Namysty tý etkender

Islam Baıramýkov:

Otandy súıý – isińnen

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Bir­lik. Jasampazdyq. О́rleý» atty HHHIII sessııa­synyń otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev keleshekte qazaq tili etnosaralyq tilge aınalatynyna senim bildirdi. «Til – kóptegen memleket úshin ózekti máseleniń biri. Osy máseleniń durys sheshilýi kez kelgen eldegi qoǵamdyq-saıası ahýaldyń turaqtylyǵyna edáýir yq­pal etetinin tarıhtyń ózi kórsetip otyr. Qazaqstanda da solaı. Biz osy asa shetin máselege kelgende syrtqy-ishki faktorlardy eskere otyryp, strategııalyq ustamdylyq jáne toleranttyq tanytýymyz qajet. Biraq bul bizdiń memlekettik tildi jan-jaqty da­mytýǵa basa nazar aýdaratynymyzdy joqqa shyǵarmaıdy. Men qazaq tili ýaqyt óte kele etnosaralyq qatynas tiline aınalatynyna senimdimin», dedi.

Sıdneı jazǵy Olımpııa oıyndarynyń kúmis júldegeri, Azııa chempıony, dańqty balýan Islam Baıramýkov – memlekettik tildiń tuǵyrynda turaqtaýyna erkin sóıleý arqyly-aq ózindik úlesin qosyp júrgen azamat.

«1996 jyly ótken Atlanta Olım­pıa­dasyna daıyndyqty arnaıy zaldyń joq­tyǵynan kınoteatrdyń sahnasyna kilem tósep ótkerdik. Jattyǵý bitken soń, terimiz sińgen kilemdi jınap alyp ketemiz. Bizdiń keýdemizdegi jalyn otyn sóndirmegen ishki qaırat, erik-jiger edi. Elimizdiń mereıin asyrsaq degen arman oty tutanyp, sol bıikke jetý jolynda aıanyp qalmadyq. Baqtalastyq, baqaı esep degen bolǵan emes. Táýelsiz elimizdiń baıraǵy jelbirese, Ánuranymyz shyrqalsa dep barymyzdy salyp, janyǵa beldestik.

Qazaq tilin úırený – ár adamnyń paryzy. Men kindik qanym tamǵan Turar Rys­qulov aýdanynyń Kamenka aýlynda mektepke barǵansha ultymnyń kim ekenin bilgen joqpyn. Kóshede kórshilerdiń balalarymen oınap júrip-aq til syndyryp, qazaqsha qamshy saldyrmaıtyn boldym. Ákem mektep-ınternatta qazaq synybynda oqyǵan. Úıde bárimiz de qazaqsha sóıledik. Sodan keıin de men dostarymnyń ortasynda qazaqsha sóıleýden qınalmadym.

Kúres úıirmesine keletin balalardy synaý úshin qazaq tilinde sóıleımin, ózge tilde suraq qoısa, qazaqsha jaýap qatamyn. Jasóspirimderdiń arasynda shetelde bilim alyp, aǵylshyn tilinde oqyǵan balalar da bolady. Memlekettik tildi kóterý kerek dep urandatýdyń qajeti joq, árkim ózinen bas­tasa boldy. Shet tilin bilgen durys, bir til bilseń, bir álemniń esigi aıqara ashylady. Osy elde týdyń eken, sol eldiń tilin úırenip meń­gere alsań, múmkindikke kenelesiń. О́ıtkeni sol eldiń memlekettik tilinde erkin sóıleý, tereńdeı bilý – artyqshylyǵyń. О́ziniń týǵan elin súıgen, qurmettegen adam qandaı saıysqa salsań da, bar kúshin sarqı tartysqa túsedi», deıdi áıgili balýan.

