Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Tapshylyq – suranystyń «týǵan aǵasy»
«Focus Logistics» bas dırektorynyń orynbasary Áset Qulysbaevtyń aıtýynsha, qazir marketpleıs, azyq-túlik reteıli, dıstrıbıýtor jáne logıstıkalyq operatorlar tarapynan jańa alańqaılarǵa degen suranys kúshti.
«Eldegi kóptegen qoıma 10-12 jyl buryn salynǵan. Sol ýaqyttan beri jańa aýqymdy alańdar turǵyzylmady. Taýarlardyń basym bóligi áli kúnge qoımaǵa aınaldyrylǵan keńestik ǵımarattarda saqtalady. Aldaǵy eki jylda «Focus Logistics» developeri Almatyda 120 myń sharshy shaqyrym jańa qoımany paıdalanýǵa berýdi josparlap otyr. Ásirese osy Almaty aglomerasııasynda tutynýdyń joǵary deńgeıi baıqalady – syrttan kelgenderdi esepke alǵanda 2,8 mln adam turady. Shahardaǵy jetispeýshilik kólemi – 300 myń sharshy shaqyrym», deıdi.
«IBC Real Estate» konsaltıng kompanııasy analıtıkteriniń deregi boıynsha, 2023 jyly 70 myń sharshy metr jańa qoıma salynǵan.
«2023 jyldyń basynda ınflıasııanyń kúrt ósýi qurylys qarqynyn baıaýlatyp tastady. Biraq 2024 jyldyń basynda aqsha-nesıe saıasatynyń jumsarýymen jobalar kólemi de artty. Qoıma nysandaryna degen úlken suranystyń qasynda bos alańdardyń úlesi birneshe jyl boıy óte tómen deńgeıde tur. Jańa qoımalar qurylys júrip jatqan kezdiń ózinde-aq jalǵa alynady. Usynystyń az bolýyna nesıeleý qunynyń joǵary bolýy da áser etedi. Bul úrdis óz kezeginde arenda mólsherlemesiniń ósimin yntalandyrady. 2021 jylmen salystyrǵanda arenda quny 2 ese ósti», dep málimdedi kompanııa analıtıkteri.
2021 jyly qoımany jalǵa alýdyń quny sharshy metrine bir aıǵa 3100-3300 teńge bolsa, 2022 jyly – 4000-4500 teńge, 2023 jyly – 4500-5000 teńge, al 2024 jyly naýryzda 5500-5800 teńge bolǵan. Jyl sońynda kórsetkish 5800-6000 teńgege jetedi dep boljanyp otyr. Sonda aýmaǵy 1000 sharshy metr bolatyn alańdy jalǵa alýdyń bir aılyq baǵasy (sharshy metri 5500 teńge jaǵdaıynda) 5 500 000 teńge bolsa, jyldyq aqysy – 66 000 000 teńge.
Qymbatshylyq týraly pikirdi logıstıka salasynyń sarapshysy Tımýr Ospanov ta qýattaıdy.
«Ortalyq Azııadaǵy qoıma naryǵy jabyq klýb sekildi, sebebi onda kirý quny tym qymbat. Shetelde qoıma naryǵy klastarǵa bólinbeıdi. Áriptesterimniń aıtýynsha, mundaı bólinisti TMD naryǵy úshin oılap tapqan. О́ıtkeni keńestik muranyń arqasynda bizde odaq ydyraǵannan keıin taýar saqtaý úshin paıdalanylǵan kóptegen ónerkásiptik jyljymaıtyn múlik boldy. Olar sapaly zamanaýı qoıma standarttaryna sáıkes kelmedi, sondyqtan jiktele bastady. Al suranysqa kelsek, ol óte joǵary. 2020 jyldan keıin qatty arta bastady. Bul birinshi kezekte reseılik kompanııalar relokasııasymen baılanysty», dedi sarapshy «CREW Warehouse-2023» konferensııasynda.
