Osy oıtolǵamdy qaǵaz betine túsirýge myna jaıt tikeleı sebep boldy.
Taıaýda baspasóz betteriniń birinen qazaqtyń ǵajaıyp ásem kıiz úıi men áýezdi kúıi IýNESKO-nyń uıǵarymy boıynsha «Adamzat qundylyqtary» tizimine engizilgeni jaıly oqyp, qatty qýandym. Mine, ult qundylyǵyna degen shyn yqylas ári úlken qurmet!
«Shirkin-aı!» dep oıladym ishimnen. «Eger qazaq degen halyqtyń nebir qymbat qasıetteri men qundy qazynalaryn tizbeleı bastasaq, IýNESKO-ǵa usynar tizim barynsha sozyla túser edi-aý!»
Al, biz, búgingi qazaqtar, basqa qazynany bylaı qoıǵanda jalpy adamzatqa tán tabıǵı qasıetterdi de umytyp, birjola joǵaltyp alyp jatqan joqpyz ba osy?..
Jumyr basty pende úshin, bizdiń oıymyzsha, eń qajet, eń qymbat, eń aıaýly eki qundy nárse bar: ony en sala tańbalap, óz atymen atar bolsaq – sheksiz senim jáne sýymas sezim. О́kinishke oraı, búgingi kúni bizdiń zamandastarymyzdyń kóbisi (ásirese, jastar) bul ekeýinen múlde maqurym bola bastaǵany anyq seziledi. Demek, adamdardyń peıili, nıeti, yqylasy kirlenip, kir basyp bara jatyr degen oı qııadan qylań berip qalady.
Qadirlisi qadirsiz bolyp, jamany jaqsyǵa aınalyp, tirliginen tizgin ketse eldiń bolashaǵy ne bolmaqshy?
Oılanbasyńa qoımaıdy. Qııalyńa kilkildek oı eriksiz qonaqtaıdy.
Bálkim, bul oıtolǵam keıbireýlerge asa úlken jańalyq áńgime bola qoımas, áıtse de árkez aınalyp soǵyp, qaıta-qaıta eske salyp otyrsaq, odan utyla qoımasymyz taǵy da shyndyq.
* * *
Oqyrmannyń esinde me eken, bilmedim, osydan 3-4 jyl buryn biz «Egemen Qazaqstan» gazetiniń betinde «Qýana bileıik, aǵaıyn» degen kólemdi oıtolǵam maqalany jarııalaǵan edik. Osy maqala kóptegen kisilerdiń kóńil súzgisinen ótti, oıtalqysyna da tústi. Qoldaǵandar da bar, basqasha sóz órbitkender de kezdesti. Ondaǵy aıtpaq oıymyz mynadaı bolatyn: osy kúni biz eshteńege de qýana almaımyz; eshnársege de tańdanbaımyz; teledıdardan depýtat el taǵdyryna qatysty másele kóterip, sóılep jatsa, ony «áı, jemqor bireý ǵoı bul» deı salamyz (kózimizben kórgendeı bolyp aıtamyz), mınıstr minberden kórinse, «bul rýlyq aýrýmen aýyrǵan adam» dep muqatamyz(tap qasynda júrgendeı sóıleımiz); al oblys ákimi kóp aldynda oı bólise bastasa, ony da jerden alyp, jerden salýǵa ázir turamyz... (Áıteýir, qaı-qaısysynyń da túrtip óter kemshiligi bar bolyp shyǵady).
Mine, búgingi bet-beınemizdiń, eshteńeni jasyrmaı, ashyq aıtar bolsaq, sıqy osyǵan saıady. Aý, osyndaı jaqsyny kórmeıtin, jamandy tere beretin taskeýde, ózin ǵana baǵalap, ózgeni mensinbeıtin tasyr minezben qalaı jáne qaıtip el bola alady ekenbiz?
Taıaý ýaqyttan beri qaraı qııalyma qııalap kirip, qaıtadan mazalaı bastaǵany – adamdardy sheksiz qýanyshqa bóleıtin qasıetti senim ataýlynyń múlde joıyla bastaýy. Kimmen sóılesseń de aıtatyny – «Áı, biz el bola almaıtyn shyǵarmyz»... Kimmen tildesseń de ishki jan-aıqaıy: «Túbi orǵa ońbaı jyǵylatyn halyq biz bolarmyz,sirá!»
