Júrek qalaýymen Otan qorǵaýshy mamandyǵyn tańdaǵan Bolat Baqytjanulynyń ómir jolyna qarasań, qarapaıym leıtenanttan – general-leıtenantqa, vzvod komandırinen – IIM Ishki áskerleriniń qolbasshysy, Qorǵanys mınıstriniń orynbasaryna deıin ótken qyzmet barysy bir kitapqa tatyrlyq. Ol el áskeriniń qalyptasýy men damýyna óz úlesin qosty. Keıipkerimizdiń zamandastary men áriptesterinen eline eleýli eńbek etken azamatqa degen qurmetti baıqaý qıyn emes.
Almaty oblysyndaǵy Eńbekshiqazaq aýdany, Aqtóbe oblysyndaǵy Qandyaǵash qalasynyń qurmetti azamaty atanǵan Bolat Baqytjanuly – keńes odaǵynyń marshaly Konev atyndaǵy Almaty jalpyáskerı komandalyq ýchılıshesiniń túlegi. «Ofıserler sheberhanasy» atanǵan áskerı oqý ornynda ol bolattaı shyńdalyp, almas qylyshtaı qalyptasady. Saptyq jáne dene daıyndyǵy, qarý qoldaný tásilderi, áskerı kıim kııý úlgileri men ómir súrleýinen ótken ulaǵatty ustazdarynyń bergen bilimi jas kýrsantty shyńdady.
Bolashaq general kýrsanttyq kezinen bastap úlken úmit kútetin azamat ekenin kórsetti. Bul onyń sporttyq, mádenı jan-jaqty damýy áskerı saladaǵy bolashaq jeńisteriniń irgetasy edi. Aınalasyn túgel qamtyp, qoǵamdyq jumystarǵa belsene aralasty. Tipti Dinmuhammed Qonaev áskerı oqý ornyna kelgen kezde kýrsant Bolat Janasaev respýblıka basshysymen tildesý múmkindigine ıe bolǵan. Jalyndaǵan óren keńestik generalıtet pen el aǵalarynyń arasynda esh qysylmastan oıyn erkin bildirdi.
Bilim jolyndaǵy kýrsanttyq kezeń aıaqtalyp, jas leıtenant ómiriniń jańa satysyna qadam basty. Keńes ókimeti saltanat qurǵan kezde Otan uǵymynyń aıasy da, alyp jatqan aýmaǵy da keń bolǵany túsinikti. Jas leıtenantqa birden Germanııaǵa joldama berildi. Buıryqtyń aty – buıryq! Týǵan shańyraǵynan alshaqtyq jas ofıserdiń jalynyn sóndirgen joq. Kerisinshe, onyń boıyndaǵy jańashyldyqqa, bıikterge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyra tústi. Alǵashqy qyzmet jolyn Germanııadaǵy keńes áskerleri tobynda vzvod, rota komandıri, batalon komandıriniń orynbasary bolýdan bastap, keıinde Sibir áskerı okrýginde batalon komandıriniń orynbasary, batalon komandıri qyzmetin jalǵastyrady. Kıev áskerı okrýginde ózin jaqsy qyrynan kórsetken sarbazdy joldamamen Máskeý qalasyndaǵy M.V.Frýnze atyndaǵy áskerı akademııasyna oqýǵa jiberedi.
80-jyldar aıaǵynda Orta Azııa elderinde turaqtylyqty qamtamasyz etý máselesi ótkir qoıyldy. Orta Azııa ulttarynyń ishteı derbestikke umtylýy, tarıhı sahnadan óz ornyn izdeýi, alyp elderdiń múddeleriniń toǵysýy osy aımaqta saıası-áleýmettik qıyndyqtardyń paıda bolýyna ıtermelegen edi. Onyń ústine qyzyl ımperııanyń quldyraý kezeńi de taıap qalǵanyn kópshilik sezgen. Qara halyq bylaı tursyn, «ortalyq» tarapynan alyp memleketti saqtap qalý, tipti bolmasa ydyraý úrdisin beıbit túrde, qan-tógissiz, adam shyǵynynsyz júzege asyrý maqsaty qoıyldy.