Alańnyń tapshylyǵy men baǵasyna alańdaǵan kompanııalar qoıma logıstıkasyn servıstik provaıderlerge tapsyrýǵa kóshken. Kross-dokıngti, qaıta oraýdy jáne tańbalaýdy qosa alǵanda, jaýapty saqtaýǵa suranys birinshi jartyjyldyqta 60-75%-ǵa (eldiń óńirine baılanysty) ósken. Turaqty suranysty birinshi kezekte halyqaralyq kompanııalar qalyptastyryp jatyr, olardyń edáýir bóligi qoıma logıstıkasyn aýtsorsıngke beredi. «Logıstıkanyń úshinshi býyny» atanǵan 3PL-qyzmet aıasynda qyzmettiń keshendi nusqasy usynylady – provaıder taýardy saqtaý, tasymaldaý, qaptaý, tańbalaý sııaqty mindetterdiń barlyǵyn óz moınyna alady. Tapsyrys berýshi kompanııa qoıma izdep bas aýyrtpaıdy. Logıstıkalyq operatorlardyń dereginshe, e-commerce oıynshylary arasynda dál qazir fýlfılmentke (logıstıkalyq keshendi qyzmet) degen suranys artyp keledi.
Naryqta kimniń bási joǵary?
Otandyq naryqqa sheteldik (ásirese reseılik) logıstıkalyq operatorlar jappaı ornyǵyp jatyr. PEK byltyr maýsymda Almatyda keshendi logıstıkaǵa kólemi 3 myń sharshy metrden astam qoıma ashty. «Major» 2025 jyldyń sońyna deıin qalada 5 myń sharshy metrlik jańa hab salýdy josparlap otyr. «Spark» Almatydaǵy alańyn 14 myń sharshy metrge ulǵaıtty, aldaǵy jyldarda 18 qaladan qoıma ashýdy kózdeıdi.
«ILP Group» Almatyda 23 myń sharshy metr bolatyn, «AIE Logistics» Astanada 20 myń sharshy metr bolatyn qoıma salýda. «Focus Logistics» 2025 jyly jalpy aýmaǵy 500 myń sharshy metr bolatyn eń iri saýda-logıstıkalyq ortalyǵyn paıdalanýǵa bermek. Jobada qoımamen qatar aýmaǵy 100 myń sharshy metrlik light industrial (zamanaýı óndiristik-qoıma nysandary) qurylysy jáne jyl saıynǵy ótkizý qabileti 100 myń JFE bolatyn konteınerlik termınal qurylysy qarastyrylǵan.
Eldegi qoıma nysandarynyń negizgi rezıdentteri retinde birneshe kompanııany aıta alamyz:
- «DNS», «LC Waikiki», «Small», «Mango», «Inditex», «Metro», «Koton», «LPP», «OBI», «Nike», «Galmart», «Magnum», «Detskıı mır», «Sportmaster», «Zolotoe ıabloko», «Reebook», «Leroy Merlin» sııaqty kóp kanaldy rıteılder;
- «Kaspi», «Sulpak», «Alser», «Clovo», «Wildberries», «Jmart», «Mechta.kz», «Technodom», «Ozon», «Halyk Market», «Lamoda», «AliExpress», «Shop.kz», «Carefood» sekildi onlaın rıteılder;
- «CDEK», «DPD», «Jet Logistic», «TMSlog», «Boxberry», «DHL», «Atasu» sekildi logıster;
- «Prıma», «Akniet», «STN», «RPV Trade», «Viled», «Al-Style» sekildi dıstrıbıýtorlar otandyq qoıma naryǵynyń basty tutynýshylary sanalady.
Jalpy, logıstıka-qoımalaý naryǵynda marketpleısterdiń bási artyp kele jatqany belgili. Dál qazir otandyq naryqta jergilikti rıteıler – «Kaspi.kz»-tiń úlesi basym. Servıstiń byltyrǵy taýar aınalymy 2022 jylmen salystyrǵanda 45 paıyzǵa artyp, 9,2 mlrd dollarǵa jetken. Degenmen jaqyn perspektıvada «Kaspi.kz»-pen básekelesýge nıetti qos reseılik marketpleıs bar, olar – «Wildberries» jáne «Ozon». «Wildberries»-tiń elimizdiń
6 qalasynda 9 qoıma nysany bar. Jıyntyq kólemi – 111,8 myń sharshy shaqyrym. 150 myń sharshy shaqyrym bolatyn qoıma Astana qalasynda jobalanyp jatyr. «Ozon»-nyń Astana men Almatyda eki núktesi jumys isteıdi, jıyntyq kólemi – 42,5 myń sharshy metr. Almatyda kólemi 42 myń sharshy metr bolatyn alyp qoıma salynyp jatyr.