«Aý, nege?» deımiz kúıip-pisip. «Nege el bola almaıdy ekenbiz? Sonsha kúder úze sóıleıtindeı basymyzǵa ne kún týdy?»
Osy kezde kermek oıly bir áriptes bylaı dep saırap ala jóneledi.
– Oý, baýyrym, sen ózi kókten tústiń be? Jan-jaǵyńa bajaılap, kózińdi ashyp qarasań bolmaı ma! Aınalańda ne bolyp jatyr?...Sony da múlde kóre almaǵanyń ba?
– Ne bolýshy edi, búlinip jatqan túk te joq!– deımiz biz. – El óz tirligimen, men óz tirligimmen... Árkimniń óz oılaǵany, óz josparlaǵany bar...
– Onda naǵyz túk sezbes myna sen ekensiń.
– Neni sezýim kerek? Aıtsańshy, neni?...
– Dúnıe birsin-birsin sýalyp, jan-jaǵy qaýsyrmalanyp, qýrap bara jatqan joq pa! Bári búlindi. Bári qırady. Adamdardan ar-uıat ketti. Jastar úlkendi syılaýdy umytty. Bári de quryp barady...
– Dálel?! deımiz biz onyń sózin bólip. – Attan salyp, daýryǵa berý kimge kerek! Dáleliń bar ma?
– Ony da aıtaıyn, deıdi álgi áriptes. – Sen tyńdaı ber. Osy kúngi jastar úlkendi syılap, izet kórsete me? Joq. Aıtalyq, lıftiniń aldynda turǵan eki-úsh jas jigit seni alǵa ozdyrmaıdy, aldymen ózderi kiredi. Qyzdarymyz she? Qazirgi qarakóz qyzdardyń jaǵalyp barar jeri – saýna, qonaq úı, kazıno, t.b. Aryn saýdalaý sharýasy tipti de uıat bolýdan qalǵaly qash-shan!...Nekesiz bala taýyp, ony kúl-qoqysqa laqtyryp tastap ketip jatqandar da – qarakózder...
– Bári emes bolar! Jastarǵa túp-túgel kúıe jaǵýǵa qalaı uıalmaısyń?
– Kóbeıip ketti. Sosyn da kúıine aıtyp jatyrmyn. Men aıtpasam, sen aıtpasań – onda kim aıtpaq! Aıtshy, kim dabyl qaǵady?
Men oılanyp qalam. Sonda da áriptesime jeńistik bergim joq.
– Bulaısha túńile sóılep, taýsyla áńgime aıtýǵa bola ma? Seni tyńdaǵan kisi bárinen kúder úzip, tirshilikten baz keship ketip júrmeı me, á?
– Rasy sol! Qospasyz shyndyq. Biz qoǵamdy da, adamdy da buzyp boldyq. Búlinbegen dáneńe qalmady desem, artyq sóz bolmas...
Men oǵan shoshyna qaraımyn. «О́ziniń aqyl-esi durys pa?» dep oılanam. Biraq álgi tanysymnyń aqyl-esi durys. Qaıta maǵan músirkeı qaraıtyndaı.
– Seni túsindim, – deıdi sosyn. – Sen jaǵasy jaılaýdaǵy mamyrajaı ómirdiń adamy ekensiń. Sanańa sáýle kire qoımapty. Áli-aq kórersiń. Basyńa túser...
Oılanyp qalam...
* * *
Senim– kisini izgilikke umtyldyrýshy, alǵa súıreýshi, bolashaqqa bastaýshy uly kúsh! Onyń basqasha anyqtamasy bolýy múmkin be!
Odan birjola kúder úzip, senimsizdikke kómilgen jandar qalaı ómir súrmek! Aldyna neni maqsat etpek!
Keıingi kezderi ótkenge oı berip, oılana qarasam, rasynda da, kóp adamdar óz boıyndaǵy senim degen ǵajaıyp álemdi joǵalta bastapty. Senim atty sáýleli dúnıege selkeý túsiripti. Ár keýdede – bir senimsizdik. Ár keýdede – úrkek oı...
Eshteńege senbeıdi. Bárine kúdikpen qaraıdy. Úrke qaraıdy.