Marına Volnova:

Qazaqtyń kelinimin

2012 jyly Londonda ótken Olım­pııa oıyndarynda bokstan qyzdar da dodaǵa qosyldy. Ǵasyrlyq tarıhy bar Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna tuńǵysh ret engen qyzdar boksynyń alamanyna eki sportshymyz attanǵan edi. Saıda Hasenova 60 kg, Marına Volnova 75 kg salmaqta synǵa tústi. Saıda irikteýden asa almady, al Marına jartylaı fınalǵa jetip, qola medal oljalady. Qazaly aýda­nynyń boksshy qyzynyń soqqysy qansha­lyqty joıqyn ekenin qarsylastary áli umyta qoımaǵan da shyǵar. Marına irikteý kezeńindegi alǵashqy jekpe-jeginde kenııalyq Elızabet Andıegoǵa qarsy ótkizip, eseńgirete jeńgeni esimizde. Shırek fınalda brıtandyq Savanna Marshaldan da jeńisti julyp aldy. О́ıtkeni tóreshiler London tórinde ótken dodada jergilikti boksshyǵa bura tartatyny, jetekke alatyny belgili. Jartylaı fınalda amerıkalyq Klaressa Marııaǵa qarsy ótkizgen jekpe-jegi jaıynda buǵan deıin aıtyldy da, jazyldy da. Londonnan elge oralǵan sátindegi baspasóz máslıhatynda Marınanyń memlekettik tilde aıqyn, anyq sheshilip sóılegeni, «buıyrǵany osy qola medal boldy» dep ózin-ózi jubatqany da jankúıerdiń jadynda.

Azııa chempıony, álem chempıonatynyń kúmis, London Olımpıadasynyń qola júldegeri Marına Volnova Qyzylorda oblysynyń Qazaly aýdanynda ómirge kelgen. Mektepte orys synybynda bilim alǵan sańlaqtyń til syndyrýyna kórshiniń balalary orasan úles qosypty.

«Londondaǵy Olımpııa oıyndarynyń qola medalin ıelengen sáttegi ishki tolqynysty eshqashan umytpaımyn. Kók baıraǵymyz jelbirep, jeńis tuǵyryna kóterilgen shaqta alyp-ushqan sezimdi beınelep aıtý múmkin emes. Elimniń Ánuranyn shyrqatyp, mereıin asyrǵanyma táýbe deımin. Mektepte orys synybynda oqyǵanymmen, aýylda aınalamdaǵy kórshilerdiń barlyǵy qazaq balalar boldy. Solarmen kúnuzaq oınap júrip qazaq tilin meńgerdim. 2018 jyly Inchhonda (Ońtústik Koreıa) ótken Jazǵy Azııa oıyndarynan soń, sporttyq mansabymdy aıaqtap, jastarǵa oryn bosatýdy jón dep taptym. Joldasym Qajymuqan – áskerı adam, eki ulymyz da sportqa jaqyn. Qazaq áýletine kelin bolyp tabaldyryq attaǵan kúnnen bastap enem ózi bas-kóz bolyp, et asýdy da, juma saıy­n jeti shelpek pisirýdi de úıretti. Syrǵa salyp uzatyp ákelgen kúnnen bastap enem qazaqy tárbıemen baýlydy. Qazaq otbasyna kelin bolyp túskenim de memlekettik tildi tereńdeı meńgerýge septigin tıgizip keledi. Elimizdiń árbir azamaty memlekettik tildi meńgerip, erkin sóıleı alsa, onyń artyqshylyǵy der edim. О́ziń ómir súretin elge degen qurmetińniń belgisi», deıdi boks­shy Marına.

Galıb Jafarov:

Nıet túzelmeı, nátıje kelmeıdi

Boksshy Galıb Jafarov 23 jasynda álem chempıonatynyń kúmis medalin mise tutty, 25 jasynda álem chempıony atandy. Jazǵy Azııa oıyndarynda kúmis (Pýsan 2002), qola (Doha 2006) júldesine qol jetkizdi. Azııa chempıonatynda top jardy (Manıla 2004). Ulty ázerbaıjan boksshynyń da qazaq tilin meńgerýine aralasqan ortasynyń tıgizgen septigi kóp.

«Meniń kindik qanym qazaq topy­raǵynda tamdy. Endeshe, men nege memlekettik tilde sóıleı almaýym kerek? Ras, mektepte orys synybynda, joǵary oqý ornynda da orys bóliminde bilim aldym. Biraq meniń aralasqan ortam, sporttaǵy ujymym da qazaqy boldy. Tildi meńgerýime osy ortanyń tıgizgen paıdasy ushan-teńiz. Alǵashynda dostarymnyń qazaqsha aıtqanyn qorytyp, túsingenimmen sóıleýge tartynshaqtaıtyn edim. О́ıtkeni oıymdy anyq jetkize almaı qalam ba degen kedergi turatyn. Dostarym meniń «shúldirlegenime» eshqashan kúlgen emes, kerisinshe kem tusymdy túzep, baǵyt-baǵdar berdi», deıdi.

