Qajet qujat

Qujatqa sáıkes 7 kodeks jáne 13 zańǵa ózgerister engizildi. Sonyń ishinde Qazaqstanǵa kirýge tyıym salý, balalarǵa qatysty buryn jynystyq sıpattaǵy qylmys jasaǵan ımmıgranttarǵa turaq­ty turýǵa jáne bizdiń azamattyǵymyzdy alý­ǵa ruqsat berýden bas tartý, shetel­dik­ter­diń ekstremıstik nemese terrorıs­­tik áreketterge qatysy bar ekeni týraly málimetter bolsa, elge kirýge ty­ıym salý boıynsha normalar engizildi. Sony­men birge uıymdasqan toptardyń kósh­bas­shylary, aýyr qylmystary úshin sot­talǵan sheteldikterdiń elge kirýine tyıym salatyn negizder qatańdatyldy.

«Halyqtyń kóshi-qony týraly» zańǵa jańa baptar engizildi. Olarǵa sáıkes sheteldik jumys kúshin paıdalanatyn zańdy jáne jeke tulǵalardy tekserý tártibi zańnamalyq deńgeıde bekitiledi. Bul kóshi-qondy baqylaýdyń tıimdiligin arttyryp, júıeli túrde jasalatyn jáne jasyryn quqyq buzýshylyqtardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý maqsatynda endi Qazaqstanǵa kelýge vızany resimdeý kezinde otbasy mú­she­lerin qarjylyq turǵyda qamta­masyz ete alatynyn ne sha­qyrýshy tarap, ne shaqyrylǵan adam rastaýy qajet. Buryn bul talap tek shaqyrýshy adamǵa ǵana qatysty bolyp kelgen edi. Qazaqstandy halyqaralyq eńbek naryǵyna ıntegrasııalaý, qazaqstandyq emıgranttardy, ıaǵnı bilikti mamandardy qaıtarý úshin vıza sanattary keńeıtildi. Olar qajetti kásipter men daǵdylar tizbesine qaraı beriledi. Sondaı-aq birneshe vızasy bar ınvestorlarǵa elde turaqty turý úshin jaǵdaılar keńeıtildi.

Sheteldikter men azamattyǵy joq adam­darǵa Qazaqstanda turaqty turý­ǵa ruq­sat berýden bas tartý nemese ruq­sat­tyń kúshin joıý úshin qosymsha negizder ázirlendi. Al qajetti kásipter tizbesi ne­gizinde turaqty turýǵa ruqsat alǵan, biraq bir jylda 183 kún ishinde maman­dy­ǵymen jumys istemegenderdiń ruqsaty óz kúshin joıatynyn da aıta ketý kerek. Budan basqa kóshi-qon, salyq jáne eńbek zańnamasyn buzǵany úshin jaýapqa tartylǵandardyń turaqty turýǵa ruqsattan bas tartatyn nemese kúshin joıatyn merzimi naqtylandy. Bul merzim «jyl ishinde» dep aıqyndaldy. El aýmaǵynda 183 kúnnen az turatyn adamdarǵa turaqty turýǵa ruqsattyń kúshin joıý sharttary naqtylandy. Issapar, oqý, aýrý jáne basqa da naqty sebepter bolsa, sheteldikke turaqty turýǵa berilgen ruqsat óz kúshin joımaıdy.

«Azamattyq týraly» zańda azamat­tyq­qa qabyldaýdan bas tartýdyń negiz­­deri engizilip, naqtylandy. Mysa­ly, mem­le­ket­tik tildi qarapaıym deńgeı­de, eli­miz­diń tarıhy men konstıtý­sııa­synyń ne­giz­derin bilmegen jaǵdaıda azamattyq be­ril­meı­di. Qajetti deńgeıdi Ǵylym jáne jo­ǵary bilim mınıstrligi aıqyndaıdy.

Túzetýler azamattardyń qoǵamǵa tez beıimdelýin kózdep otyr. Tildi bilý qoǵamǵa tezirek sińip, memleket ómirine aralasýy úshin qajet. Aıta ketý kerek, bul túzetýler álemdik tájirıbege negizdelgen. Kóptegen elde aza­mattyq alý úshin memleket ta­rı­hy men memlekettik tildi bilý bo­ıyn­sha emtıhan tapsyrý qajet. My­sa­ly, Germanııada azamattyq alý úshin úmitkerlerge nemis tilin bilýge, má­de­nıeti men dástúrlerin saqtaý­ǵa jo­ǵary talaptar qoıylady. Kanada­da ta­rıh­ty jáne jergilikti turǵyn­dar­dyń min­detterin bilý, sondaı-aq provın­sııa­ǵa baılanysty aǵylshyn nemese fransýz tilderin biletindigin rastaıtyn test tapsyrý qajet. Túrkııada azamattyq alý kezinde jalpyǵa ortaq negizde túrik tilin mindetti túrde bilý qajet.

Qos azamattyqty boldyrmaý úshin Qazaqstan azamattyǵynan aıyrý­dyń jańa negizi engizildi. Qazaq­stan azamat­tyǵyn alǵannan keıin basqa mem­lekettiń pasporttaryn paıda­lan­ǵan jaǵdaıda bizdiń elimizdiń azamat­tyǵy toqtatylady. Buǵan deıin shet memlekettiń azamattyǵyn alǵany úshin ǵana Qazaqstan azamattyǵy toqtaty­latyn. Sonymen qatar «Tótenshe jaǵdaı týraly» zańǵa qoldanylý merzi­mine qaramastan, tótenshe jaǵdaı kezin­de jeke basty kýálandyratyn qujat­tar­dyń jáne ózge de qujattardyń jaram­dy­lyǵyn kózdeıtin normalar en­gizildi. Sondaı-aq zańnamalyq deńgeı­de ıntegraldy mıkroshemasy jáne sáıkes­tendirý nómiri bar qujattar tizbesi bosqyndarǵa beriletin «jol júrý qujatymen» tolyqtyrylady.

Aslan ATALYQOV,

IIM Kóshi-qon qyzmeti komıtetiniń tóraǵasy