Dosyna senbeıdi– óıtkeni, áldeneshe ret satyp ketipti;
Týysyna senbeıdi– talaı ret aldap soǵypty;
Qyzmettesine senbeıdi– jeme-jemde buny ot ortasyna tastap, óz bas qamyn oılap taıyp turypty;
Maqsatyna senbeıdi – jete almaıtyn shyǵarmyn degen kúdigi barshylyq;
О́z ultyna senbeıdi – asylyn ardaqtaı almaıdy-aý degen uly qorqynysh;
Salt-dástúrine senbeıdi – ony ózge jurt túsine me, qadirleı ala ma degen qaýip;
Bárine senbeıdi – osy kúngi qazaqta oı da, mı da, aqyl-parasat ta tym tómendep bara jatyr ma degen uly ókinish!
Tap osylaı óz tirliginen sońǵy ýaqytta kúder úze sóılegen bir tanysymmen ońasha sóılesip otyrmyn. О́zi ómirde joly bolmaǵan, taǵdyry taıǵanaqty jigit. Sonyń da áseri bar shyǵar, áńgimesi tym kermek. Bárinen de áldeqashan úmit úzip, qara túnekke qamalǵan jan sııaqty.
– Adamdardan qansha kóńiliń qalsa da, ómirge osynsha ókpeleýge bola ma? О́mir degen óziniń kupııa-qaltarystarymen qyzyq. Birde jeńesiń, birde jeńilesiń...
– Másele onda emes, – dedi tanysym. – Meniń bárinen kóńilim qalǵany óz aldyna. Jalǵyz senerim – bir Alla edi. Dinim – Islam. Búgin oılap qarasam, sol Islam dini de qyryq salalanyp bara jatqandaı. Dinı aǵymdar barshylyq. Árkim óz bilgeninshe basqa jaqqa tartqylaıdy. «Taza jol osy» dep basyńdy qatyrady. Oılasań, basyń aýyrady.
– O-o, – dedim men. – Islam atty móp-móldir dinge qandaı qosymsha aǵym kerek? Allanyń basty kitaby – Quran Kárim. Soǵan sen. Allaǵa sen. Boldy. Basqany oılap, nesine bas qatyra beresiń?
– Sóıter-aq ediń, – deıdi tanysym. – Meni kúnde aqyl tezine salyp, mazalaıtyndar kóp. «Sen ana aǵymǵa bar, ǵana sonda baǵyń ashylady» dep úgitteıdi. «Asyq! Umtyl! Áıtpese keshigesiń» dep qamshylaıdy.
– Olar din ókili emes, din atyn jamylǵan jalǵan saıasatkerler. Ondaılardan aýlaq júr.
– Sharshap kettim. Osy kúni eshkimge de, eshteńege de sengim kelmeıdi. Basym aýyratyn boldy.
Men tyńdap otyryp, álgi tanysymdy ishteı aıadym. Jan dúnıesiniń álsizdigin sezingen edim. Dúnıe júzin jahandaný jaılap bara jatqanda, qazirgi adamǵa tap solaı álsizdik baıqatýǵa bola ma, á? Bul degen bastalmaı jatyp, bárine de kóne salý emes pe! Bul qandaı osaldyq, á?
Osyndaı qııal jeteginde otyrǵan sátimde esime bir ańyz áńgime orala bergen-di.
Ejelgi Syr óńirinde erterekte Begim sulý degen óte kórikti, óte ásem qyz ómir súripti. Ol – ataqty Qarabýra áýlıeniń alaqanyna salyp aıalap, úkideı mápelep ósirgen arý qyzy bolatyn-dy. Kúnderdiń kúninde sol arýǵa Jankent shaharynyń bıleýshisi Sanjar sultan ǵashyq bolyp, jón-joralǵysyn jasap, ózine jar etip alady.
Bir joly Sanjar sultan kezekti joryqqa attanyp bara jatyp, jarty jolda aıaldaıdy. Sosyn ýázir jigitke qarap:
– Úıde altyn sapty kezdigim umyt qalypty, sony alyp kel, – dep jumsaıdy. Ýázir jigit atyna mine sap, shaba jóneledi. Úıge kelse, Begim sulýdyń shashyn jaıyp, jeńil kıimmen sýǵa shomylýǵa ázirlenip jatqan sáti eken. Anadaı ǵajaıyp sulýlyqty eshqashan kórmegen jigit sol sátte tańǵala qarap qalypty da, tili kúrmelip, kelgen sharýasyn da aıta almapty.
– Nege oraldyń? – deıdi Begim sulý.
Jigitte til joq.
– Sultanǵa birdeńe bolyp qaldy ma?