Galıb – qazaqqa jıen, anasy qazaq. 2003 jyly Taılandtyń Bangkok qalasynda ótken álem chempıonatynda jeńiske jetti. Fınaldyq jekpe-jekte nemis boksshysyn aıqyn utty. Biraq sol álem birinshiliginde Galıbtiń qarymyna shydamaǵan boksshylar bir jyldan keıin Afınydaǵy Olımpııa oıyndarynda júldeger atandy. Buıyrmaǵan nesibe shyǵar Olımpıada medali. Áıtpese zar kúıinde júrgen shaǵynda tórtjyldyq dodasyna Galıb eki márte qatysty, eki ret te shırek fınalǵa jetip toqtady.

«Árıne, Olımpıada medaliniń mysy da, salmaǵy da ózgeshe. Kim armandamaıdy? Men de jetsem dep umtyldym, buıyrmady. Dese de álem chempıony degen ekiniń birine asý bermes shyńǵa taban tiredim. Keýdeme altyn medal ilinip, kók týymyz kókke jelbireı kóterilip, Ánuranymyz shyrqalǵan sátte ǵana men álem chempıony ataǵynyń salmaǵyn sezindim. Elimniń mártebesin bıiktetkenime shúkirshilik aıttym. Jeke bapkerim Álimbek Balmaǵambetovtiń maǵan deıin de baýlyǵan shákirtteriniń arasynan alǵash bolyp osy bıiktiń asqaryna at baılaýym aǵaıymnyń da jeńisi edi. Bapkerimdi ǵana emes, tutas halyqty qýantqanymdy uǵyndym. Taılandtan elge kelgen soń da qurmet-qoshemet kórsetildi, áli de jankúıerdiń ystyq qushaǵyndamyn. Osyndaı mártebeli abyroı tartý etken elimniń memlekettik tilin bilmeýim namysyma syn dep sanaımyn. Áli de úırenerim mol, ádebı kitaptardy kóbirek oqýǵa tyrysamyn. О́ıtkeni meniń Otanym – osy el», degen Galıb tildi úırenýge ortanyń áseri zor ekenin aıtady. Tek keıingi tolqyn jastar arasynda óz ana tilin úırenýge asyǵystyq tanytpaıtyndardyń shet tilin meńgerýge umtylatyny ókinishti deıdi. Eń aldymen memlekettik tilińdi úırenip, ózge tildi de meńgerý qajet. Bul – boksshy Galıb Jafarovtyń ustanymy.

Evgenıı Polıvadov:

Qazaq tilin dostarym úıretti

Balýan Evgenıı Polıvadov – 2019 jyly Majarstanda (Býdapesht) jas­tar arasynda kúres túrlerinen ótken álem chem­­pıo­natynyń qola júldegeri. Aty­raý qala­synda ómirge kelgen balýan 7-sy­nypqa deıin orys mektebinde oqyǵan. 8-synypqa kóshkende ákesi ári jeke bap­­keri Aleksandr Polıvadov Alma­ty qala­syndaǵy «Shańyraq» olımpıa­da re­zerviniń respýblıkalyq mamandan­dyrylǵan mektep-ınternat-kolledjine tabys­taıdy. Memlekettik tildi Evgenıı Almatyǵa kelgende úırengen eken.

«Bizdiń bólimde 60 bala boldy, biraq barlyǵy derlik qazaqsha sóıleıdi. Solar­dyń ortasynda júrgen ózimniń de qazaq tilin úırenýge degen yntam oıandy. Al­ǵashynda qınaldym, eki sózdiń basyn qu­rap aıtý muń edi, aınalamdaǵylar kelemejdeı me dep te tartynatyn edim. Joq, ońaı meńgerip aldym. Senseńiz, qazir dos­tarymnyń bári qazaq. Tek shetelge oqý-jat­tyǵý jıyndaryna shyqqanda ǵana ózge memleketterdegi dostarymmen oryssha sóılesemin. Otbasymyzda ákemniń de qazaq tilinde sóıleýi táp-táýir, anamyz da túsi­nedi», deıdi talantty balýan.