Sol jyldary ultaralyq qatynastar shıelenisip, ortaq úıimizdiń ár túkpirinde qaqtyǵys oshaqtary paıda boldy. Dál osy qıyn-qystaý ýaqytta KSRO Ishki áskeriniń Orta Azııa men Qazaqstan boıynsha jattyǵý polkiniń komandıri laýazymyna Bolat Baqytjanulyn mol tájirıbesine senip taǵaıyndaıdy. Irgesi shaıqalǵan ımperııanyń jan-jaǵyn alaýyzdyq oty sharpyǵan kezderi Ishki áskerdiń jaýyngerleri barynsha araǵaıyndyq tanytyp, beıbitshilik mıssııasymen qarsylasqan taraptardy ajyratty.
Ferǵana men Bakýdegi, Taýly Qarabaqtaǵy qaqtyǵystarda jáne taǵy basqa oqıǵalar kezinde quqyqtyq tártip áskerleriniń arqasynda qanshama beıbit turǵynnyń ómirin qaterden arashalady. Qanshama azamat otbasylaryna aman oraldy. Osy aýmaqta beıbit jaǵdaıdy qalyptastyrýǵa KSRO, Germanııa armııasyndaǵy dalalyq oqý-jattyǵýlarda tájirıbesin shyndaǵan Bolat Baqytjanuly bir adamdaı atsalysty. Sardardyń mundaı erligi baryn birimiz bilsek, endi birimiz bilmeımiz.
Dese de, sol kezdegi eren erlikti tarıh áli de aıshyqtap beredi dep sanaımyz. Ýaqyt óte ár jerdegi kóterilisterdiń sebebimen alyp memleket KSRO-nyń shańyraǵy ydyrap, birneshe memleketke bólindi. Osylaısha, bizdiń elde Táýelsizdik tańy araılap atty. Árıne egemendik alyp, qýanysh sezimi kókiregimizdi kernegenmen, elimizdiń qoǵamdyq ómirinde qordalanǵan kóp másele sheshimin kútip turǵan edi. Sonyń ishinde eń mańyzdy mindetterdiń biri – elimizdiń Qarýly kúshterin qalyptastyrý.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyly Bolat Baqytjanulynyń ómirinde taǵy bir jańa kezeń bastaldy. El senim artyp Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanynan Joǵarǵy keńestiń 12-shaqyrylymynyń depýtaty atanady. Jaýapkershiligi mol qyzmette júrip, egemen eldiń armııasynyń irgetasyn qalaýǵa bar yntasymen kirisedi. Sebebi ol áskerı ómirdiń qıyn da qyzyqty súrleýinen ótken, tisqaqqan ofıser bolatyn. Áskerge qatysty máselelerdi atústi qaramaı, ońtaıly sheshilýin tikeleı qadaǵalady. «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly kúshteri týraly», «QR IIM Ishki áskerleri týraly», «QR UQK Shekara qyzmeti týraly», «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshiniń mártebesi týraly» zańdar men taǵy da basqa zańdardyń jobasyn jasap, qabyldanýyna úlesin qosty. Áskerge qatysty kez kelgen máseleniń basy-qasynda júrdi. Qoǵamdyq máselelerge belsene aralasyp, óziniń pikirin batyl bildirdi. Qandaı da bir sheshimi shıyrlanǵan problemanyń ońtaıly jolyn taba bilý azdyq etedi, ony úlken minberden jetesin jetkize ótkir aıta bilý ekiniń biriniń qolynan keletin sharýa emes. Osy turǵydan kelgende de keıipkerimizdiń qaıratkerlik qyry aıqyn kórinip tur.