Jigit basyn shaıqaıdy. Sosyn sóılemek bolyp, kúshene bere, basy aınalyp, esinen tanyp qulapty. Sol qulaǵannan úsh kún boıy esin jımaıdy.
Sanjar sultan áldeneden kúdiktenip, dereý elge oralyp, Begim sulýdy sózben tergeıdi. О́z ary aldynda adal bolsa, ne úshin, neden aqtalsyn. Sultanǵa renishin sezdiredi. Sultan sonda da kúdikten aryla almaı, sulýdyń eki qolyn jáne burymyn kesip, zyndanǵa tastatady.
Muny estigen Qarabýra áýlıe kelip:
– Ýa, ne jaǵdaı boldy? – deıdi. Sanjar sultan óz kúdigin aıtady. Qarabýra áýlıe:
– Eger qyzymnyń ary taza bolsa, qazir zyndannan qoly bútin, burymy uzyn bolyp shyǵady, – deıdi. Aıtqandaı dál solaı bolypty.
Zyndannan shyqqan Begim sulýdyń eki qoly da aman-saý. Al, burymy... burynǵysynsha shubatylyp-tógilip tur.
О́z qateligin sezingen Sanjar sultan Begim sulýdan keshirim suraıdy.
Qalǵan kóńil qaıtadan ornyna kele qoıa ma? Senbestik bildirip, senimniń seńin buzyp alǵan sultandy op-ońaı keshire ala ma?
Osydan soń Begim sulý Sanjarǵa burynǵydaı beıil berip, yqylastana qoımapty desedi...
Keýdemniń arǵy túkpirinen bir ún estildi. Tyńdadym.
«Oý, baýyrym, oıdyń ortaıýy men senimniń álsireýi – kisini qurdymǵa qulatady. Jer betindegi eń myqty adamdar – senimin eshqashan joǵaltpaıtyndar!...»
Meniń oıym ba, joq basqa bireý aıtty ma, másele onda emes, eń bastysy – osy sóz durys-aq!
Senim týraly sózdiń túıini mynaǵan saıady:
– Adamdar, eń aldymen, kúdikti, kómeski oıdan barynsha qashýy kerek;
– Aldaǵy ómirinen úmitin úzbegeni abzal, úzilgen oı-úmitsizdiktiń zyndany;
– Keleshek týraly armandaı bilý qajet, arman-kisiniń boıyndaǵy senimdi molaıtady.
– Keıbir sátsizdikter men qıyndyqtardy ýaqytsha nárse dep qabyldap, odan úlken tragedııa jasap, qaıǵyǵa qamalmaýy tıis;
– Ásirese, ult bolashaǵyna sený kerek, ulttyń uly qundylyqtaryna qurmetpen qarap, ony jalpaq elge jarııa etýge umtylýy qajet-aq!
* * *
Endi kisi boıyndaǵy qymbat qazyna ispetti eń názik nárse – ystyq ta izgi sezimniń nege salqyndaıtyny týraly az-kem áńgime.
Bir dosym aıtty:
– Men osy kúni sezimnen múlde maqurym qalǵan jandaımyn.
– Qalaısha? Sezimsiz adam bola ma?
– Bolady. Ol – menmin.
– Jo-joq, bul sózińdi qostamaımyn. Sezim degen – júrektiń tereń túkpirinde saqtalmaýshy ma edi. Jansaraı da terbelmeýshi me edi...
– Sol júregi qurǵyr da osy kúni álsiz tartty. Árdeńege aldanǵysh.
– Ol bolmaıdy. Kisi jansaraı qazynasyn qymbat baılyqqa balap, árdaıym qadirlep otyrǵany durys.
Dosym úndemedi. Meni qalaı túsindi – ony bilmedim.
* * *
Sezim – adamzattyń ekinshi syńary, jansaraı baılyǵy. Baǵa jetpes qazynasy!
Olaı bolsa, sol asyl baılyqty múlde joǵaltý – kisiniń tiri júrip - aq ólýi bolmaı ma! Odan sońǵy ómir – qandaı ómir?
– Áıelimmen ajyrasamyn, – dedi bir tanysym.
– Ne sebep?
– Oǵan degen sezimim áldeqashan sónip qalǵan.
– Ony kim sóndirdi? Bálkim, óziń kináli shyǵarsyń?
– Joq, áıelim tym salqyn tartyp barady. Meniń janymdy túsinbeıdi. Ekeýmiz eki bólek janbyz. Soǵan kózim jete bastady.