Sarapshylardyń aıtýynsha, eldegi qoıma naryǵy áli damý kezeńinde. Naryqqa kimniń ústemdik júrgizeri, ıaǵnı basym úlesti óz logıstıkasyn qalyptastyratyn onlaın-rıteılder («Wildberries» sııaqty) ıelene me, álde naryqtaǵy iri oıynshylardyń barlyq logıstıkalyq úderisin úılestirýge beıim logıstıkalyq kompanııalar («Kaspi.kz» sııaqty) alǵa shyǵa ma, ol jaqyn jyldarda sheshilmek.
Bir aqıqat bar, elektrondy kommersııa eldegi qoıma naryǵyn damytýda eń basty qozǵaýshy kúsh bolyp otyr. Buǵan pandemııa, geosaıası jaǵdaı, jetkizý tizbegi marshrýtynyń ózgerýi, eldegi bos keńistik sekildi faktorlar úles qosty.
«Qala aglomerasııasy, ýaqyt tapshylyǵy, qolma-qol emes tólemniń beleń alýy bólshek elektrondy kommersııa naryǵy ósiminiń draıveri boldy. Halyqtyń basym bóligi taýardy onlaın satyp alýǵa ádettene bastady. Buǵan 2023 jyldyń birinshi jartysynda ortasha chektiń tómendeýi (-4%), tranzaksııa sanynyń artýy (+87%) dálel bola alady. Keıingi bes jylda e-com salasynyń ortasha jyldyq mándegi ósimi 62-63 paıyzdy qurady. Byltyr naryq kólemi 1,8 trln teńgeden asty. Bul 2022 jyldan 33 paıyzǵa joǵary jáne eldegi bólshek saýdanyń 12 paıyzyna jýyqtaıdy», deıdi «Focus Logistics Qazaqstan» bas dırektory Dıas Ǵalıev.
Aımaqtar áleýetin teńdestirý mańyzdy
Mamandar elimizdiń tranzıttik áleýetin joǵary baǵalaıdy. Árıne, ósip kele jatqan geosaıası qysym jáne memlekettiń tranzıttik áleýetke aıryqsha kóńil bólýi aıasynda olaı baǵalamasqa sharasy da joq.
«Transporttyq baılanystardyń damýy jáne logıstıkanyń kúsh ala bastaýy – memlekettiń basty basymdyqtarynyń biri. Qazir Qazaqstannyń jahandyq logıstıkalyq tizbekpen ıntegrasııasy belsendi júrip jatyr. Transqurlyqtyq marshrýttarǵa jańa tranzıttik júk aǵynyn tartý tranzıttik júk tasymalynyń ósimine áser etti. Tranzıttik júk tasymaly keıingi 6 jylda 1,5 ese – jylyna 16,0-den 23,2 mln tonnaǵa deıin ósti. О́sim negizinen «QHR – EO – QHR», «QHR – OA – QHR», «Reseı – OA – Reseı» jáne Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizi baǵytyndaǵy tranzıttiń ulǵaıýymen múmkin boldy. Jalpy, tasymal kóleminiń 94 paıyzdan astamyn quraıtyn ishki jáne eksporttyq-ımporttyq tasymaldar da úlken mańyzǵa ıe. Osy oraıda transport jáne qoımalaý baǵyty qarqyndy damydy. 2023 jyly bul baǵyttyń ósimi 7,1 paıyz (2022 jylmen salystyrǵanda) boldy. Onyń ishki jalpy ónimdegi úlesi 5,3 paıyzǵa jetti. Keıingi jyldary ekonomıkada osyndaı salalardyń oń dınamıkasy baıqalady», deıdi «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ óńirlik zertteýler ortalyǵynyń dırektory Erlan Kárimov.
«NF Group» konsaltıng kompanııasynyń «Ortalyq Azııa, Kavkaz, Belarýs Respýblıkasyndaǵy sapaly qoıma naryǵy» analıtıkalyq esebiniń deregine sáıkes, elimiz qoımamen qamtý kórsetkishi boıynsha Ortalyq Azııada lıder. Bizde qoımanyń jalpy kólemi 1,3 mln sharshy metr bolsa, О́zbekstanda bul kórsetkish – 221 myń sharshy metr, Qyrǵyzstanda – 46 myń sharshy metr, Tájikstanda – 10 myń sharshy metr.
