Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Jergilikti aýyl sharýashylyǵyn ǵylymı zertteıtin uıym ókilderi sharýashylyqtardy tuqymmen qamtamasyz etý máselesi áli de durys sheshilmeı otyrǵanyn aıtady.
«Pavlodar aýyl sharýashylyǵy tájirıbelik stansasy» JShS bıylǵa arnalǵan aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn egýdiń ońtaıly merzimin ázirlegen. Oǵan súıensek, maıly jáne dándi daqyldardy egýdiń ońtaıly merzimi maýsym aıynyń sońyna deıin júrgizilýi kerek. Stansa mamandary mamyr aıy qalypty bolyp turǵanyna baılanysty egis jumystary merziminde aıaqtalady degen boljam jasap otyr.
«Bıyl topyraqtaǵy ylǵal jetkilikti. Sáıkesinshe qazir tuqym seýip, ylǵal jaýyp úlgergenderge bul asa tıimdi. Eger mamyr aıynyń 25-ine deıin sharýalar barlyq egis alqabynda tuqymyn seýip, qajetti agrotehnıkalyq is-sharalardy júrgizse, topyraqta saqtalyp turǵan mol ylǵal maýsym aıynyń ortasyna deıin qorek berýge qabiletti. Salystyrmaly túrde aıtsam, byltyr dál osy mezgilde egin salǵanymyzda egis alqaptarynyń shańy burqyrap jatqan. Jer mamyr aıynyń ortasynda-aq qurǵap ketti. Jalpy, bıyl oblys boıynsha kóktemgi dala jumystary jyldaǵydaı, kesteden aýytqymaı júrip jatqanyn baıqap otyrmyz. Tek kúnbaǵys dánin egýde biraz keshigý bar, ol mamyr aıynyń alǵashqy onkúndiginde sebilip tastaýy kerek edi. Alaıda kóp sharýashylyqtar aýa raıynyń áserinen ony biraz shegerdi. Qazirgi aýa raıyn boljap aıtý da qıynǵa soǵyp tur. «Qazgıdromet» ókilderi mamyr aıynda temperatýra óte joǵary bolady degen soń, biraz júreksingenimiz ras. Baǵymyzǵa oraı, mamyr salqyndaý bolyp, sharýalarymyzǵa jaıly bolyp tur», deıdi «Pavlodar aýyl sharýashylyǵy tájirıbelik stansasy» JShS basshysynyń mindetin atqarýshy Baýyrjan Rahımov.
Ǵalymnyń sózinshe, Pavlodar oblysyndaǵy egistik kompanııasynyń deni 25 mamyrǵa deıin aıaqtalýy kerek. Búginde Ertis ózeniniń tómengi aǵysyndaǵy jaıylmalar sýǵa tolyp tur. Mysaly, Aqtoǵaıdyń О́tes aýly mańyndaǵy jaıylmalar 100 paıyz sýǵa qanyqqan. Buǵan deıin tájirıbelik stansa tikendi lotýs (lıadvınes rogatyı) kópjyldyq shóbin atalǵan aýmaqtyń 400 gektaryna ekken. Bul shóptiń qunary asa joǵary ári ol sýdyń ortasynda 1-2 aıǵa deıin shydap, ósip tura beredi.
«Tikendi lotýs – jońyshqa tárizdes, burshaqty kópjyldyq shóp. Keıingi 7 jylda álgi jerge sebilgen ósimdik túri Ertis ózeniniń tómengi jaǵyna qaraı taralyp bara jatqany baıqalady. Ony jegen mal tez qońdanady, shabylǵan shóp qysta jaqsy saqtalady. Jaıylmaǵa sýdyń mol shyǵýy nátıjesinde biz bıyl shóptiń tuqymyn jyldaǵydan kóp jınaımyz dep josparlap otyrmyz. Sondaı-aq bıyl Pavlodar qalasy mańyndaǵy Zarıa, Kenjekól aýyldarynyń jaıylmalaryna osy kópjyldyq shóptiń tuqymyn seýip shyǵatyn oıymyz bar. Oblysta jaıylymdyq jerler, buryn egin salynǵan myńdaǵan gektar aýmaqtar búginde tozyp tur. Sonaý keńes zamanynan jańarmaǵan. Olardaǵy shópti jasartyp, qaıta seýip shyǵatyn kez keldi. Buıyrsa, osy jyldyń tamyz aıynda bizdiń stansa oblystyq máslıhat depýtattary aldynda jobamyzdy usynady. Eger qarjy bólinetin bolsa, tozyǵy jetken mal óristeriniń ósimdigin jańartýǵa kirisemiz. Kópjyldyq shóp egýdiń ózindik tehnologııasy bar. Ony jyldyń bir mezgilinde, bes kúnniń ishinde seýip úlgerý kerek», deıdi stansa basshysy.