– Burynyraq súıip úılengen joq pa edińder! Endi ne?
– Súıip úılengenimiz de ras. Alaıda, nege ekeni belgisiz, aramyz tez sýyp ketti. Mende baıaǵy sezim múlde joq. Ol birjola óshken.
– ?!
Esime bir oqıǵa orala berdi.
Baıaǵyda-a bir jas jigit jar súıip, otbasyly bolyp, jalǵyz anasyna kóp qýanysh syılapty. Alaıda, ózi ańqumar, saýyqshyl bolady da, úıde kóp tura bermeıdi. Únemi kesh keledi eken. Sondaı kúnderdiń birinde kelinniń synyq qabaǵyn baıqaǵan ana:
– Balam, búginde óte kesh keletin bolsa, úıge kirgizbeıik. Esikti qulyptap jat. Sonda es kirer, – dep aqyl beripti.
Kelini solaı istepti.
Túnniń bir ýaǵynda úıge oralǵan jigit esikti qansha qaqsa da, úıdegiler esik ashpapty. Sosyn amaly qansha, úı janyndaǵy aǵash sákige syrt kıimin tósek etip, uıyqtap qalady.
Tańerteń erte oıanǵan jary esik ashyp, kúıeýiniń janyna kelse, denesi tońazyǵan ol búrisip jatyr eken. Dál janynda bir sómke et tur. Úıdegiler dám tatsynshy dep alys-s jerden aýyrsynbaı arqalap kelipti ǵoı, beıbaq!
Sonda kelinshegi ókine, barmaǵyn tistepti. О́z kúıeýin bosqa qaralap, oǵan degen sezimine selkeý túsirip alǵanyna ishteı opynypty.
Mine, sol kúnnen bastap olardyń arasynda salqyn minez eshqashan baıqalmapty desedi...
* * *
Taǵy bir joly ózimmen qyzmettes jas jigit shaı ústinde qınala áńgime aıtqany bar-dy.
– Men ákemdi jek kórip kettim.
– Nege?
– Ol araq ishedi. Shesheme aıqaılap, qol kótergen kezin de kórgem.
– Sonda da... ákeń emes pe?
– Ondaı ákeniń barynan joǵy durys. Bul kúnde mende oǵan degen perzenttik sezim múlde joq. Salqyn tartty.
– О́z ákeńdi ózińdi jat kórsetý – asa aqyldylyq bola ma? Áli de oılan.
– Ábden oılandym. Áke degen – qazaqqa tán ákelik jolyn, tárbıe alar taza jolyn ustap júre alýy qajet. Al, olaı ete almasa...
– Onda ne?
– Onda balaǵa tán syılastyq sezim, perzenttik pák sezim birte-birte sónedi eken. О́z erkińnen tys...
«Ýa, sezim shirkin!» dep oılandym ońashada. «Jer betindegi barsha jumyr basty pende osy óz boıyndaǵy izgi sezimdi nege, nelikten tez-tez kirletip alady eken,a? Sol móp-móldir qalpynda saqtap qalýǵa qudireti jetpegeni me adamdardyń!..»
Osyndaıda oıǵa túsedi, jalpy biz, qazaqtar, óz jeri men Otanyn súıýdiń úzdik úlgisin áli de kórsete almaı kelek jatqan elmiz! Dálel me? Aıtaıyn.
Qazaqtyń qanshama tereń tarıhy bar, biraq ony túbegeıli zerttep, júıelep, jolǵa qoıýǵa, keraýyzdarǵa tosqaýyl bolýǵa kelgende tym samarqaýmyz.
Qazaqtyń neshelegen ǵalamat salt-dástúri men ádet-ǵurpy bar, osyny da óz ornymen paıdalanyp, áýelete kóterip jatqan kisi joq, taǵy da selqostyq.
Aıtpaqshy, bizdiń kıiz úıimiz ben dástúrli kúıimiz IýNESKO-nyń tizimine engen eken. Qýanarlyq jańalyq. Al, biraq, biz nege qazaqtyń 100-tomdyq dastan-jyrlaryn da sol tizimge usynbadyq eken dep taǵy oıǵa qaldyq.
IýNESKO tizimine emin-erkin engizýge bolatyn ult qundylyqtary qataryna, shirkin-aı, osy kúni qazaqtyń shubat-qymyzyn, qazy-qartasyn, tipti ony aıtasyz, qurty men jentin de qosyp jatsa, nur ústine nur bolmas pa!
