Elektrondy qurylǵylar qurastyrylady
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda: «Keminde úsh belgili joǵary oqý orny jasandy ıntellekt baǵytyna qajetti kadr daıarlaýmen jáne zertteýler júrgizýmen aınalysýy kerek», dep Úkimetke mindet júktegen edi. Sonyń bir nátıjesi bolar, halyqaralyq tehnologııalar baǵytynda mamandar daıarlaıtyn birden-bir oqý orny Astana IT University-de elektrondy qurylǵylardyń tájirıbelik úlgilerin jasaıtyn zerthana ashyldy.
Atalǵan zerthana málimetterdi jınaýǵa, algorıtmderdi synaýǵa, ártúrli qurylǵylardy basqarýǵa septesetin mıkroprosessorlyq taqtalar men basqa da elektrondy qurylǵylardy qurastyrý arqyly elektronıka salasyna qatysty jobalardy júzege asyrý kezinde ǵalymdardyń ıdeıalaryn iske asyrýǵa múmkindik beredi.
Bul zerthana agroónerkásip keshenindegi óndiristi avtomattandyrýda, qorshaǵan ortany, tehnologııalyq úderisterdi baqylaýda, kóliktiń GPS monıtorınginde jáne basqa da úderisterde qoldanýǵa bolatyn osyndaı qurylǵylardy óz betinshe qurastyrýda kómektesedi.
Qos birdeı zerthana
Ahmet Iаsaýı ýnıversıtetinde akademık Qanysh Sátbaevtyń 125 jyldyq mereıtoıy jáne ǵalymdardyń granttyq jobalary aıasynda «STEM jáne kreatıvtilik» oqý zerthanasy men «Nanotehnologııalar jáne energetıkaǵa arnalǵan jańa materıaldar» ǵylymı zerthanasy ashyldy.
Jańadan ashylǵan «STEM jáne kreatıvtilik» oqý zerthanasy – Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine qarasty Ǵylym komıteti tarapynan qarjylandyrylǵan «Indýstrııa 4.0 jaǵdaıynda stýdentterdiń kreatıvtiligin STEM bilim berý negizinde damytý», «Injenerlik-tehnıkalyq salalarda STEAM bilim berý negizinde stýdentterdi aǵylshyn tilinde daıarlaý úderisin damytý» atty granttyq jobalar aıasynda quryldy. Oqý zerthanasynyń strategııalyq maqsaty zamanaýı sıfrlyq bilim berý ortasyn qurý, fızıkany pánaralyq baılanysta oqytýdyń tıimdiligin iske asyrý, STEM ónimderdi ázirleý jáne olardyń tıimdiligin oqý úderisinde baǵalaý, bilim alýshylardyń ınjenerlik is-áreketterin damytý, jasalǵan ónimderdi kommersııalaý arqyly elimizdegi ǵylym men tehnologııanyń damýyna úles qosý, ekonomıkalyq tıimdilikti jetildirýdi kózdeıdi.
Qazirgi tańda ǵalymdar «STEM jáne kreatıvtilik» oqý zerthanasynda fızıkanyń bilim berý salasyndaǵy ózekti ǵylymı máselelermen aınalysyp jatyr. Zertteý toby joba aıasynda birneshe STEM zertteý stendterin iske qosty. 3D-prınterler men basqa da jabdyqtardyń kómegimen ázirlengen teleskop jasaldy. VR (vırtýaldy shyndyq) tehnologııasy negizinde fızıkanyń birneshe taqyrybynda 3D modeldik baǵdarlamalar quryldy. Ázirlengen STEM ónimder ónerkásiptik revolıýsııanyń bilim berý júıelerine oń áserin tıgizedi, sondaı-aq álemdik deńgeıdegi ózge de ózekti máselelerdiń sheshimin izdeýge múmkindik beredi.
Sondaı-aq oqý ornynda «Nanotehnologııalar jáne energetıkaǵa arnalǵan jańa materıaldar» ǵylymı zerthanasynyń da lentasy qıyldy. Bul – salalyq mınıstrlikke qarasty Ǵylym komıteti tarapynan qarjylandyrylǵan «Iаdrolyq ónerkásipte qoldanylatyn sırkonıı qorytpasyn gıdrlenýden jáne joǵary temperatýraly totyǵýdan qorǵaýǵa arnalǵan kompozısııalyq metall-keramıkalyq jabyn jasaý» atty granttyq joba aıasynda qurylǵan zerthana. Ǵylymı zerthananyń strategııalyq maqsaty jańartylatyn jáne balamaly energııa kózderin paıdalanýdyń ózekti irgeli jáne qoldanbaly máselelerin sheshý, energııa únemdeý, ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy júrgizý jáne ǵylymı zertteýlerdegi ázirlemelerdi kommersııalandyrýǵa qurylǵan.
Budan bólek, zerthanada nanotehnologııalar jáne nanojúıelik ǵylymdar salasynda bilim berý jumystary júrgiziledi. Búginde ǵylymı joba músheleri zertteýlerdiń nátıjelerin óndiriske engizý men jańa tehnologııalar boıynsha shaǵyn kásiporyndardy ashý boıynsha josparlardy iske asyryp
jatyr.
