Izgilik marafony

Astanada aýtızm syrqatyna shaldyq­qan balalardy qoldaý maqsatynda jal­py­halyqtyq júgirý marafony ótti. 2 myń­nan asa adam qatysqan «Run for autism» qaıy­rymdylyq júgirý marafony bıyl ekinshi márte uıymdastyryldy. Qatysýshylardyń jarnasynan jınalǵan 13 mln teńge qarajat aýtızm, mentaldyq buzylystary bar balalar úshin balabaqshalarda ıklıýzııa­lyq kabınetterdi ashyp, jabdyqtaýǵa jumsalady. Igilikti is-sharany «Bolashaq» korporatıvtik qory men Astana qalasynyń ákimdigi uıymdastyryp, seriktesterdiń qoldaýymen ótkizdi.

Qaıyrymdylyq baǵyttaǵy júgirý mara­fonynyń maqsaty – aýtızm týraly jurt­shylyqty tereńdeı qulaǵdar etý, syrqat­qa shaldyqqan balalardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, olardyń áleýmettik qamtylýyn qamtamasyz etip, óz múmkindigi boıynsha qabiletterin júzege asyrýǵa jaǵdaı týǵyzý.

Aýtızm keseli erte kóri­nis beredi jáne jynysyna, násiline nemese áleýmettik-eko­nomıkalyq jaǵdaıyna baılanysty bolmaıdy. Bul ási­re qaıtalanýshy minez-qulyq­tan jáne kúnde­likti qarym-qa­tynasta­ǵy qıyndyqtardyń áse­rinen baıqalady. О́kinishtisi, munyń bári mundaı balalardy qoǵam ómirinen tys qaldyrady. Biraq minez-qulyqty saýatty túzetý arqyly, meıirimdilik­ke bó­leı otyryp, aýtızmmen aýyra­tyndardy qoǵam ómirine belsendi tartýǵa bolady.

2015 jyldan beri «Bolashaq» qory Qazaqstannyń 22 qalasynda mektepter men balabaqshalarda 57 ınklıýzııany qoldaý kabınetin ashty. Aýtızm jáne damýynda basqa da erekshelikteri bar 800-den asa bala mektepke barýǵa múmkindik aldy.

Astana qalasyndaǵy Trıat­lon saıa­baǵyn­daǵy júgirý marafony 1 000 m, 2 500 m, 5 000 m jáne 10 000 metr qashyqta ót­ti. Qatysý jarnasy 5 990-8 990 teń­ge ara­ly­ǵyndaǵy qaıyrymdy­lyq dodasyna Astana, Almaty, Pavlodar, Qaraǵandy, Oral, О́s­kemen, Qyzylorda, Kókshe­taý, Eki­bastuz, Stepnogor, Tal­dyqorǵan, Sha­htınsk, Aqtóbe, Semeı, Arqalyq, Atyraý, Qos­ta­naı qalalarynan barlyǵy 2 330 adam qatysty.

Is-sharany qoldaǵan Par­lament Sena­tynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev erekshe balalarǵa qoǵamda teń múmkindik jasaýǵa basa mán beriletinin aıtty.

– «Run for autism» – jaı sporttyq doda ǵana emes. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev múmkindigi shekteýli azamattardy qoldaýǵa jáne aýyldar men qalalarda ınklıýzıvti orta qalyptastyrýǵa únemi basa mán berip keledi. Búgin biz osy jarys arqyly elimizdegi ár balaǵa erekshe qajettiligine qaramastan bilim alyp, damýy úshin teń múmkindik berý jolynda taǵy bir mańyzdy qadam jasap otyrmyz. Barshańyz­dy osyndaı ıgi bastamany qol­daýǵa, ár balanyń óz áleýetin júzege asyrýyna jaǵdaı ja­salǵan ınklıýzıvti qoǵam qa­lyp­tastyrýǵa úles qosýǵa úndeımin, – dedi M.Áshimbaev.

Jarysqa kásibı sportshylardan bólek bochcha boıynsha para-sportshylar, ymdaý tili sportshylary, áýesqoılar, erekshe balalarmen jumys isteıtin mamandar, erekshe qajettilikteri bar 120-dan asa bala, ata-analar qatysty. Onlaın júgiris­ke Almaty, Aqtaý, Ekibastuz, Oral, Qaraǵandy, Petropavl jáne Qosshy qalalarynan tapsyrys bergen 24 adam da qoldaý kórsetti.

Márege jetken barlyq qa­tysýshy estelik medaldarǵa ıe boldy, al ár qashyqtyq bo­ıyn­sha jeńimpazdar dıplomdar men medaldarmen marapattaldy. Árbir júgi­rýshige shopper, fýtbolka, júgiriske arnalǵan jáne lotereıalyq utys oıyny úshin nómir taratyldy.

Is-shara aıasynda aýtızm jáne damýynda basqa da erekshelikteri bar balalarǵa arnalǵan «Kóńildi starttar» sporttyq-oıyn estafetasy ótkizildi. Oǵan aýtızmi bar, psı­hıkalyq jáne sóıleý tili damýy tejelgen, daýn sındromyna shaldyqqan 5-14 jas aralyǵyndaǵy 100-den asa bala qatysty. Is-shara aıasynda balalarǵa medal jáne is-sharanyń demeýshi seriktesteri usynǵan arnaıy syılyq tartý etildi.

