júgirtip kórse, álgi qara sheńber ústeldiń astyna qolyn da ótkizip jiberedi. Sóıtip, sý ishken ydysyn alyp shyǵady. Osyndaı keremetke tap bolǵan ol endi álgi «qara qurdymy» bar qaǵazdy betine qoısa, kez kelgen jabyq dúnıeniń ár jaǵyna qol jetkize alaryn túsinedi. Sóıtedi de ishinde shokolad, basqa da táttiler saqtalǵan qulyptaýly apparattyń áınegine qaǵazdy qoıyp jiberip, qalaǵan dámin alyp jeıdi. Endi kózi odan da zorǵa – basshysynyń bólmesine túsedi. Álgi qaǵazyn qoıyp jiberip, qara sheńber arqyly arǵy jaǵyna qolyn ótkizip, qulyptaýly esigin ishinen ashyp alady. Bastyq bolǵan soń belgili, kózi kabınettegi seıfke túskende, jaınap ketedi. Seıftiń betine qaǵazyn japsyryp, bir býma aqsha alyp shyǵady. Sóıtip, qanshama ret árekettenip, aqshany úıedi janyna (demek bastyǵy da jemqor bolǵany ǵoı, áıtpese sonshama aqsha qaıdan kelgen?). Qoljeter jerdegi aqshanyń bárin shyǵarsa kerek, ár jaǵynda da qalǵanyn sezgen ol doptaı qara qurdymǵa qos qoly men basyn qosa suǵyp, seıftiń ishine kirip ketkende, qaǵaz túsip qalady da, ózi seıfte qalyp qoıady. Kıno osymen bitedi. Seıftiń syrtynda bir qap aqsha, al ishinde adam. Kóp uzamaı adam tunshyǵyp óletini belgili ǵoı.
Jep jatsyń, jep jatsyń, bir toıatyn ýaqytyń boldy ǵoı degiń keledi osyndaǵy keıbireýlerge. Erteń álgi qara qurdymǵa jutylasyń, jınaǵanyń ıt pen qusqa jem bola ma, álde jelge usha ma, áıteýir o dúnıege qosa baryp abyroı ápermeıdi. Odan da bul dúnıede elmen bólisip, abyroı alsaıshy, alǵys arqalap eki dúnıeniń rahatyna kenelseıshi, baıǵus.
Kıno sarańdyq týraly depti, ol bir jaǵy ǵana. Kınonyń basty taqyryby bizdińshe pende balasynyń toıymsyzdyǵy. Negizgi ustyny Abaıdyń «Eskendir» poemasynda tur. Onda jarty álemdi jaýlap alǵan Fılıpp patsha balasy aqyrynda bir dalaǵa kelip, sumdyqqa tap bolmaı ma? Sonda dúnıeniń altyn-kúmisi Eskendirdiń qolynda edi ǵoı, sonshama ne jetpedi al? Sóıtse de toımaı, barmaǵan jer, almaǵan el joq, aqyry bir qamalǵa tirelip, qaqpasyn asha almaı qor bolady. Qaıtse de qaqpasyn asha almaı ıtten qor bop qaıtyp bara jatqanda, Eskendir patsha qaqpanyń ar jaǵyndaǵylardan kelgenimniń belgisi bolsyn dep estelikke bir zat suraıdy ǵoı, beıshara. Qaqpanyń arǵy jaǵynan sóıles qylǵan adam shúberekke orap, súıek laqtyrypty. Eskendir patshanyń barlyq asyl tastary men qymbat zattaryn tarazynyń bir basyna salyp, álgi qý súıekti ekinshi basyna qoıǵanda, jep-jeńil kishkentaı súıek bárin basyp ketedi. Sóıtse bul da adamnyń kóz súıegi kórinedi. Sońynda Arıstotel bir ýys topyraq shasha salǵanda baryp tarazynyń súıek jaq basy sylq ete qalady. Dúnıege kózi toımaıtyn beıshara pendeliktiń bir shegi osy bolsa, ekinshi shegi – álgi «Qara qurdym». Munda adam toıymsyzdyǵy men ashkózdiginiń kesirinen óz basyn ózi jutyp qoıǵandyǵy emeýrin etiledi. Jeke basyn jutyp qana tynsa jaqsy ǵoı, bolashaqty, urpaq nesibesin tonap jatqanyn oılasa netti?!