Kartografııa jáne geodezııa zerthanasy
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq zertteý ýnıversıtetiniń Turaqty damý jáne tabıǵatty utymdy paıdalaný ortalyǵynda «Sıfrlyq kartografııa jáne qoldanbaly geodezııa» zerthanasy ashyldy. Zerthana zamanaýı joǵary tehnologııalyq jabdyqtarmen, atap aıtsaq, radıoqabyldaǵysh qurylǵysy bar DJI Mavic 3 Multispectral kvadrokopteri, GNSS qabyldaǵyshtar, georadarlar, elektrondyq taheometrler, qoldanbaly geo-aqparattyq júıeler baǵdarlamalar jáne basqalarmen jabdyqtalǵan. Atalǵan zerthana Qazaqstan ekonomıkasynyń agrarlyq, qurylys, taý-ken salalarynyń mindetterin sheshý úshin kartografııa jáne geoınformatıka kafedrasynyń ǵalymdary, oqytýshy-professorlar quramy jáne bilim alýshylarynyń jınaqtalǵan ǵylymı zertteý áleýetin iske asyrý maqsatynda quryldy. Sondaı-aq zerthana ınjınırıngtik qyzmetter, ǵylymı zertteý jobalaryna qatysý, konsaltıngtik jáne bilim berý qyzmetteri baǵyttary boıynsha mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan.
Zerthanany qarjylandyrý jeke fırmalar men salalyq uıymdardyń qoldanbaly zertteýleri men tapsyrystary, granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly jobalar sheńberindegi tapsyrystar, akkredıttelgen zerthana sheńberindegi uıymdarmen sharttyq jumystar negizinde júzege asyrylmaq.
Jańa zerthananyń basshysy, dosent, PhD, kartografııa jáne geoınformatıka kafedrasynyń meńgerýshisi Aıjan Asylbekova: «Qyzmetti kommersııalandyrý mindetterin eskere otyryp, biz satýdyń marketıngtik strategııasyn ázirledik, bul kórsetiletin jumys túrleriniń kólemi men túrlerin ulǵaıtýdy, ǵylymı-qoldanbaly zertteýler men sharttyq jumystarǵa suranysty arttyra otyryp, akkredıttelgen zerthana ashýdy kózdeıdi. Tabysty damyǵan jaǵdaıda ınnovasııalyq naryqqa shyǵýǵa bolady», dedi.
Zerthana ujymy ekonomıkanyń agroónerkásiptik, qurylys, munaı-gaz, taý-ken salalary úshin, onyń ishinde granttyq jáne memlekettik bıýdjettik qarjylandyrý, halyqaralyq jobalar sheńberinde qoldanbaly jumystardy jáne ǵylymı-qoldanbaly zertteýlerdi oryndaýmen, ǵylymı jýrnaldarǵa maqalalar berý úshin aqparat jınaýmen jáne óńdeýmen aınalysady.
Zertteýge jol
I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıtetinde «Jetisý ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» zerthanasynyń qurylysyn bastaý rásimi ótti. Nysan ýnıversıtettiń aýmaǵynda salynyp, birneshe baǵytta ǵylymı zertteýler júrgizetin zerthanaǵa aınalmaq.
Atalǵan ýnıversıtettiń basqarma tóraǵasy-rektor Ermek Bóribaev jobany tolyq júzege asyrý úshin jol kartasy bekitilip, damý baǵdarlamasy ázirlengenin, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organ jáne bıznes-qurylymdary ókilderimen jobalyq ofıs qurylǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Jetisý ǵylymı-bilim berý ortalyǵyn qurý arqyly ýnıversıtettiń zamanaýı akademııalyq jáne ǵylymı zertteý ekojúıesin damytýdy maqsat etip otyr. Bul ortalyq ýnıversıtettiń ǵana emes, Jetisý óńiriniń ǵylymı áleýetin damytyp, ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýǵa septigin tıgizedi.
Ortalyq bazasynda STEM lab: jaratylystaný ǵylymdary men tehnologııalarynyń ǵylymı-oqý zerthanasy, EcoAnalysisLab, Molekýlıarlyq bıologııa, Metrologııa jáne sertıfıkattaýdy standarttaý zerthanasy ashylady. Onda stýdentter, jas ǵalymdar, tájirıbeli ǵalymdar seriktes sheteldik joǵary oqý oryndary ǵalymdarymen birlesken zertteýler júrgizilmek. Sáýir aıynda bastalǵan zerthana korpýsynyń qurylysy tamyz aıynda tolyǵymen aıaqtalady dep josparlanyp otyr.
Esterińizge sala keteıik, Akademııalyq artyqshylyq ortalyǵyn qurý Memleket basshysy Q.Toqaevtyń «Ǵylymdy qoldaý jáne zııatkerlik áleýetti damytý úshin eldiń neǵurlym básekege qabiletti 20 joǵary oqý oryndary bazasynda akademııalyq artyqshylyq ortalyqtar qurý» (15 óńirlik jáne 5 pedagogıkalyq joǵary oqý orny), týraly tapsyrmasyna sáıkes júzege asyrylyp jatyr. Ilııas Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıteti áleýeti joǵary 15 óńirlik joǵary oqý orny tizimine engizilgen.