Áskerimizdiń qujattamalyq negizi qalanǵanymen, áli de iske asyrý jaǵy aqsap turǵan. Jalpy, halyqtyq kún kórisi sekildi áskerılerdiń de jaǵdaıy kóńil kónshitpeıtin deńgeıde edi. Sózden iske kirisý – ýaqyt talaby. Bolat Baqytjanulynyń mol tájirıbesi eskerilip, 1994 jyly oǵan Ishki áskerdiń tizgini senip tapsyryldy. Mine, sodan bergi ómiri quqyqtyq tártip áskerimen etene baılanysty. Eldegi ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, jaýyngerlerdiń rýhyn kóterý sonyń negizgisi boldy. Memlekettiń qorǵanys áleýetiniń jaǵdaıy Ishki áskermen tikeleı baılanysty bolǵandyqtan, eń aldymen jaýyngerlik daıarlyqqa úlken kóńil bólindi. Áskerı qyzmetshilerdiń jalaqylary keshiktirilip, materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń nasharlyǵy, kadr tapshylyǵyna qaramastan, jaýyngerlik daıarlyqty joǵary deńgeıge kóterý talaby qoıyldy. Bul aıtqanǵa ońaı kóringenimen, is júzinde júzege asyrý ońaıǵa soqpasy anyq bolatyn.
Erekshe toqtalatyn bir jaıt, sol kezde adamdardyń úmitin oıatý, bolashaqqa degen senim uıalatý qıynnyń-qıyny edi. Keıde jyly sózimen, keıde qatań tártippen qoıylǵan tapsyrmanyń údesinen shyǵý kerek boldy. Sondaı-aq ol ofıserlerden jańa zamannyń aǵymynan qalmaýdy qatal talap ete bildi. Áskerdiń bir orynda turaqtap qalýyn qalamady. Ofıserlerdiń bilimin jetildirýge, tájirıbe jınaqtaýyna erekshe kóńil bóldi. Komandır jyly kabınette otyryp, buıryq berýshi emes, jeke quramnyń ystyq-sýyǵyna birge tońyp, qıyn jaǵdaıdan qıystyra jol taýyp ketýi qajettigin únemi aıtyp júrdi. О́zi de osy ustanymda boldy. Elimizdiń túkpir-túkpirindegi barlyq áskerı bólim men jeke rotalardy, áskerı qalashyqtardy aralap shyqty. Sondaı saparlarynda qaramaǵyndaǵy ár komandırdiń ýáji men usynystaryn muqııat tyńdaı bildi.
Osyndaı sabyrlylyqtyń arqasynda Ishki áskerdiń qalyptasyp, aıaǵynan tik turyp ketýine qosqan ushan-teńiz úlesin aıtyp jetkizý múmkin emes. Jaýyngerlerdiń tamaqtanýy men jańa ǵımarattardy salý sekildi úlkendi-kishili máselelerdiń sheshilýine atsalysty. Qandaı isti qolǵa almasyn sońyna deıin jetkizýge bar yntasymen kiristi. «Múmkin emes» degen sóz tirkesi general-leıtenant B.Janasaevtyń sózdiginde bolmaıtyn. Sondyqtan bolar, «Janasaev keledi» degendi estigen kez kelgen áskerı bólim aldyna jarty jyl ýaqyt salyp, qolbasshylarynyń saparyn kútetin. Kez kelgen isti nátıjemen aıaqtaýy qolastyndaǵylardyń da senimin arttyra tústi. Jeke quramnyń júrekterine jalyn otyn tutatý qasıeti naǵyz sardarǵa buıyrǵan. Eń bastysy – áskerdegi jeńimpaz rýhty qalyptastyrý. Rýhy myǵym áskerdiń aldynda alynbaıtyn qamal bolmaıdy. Ishki áskerdiń qyzmeti kúrdeli kezderde ony qolyna alyp, bıik deńgeıge kóterý tek isker, eńbekqor, batyl, eljandy jáne ór minezdi tulǵalardyń qolynan keler.
2000 jyldan keıin kásibı sardar, general-leıtenant Bolat Janasaev basqa laýazymdy qyzmetterge aýysyp, abyroıly qyzmetin jalǵastyrdy. Dese de, Ishki ásker, búgingi Ulttyq ulannyń tarıhynda óshpes iz qaldyrdy. Daraboz tulǵanyń búgingi otanshyl jastarǵa úıreter tálimi men tájirıbesi az emes.