Qazaqtyń kórkem de kesteli tili bar, alaıda sol tildi ózimiz kurmettemeı, aıaqasty etip kelemiz, basqalarǵa ne dep aqyl aıtýǵa bolady?
Eger qazaqtyń keýdesinde ultqa degen, óz halqyna degen ińkár sezim bolsa, dál osynshalyq tómendemes edik qoı.
Sezimsizdik – ulttyń qas jaýy.
Ulttyń túbine jetip tynatyn úlken kesel de – osy!
Osyndaıda oıǵa eriksiz oralatyn buljymas qazaqı qaǵıdalar mynalar:
– irgeli el bolǵymyz kelse, aldymen týǵan halqymyzdyń ata tarıhyna asa saq bolyp, onyń qadir-qasıetine jete bileıik;
– ár qazaq bir-birine qurmetpen qarap, jetken jetistigine shyn qýana alatyn jaǵdaıǵa jetpeıinshe, ult bolyp uıysý joq;
– eń bastysy – elge degen, jerge degen, Otanǵa degen, tipti óz otbasyń men bala-shaǵańa degen ińkár sezim, ystyq yqylas sýymasyn.
* * *
HHI ǵasyrdyń qazirgi keskin-kelbetine qarap, ózim de tań-tamashamyn. Sheteldik basylymdarǵa kóz salsań, tóbe shashyń tik turatyn sumdyq. Erkek pen erkek, áıel men áıel – otbasy. Áke men bala bir-birin syılamaıdy. Qyz sheshesiniń betinen alyp túsedi. Qym-qıǵash tartys. Urys-keris. Aıqaı-uıqaı.
Al, ózderi muny «demokratııa-ıa» dep aýyz toltyra aıtady. «Kisiniń bas erkindigi» dep uǵyndyrady. «Ár adam ózinshe tirlik keship, ómir súrýge quqyly» dep tepsinedi.
Biz bárin da zamanǵa jaýyp jatamyz. Zaman ba? Ýaqyt pa? Áı, qaıdam.
Negizi – kisiniń ózine tán kisilik beınesin saqtap qalýy, onyń ishki jan dúnıesindegi uly baılyqqa baılanysty bolsa kerek. Aınalada bolyp jatqan qubylysqa óte júrdim-bardym qarap, salmaqtap, oı eleginen ótkizbesek, bul túptiń túbinde jaqsylyqqa ákele qoımas. Oısyzdyqtyń barar jeri belgili. Oısyz bolý – topastanýdyń basy.
Jer betine jumyr basty pende bolyp kelgen soń, eń aldymen Adam bop qalý máselesin aldyńǵy kezekke jyljytý kerek bolar! О́ıtpeıinshe, biz óz beınemizdi ózimiz múlde joǵaltyp tynamyz. Al, onyń arǵy jaǵy aıtpasaq ta túsinikti jaǵdaı.
Demek, adamdyq qalyptyń baǵa jetpes altyn qazyǵy – senim men sezim joıylmasyn desek, osy bastan myqtap oılanaıyq, aǵaıyn! Sol eki uǵym ǵana adam balasyn syılastyq atty aqsaraıǵa bastaı bermekshi!
Syılastyq saraıynyń qos perzenti – senim men sezim týraly tátti oılar sanamyzdan eshqashan shyqpaǵany abzal.
* * *
Bári de qabyrǵaly qazaq eliniń kúmbirleı tógiletin, arýaǵyńdy qozdyryp ala jóneletin qasıetteri. Kúıleri men keń jaılaýda arqany keńge salyp, emen-jarqyn demalyp, áńgimeni áriden qozǵap aıtýǵa asa yńǵaıly da jaıly qazaqtyń kıiz úıiniń IýNESKO kóleminde esepke alynýynan bastalyp ketken joq pa!
Kúı – tarıh! Kúı – qazyna! Kúı – halqymnyń qýanyshy men muńy!
Kıiz úı – jylylyq! Kıiz úı – meıirimdilik uıasy! Kıiz úı – qazaǵymnyń bet-beınesi men aıbary!
Endeshe, halqymnyń baǵa jetpes qasıetti qazynalary qaı zaman, qaı ýaqytta da qurmetke bólene bersinshi dep tileıik!
Joltaı JUMAT,
jazýshy.