«Alaıda Qazaqstanda bos qoımalardyń qalmaýy kommersııalyq jalǵa alý shartyna teris áser etip otyr. Jalǵa alý mólsherlemesi – menshik ıesiniń portfeline, nysannyń geografııalyq ornalasýyna, áleýetti jalǵa alýshynyń senimdiligi men profıline baılanysty. A klasyndaǵy qoımalardyń aılyq sharshy metr quny – 4000-4500 teńge tóńireginde. «Krisha.kz» ınternet-resýrsynyń taldaýynsha, elde alańy 1000 sharshy metrden asatyn 300-den astam qoıma nysany bar. Sonyń 64 nysany Almatyda. Qalada Ortalyq Azııadaǵy eń iri A klasyndaǵy muzdatqysh qoımalary bar biregeı logıstıkalyq operatorlar bar, olardyń qyzmetteri barlyq nıet bildirýshiler úshin qoljetimdi», deıdi ortalyq basshysy.
Sarapshynyń aıtýynsha, syrtqy saýdadaǵy óńirler pozısııasy birkelki emes. Negizgi eksporttaýshy óńir Atyraý (eksporttyń 34 paıyzy tıesili) bolsa, iri ımporttaýshy óńir – Almaty (ımporttyń 40 paıyzy tıesili). О́zge óńirler úlesi shamalas jáne 10 paıyzdan asa qoımaıdy. Mundaıda qoıma tapshylyǵy Almatyda qatty seziledi, soǵan qaramastan ózge aımaqtardaǵy logıstıkanyń damýyna da erekshe mán berilýi kerek deıdi.
Onyń pikirinshe, jer telimin bólý jáne tıisti ınfraqurylym júrgizý esebinen qoıma kólemin kóbeıtýge bolady.
«Damyp kele jatqan naryqta iri jergilikti bólshek rıteılder birinshi bolyp joǵary sapaly qoıma keńistigine suranys jasaı bastaıdy. A klasty qoımalarǵa suranysty joǵary sapaly logıstıkalyq júıelerdi qajet etetin halyqaralyq brendter qalyptastyrady. Respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda negizgi logıstıkalyq ortalyqtar qurylǵanyn eskere otyryp, kásipkerlerge jer telimderin bólip, qajetti ınfraqurylymmen qamtamasyz etý arqyly ózge óńirlerde bıznesti damytýǵa yntalandyrý jumystaryn júrgizgen jón. Atap aıtqanda, jergilikti áýejaı, temirjol, avtomobıl jolynyń áleýetin paıdalaný, sondaı-aq joǵary sapaly ınjenerlik ınfraqurylym qyzmetterin kórsetý kerek», deıdi.
Dıas Ǵalıev Qazaqstandaǵy logıstıkany temirjoldan bólip qaraı almaımyz, óıtkeni jetkizý úshin qashyqtyq óte úlken degen oı aıtady.
«Sol sebepti qoıma ınfraqurylymyn temirjol jáne avtojol núktelerine jaqyn jerge ornalastyrý óte mańyzdy. Tipti Reseı aýmaǵynda avtomobıl transportymen jumys isteıtin klassıkalyq marketpleısterdiń ózi elimizde temirjol logıstıkasyna ótýge nazar aýdara bastady», deıdi sarapshy.
«Qazposhta» basqarma tóraǵasy Ásel Janasovanyń aıtýynsha, dál qazir qoımaǵa ınvestısııa quıýdyń mańyzy zor.
«Kanadada 648 mýltımodaldy qoıma bar eken, al «Qazposhtada» úsheý ǵana. Klıentke jaqyn bolý úshin bizge tezirek qoımalar salý kerek. Bıyl Aqtóbe, Almaty, Astana qalalarynda, Túrkistan, Almaty, Soltústik Qazaqstan oblystarynda qoıma qurylystary bastaldy. Sonyń arqasynda atalǵan óńir turǵyndary tapsyrys bergen taýarlaryn 7 emes, 2 kún ishinde alatyn bolady», deıdi ol.