Aýyl sharýashylyǵy stansasy byltyr jańadan bir bıdaı jáne bir suly sortyna patent alǵan. Ǵalymdar bıyl bıdaıdyń taǵy bir jańa túrine patent alýdy josparlap qoıdy. Uıymnyń ıeliginde nebári 3 myń gektardaı jer bar. Onyń eki myńy – Pavlodar aýdanynda, bir myńy Ertis aýdanynda ornalasqan. Aıtýlarynsha, oblys dıqandaryn sapaly tuqymmen qamtamasyz etý úshin tájirıbelik stansada keminde 30 myń gektar jer bolýy kerek. Tuqym úshin paıdalanylatyn dándi daqyl sharýashylyǵynda aýyspaly tanap júıesi qoldanylmaıdy. Iаǵnı bıyl bıdaı egip, kelesi jyly arpa egemin deseń, ótken jylǵy daqyldyń tuqymdary arasynda báribir shyǵyp ketedi. Odan sebilgen dándi daqyldyń sapasy qurıdy. Sapaly tuqymdy kóbeıtý úshin egis tanabyn jyl aralatyp tolyǵymen demaldyrý kerek. Tuqym egilmegen jyly jerdi parmen óńdeý, gerbısıdter sebý jumystary atqarylady. Sondyqtan jerdiń tarlyǵy búginde joǵary sapaly tuqym sharýashylyǵyn damytýǵa úlken qolbaılaý bolyp tur.
О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasyndaǵylar bıyl tuqym jetispeýshiligi qajet ónimdi syrttan satyp alý arqyly jabylǵanyn aıtady. Jalpy, Pavlodar oblysyndaǵy boljamdy egis alqabynyń kólemi 1 mln 657,3 myń gektardy quraıdy delinip otyr. Bul kórsetkish ótken jylǵydan 20,3 myń gektarǵa artyq. Jaýapty basqarma derekterine súıensek, dıqandar dándi daqyldar boıynsha egis alqaptaryn jyldaǵydan 2 paıyzǵa kemitip, 1 mln 54,4 myń gektarǵa salýdy josparlap qoıypty. Al kerisinshe maıly daqyldardyń úlesi – 3, jemshóp daqyldary – 11, kartop – 0,8, kókónister men baqsha daqyldary 1 paıyzǵa ulǵaıa túspek.
«Aımaq boıynsha kóktemgi egis alańy 1 mln 471,9 myń gektardy qurap otyr. Búginde barlyǵy 124,1 myń gektarǵa nemese jospardaǵy egistiń 8 paıyzyna aýyl sharýashylyǵy daqyldary egildi. Ylǵal júz paıyzǵa jabyldy. Dıqandarǵa bıyl 174,4 myń tuqym qajet bolǵan, ol búginde tolyǵymen qamtamasyz etildi. Elevatorlarda «Azyq-túlik korporasııasy» UK» AQ-nyń úshinshi klasty 16 995 myń tonna bıdaıy saqtalyp tur. Álgi astyq tek satýǵa arnalǵan. Astyq úlgileri tekserýge alynyp, óngishtigi men óný energııasyn tekserý úshin «QazAgrEks» AQ-ǵa tapsyryldy. О́ný deńgeıi 90 paıyzdan asady. Kóktemgi egis jumystaryna barlyq modıfıkasııadaǵy 2875 traktor, 1794 soqa, 1015 qopsytqysh, 6606 tyrma, 4123 sepkish jáne 261 egis kesheni qatysyp jatyr. Operatorlyq qyzmetterdi eskere otyryp, arzandatylǵan dızel otynynyń bir tonnasynyń quny 282 myń teńgeni nemese lıtrine 237 teńgeni qurap otyr. Bul naryqtyq qunynan 58 teńgege arzan (naryqtyq quny lıtrine 295 teńge). Jergilikti sharýashylyqtar 21,6 myń tonna suıyq otynǵa shart jasasyp, operatorlar onyń 11 myń tonnasyn jóneltip úlgerdi», dep baıandady Pavlodar oblysy aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Tólegen Kósherbaev.
Pavlodar oblysy