– «Run for autism» – aýtızm boıynsha zertteýlerdi qoldaý úshin qarajat jı­naýǵa arnalǵan halyqaralyq bastama. Olar ártúrli formattarda ótkiziledi: marafon, jar­tylaı marafon, trıatlon, júgiris jáne t.b. Búginde Nıý-Iork, London, Berlın, Chıkago, Pıtsbýrg syndy álemniń eń iri qalalarynda uıymdastyrylady. Biz­diń qor bul halyqaralyq tájirıbeni alǵash ret elimizde iske asyrdy. О́tken jyly biz alǵashqy «Run for autism» júgi­ri­sin ótkizdik. Jınalǵan qarajatqa elorda­nyń balabaqshalarynda úsh ınklıýzııany qoldaý kabınetin jabdyqtadyq. Bir kabı­netti jabdyqtaýǵa shamamen 2 mln teńge jumsalady. Bul somaǵa erekshe bala­lardyń damýy úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa arnalǵan jıhaz, orgtehnıka jáne kómekshi oqytý mate­rıaldary satyp alynady. Bul joly da jınalǵan qarajatty biz balabaqshalarda ınklıýzııany qoldaý kabınetterin ashýǵa jumsaımyz. О́ıtkeni ınklıýzııany erte jastan bastaǵan jón. Bul jaǵdaıda mentaldyq buzylystary bar balanyń bolashaqta sátti oqýǵa jáne áleý­mettenýge múmkindigi áldeqaıda joǵary bo­lady. Osyndaı aýqymdy is-sharaǵa qol­daý kórsetken demeýshilerimiz ben seriktes­terimizge alǵysymyz sheksiz. Jyl saıyn ja­rysqa qatysýshylardyń sany artyp keledi. Demek, bizdiń qaıyrymdylyq is-sharamyz da keńinen nasıhattalyp, qoǵamnyń orasan qoldaýyna ıe bolyp keledi. Maqsatymyz – múmkindiginshe kóp adamnyń aýtızm týraly tereńdeı túsinýine atsalysyp, ınklıýzııa máselesi ońynan sheshilýine septigimizdi tıgizý, – dedi «Bolashaq» qory Qamqorshylyq keńesiniń tór­aıymy Dınara Gaplan.

Júgirý saıysyna 50-den asa kompanııa men uıymnyń qyzmetkerleri, onyń ishinde ınklıýzıvti bilim berý sa­lasyndaǵy qyzmetkerler qatysty. Sol qatarda AVA-terapevt Almas Aqan damý erekshelikteri bar balalarǵa arnalǵan «Tamshylar» Bala­lardy damytý ortalyǵyndaǵy áriptesterin bastap kelgenin jetkizdi.

– Bul qaıyrymdylyq marafonyna alǵash qatysyp otyrmyn. Men úshin osy doda­ǵa qatysý – aýtızmge adamdardyń naza­ryn aýdartýdyń, syrqat qıyndyqtarmen kúndelikti betpe-bet kelgen jandarǵa qoldaý kórsetýdiń, ASB bar adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsarta alatyn bilimniń taralýyna kómektesý dep bilemin. Biz damýynda erek­shelikteri bar balalarǵa jaǵymsyz minez-qulyqpen kúresýge, basqalarmen qarym-qatynas ornatýǵa kúsh salamyz. Nátıjeli, dá­lel­dengen ádisterdi qoldanamyz jáne bala­lar kúndelikti tapsyrmalardy sapaly oryn­daýy úshin otbasymen jáne basqa ma­man­darmen birlese jumys isteımiz, – dedi A.Aqan.

Qaıyrymdylyq marafo­ny­na qarııalar da qatysty. Solar­dyń biri Astana turǵyny Aman­geldi Doshanovtyń jasy – 81-de. Marafonnyń eń qart qatysýshysy 10 shaqyrym qa­shyqtyqqa júgirdi.

– Búgin men ózimdi, óz kúshim­di synap kór­gim keldi. Biz bárimiz qaı jasta bol­saq ta du­rys ári tolyq ómir súrýimiz úshin den­saýlyǵymyzdyń qadi­rin bilip, shy­nyǵýǵa mindetti­miz. Ártúrli elderdiń 70, 80, 90 jastaǵy qarttary ózin sergek sezinip jattyǵýlar jasap, sporttan shet qalmaıdy. О́zge­ge tamsana da bermeý kerek, óz elimizde de sportty serik etip kele jatqan qarttar bar, – dedi A.Doshanov.

Marafonnyń jeńimpazda­ry men júl­­degerlerine demeýshi­ler tarapynan usy­nylǵan ba­ǵaly syılyqtar berildi. «Run for autism» qaıyrymdylyq is-sharasy byl­tyr tuńǵysh uıym­dastyrylǵanda elimiz­diń 7 qa­la­synan 1 100-den asa adam, onyń ishinde damý erekshelikte­ri bar 96 bala qatysqan edi. Qa­ıyrymdylyq is-sharasyna qatysýshylardan jınalǵan 7 mln teńgege «Bolashaq» qory Astana qalasyndaǵy №54, №60, №66 balabaqshalarynan úsh ınklıýzııany qoldaý kabınetin ashyp, jab­dyqtady. Búginde aýtıstıkalyq spektri álsiz 18 bala osy kabınetterde bilim alady.