Qorjyn aýyly Batys Qazaqstan men Aqtóbe oblystarynyń shekarasyna taıaý, Oral qalasynan 300, aýdan ortalyǵy Qaratóbe aýylynan 40 shaqyrymdaı jerde jatyr. Aqqozy da, Qorjyn da – tarıhı jer ataýlary. Mundaǵy Aqqozy – «Qobylandy batyr» jyrynda batyrdyń úzeńgiles serigi bolsa, sol jyrdy jyrlaǵan Qorjyn jyraý osy óńirde ómir súrgen belgili aqyn bolǵan. Áıgili kúıshi Qurmanǵazy Saǵyrbaıulynyń ustazy Uzaq kúıshiniń de kesenesi osy Qorjyn aýylynyń mańynda tur.
Qujattarǵa qarasaq, 1932 jyly qoı ósirýshi keńshar bolyp qurylǵan Aqqozynyń ósip-órkendegen kezeńi 1980 jyldary bolǵan sııaqty. 1986 jyly Aqqozy aýyldyq keńesinde 320 otbasy, 2 142 adam turǵan. 1987 jyly 464 oryndyq úsh qabatty mektep salynǵan. Biraq keńes úkimeti qulap, naryq kelgen kezde aýyldyń berekeli tirligi biraz shaıqalyp qalypty. Muny demografııa da kórsetedi: 2005 jyly okrýgte 223 úı, 1 200 adam qalsa, 2009 jylǵy sanaqta okrýgtegi halyq sany 1 088 adam bolǵany tirkelgen. Qazir Qorjyn aýylyndaǵy 120-daı úıde 600-deı adam tirkeýde turǵanymen, turǵylyqty adam sany 400-deı ǵana bolady. 2006 jyly kúrdeli jóndeýden ótken mektep-balabaqshada bıylǵy oqý jylynda 104 bala bilim alyp jatyr.
Bıylǵy sý tasqyny Qorjyn aýylyna 27 naýryz kúni tańerteń kelgen.
– Aýyl irgesindegi Jaqsybaı ózeni jyl saıyn kóktemde arnasy tolyp, minez kórsetetinin bilemiz ǵoı. Kóp jyl qýańshylyq bolǵanymen, byltyr sý kóbirek kelip, kóshege kirip ketti. Sondyqtan bıyl barynsha saqtanyp, bógetti nyqtadyq. 26 naýryzda qar sýy kele bastady. 27-si tańerteń sý qatty ekpinmen kelip, bógetke soǵyldy. Aýyldyń er azamattary sol jerde júrdik. Saǵat 10-11-lerdiń shamasynda sý bógetti buzyp, aýylǵa qaraı ótip ketti. Birneshe jerden asyp ótti. Ustaı almadyq. Aıǵaı salyp, traktormen halyqty qutqarýǵa umtyldyq, – deıdi aýyl turǵyny Meńdibek Sarıev sol kúndi eske alyp.
Osynaý qıyn sátte aýyldaǵy úsh qabatty mektep evakýasııalyq beketke aınalǵan. Qutqarýshylardyń qaıyǵy kelgen soń aýyl-úıdi túgel aralap, halyqty túgendedi. Abyroı bolǵanda alǵashqy kúni keshke deıin uıaly telefon baılanysy úzilgen joq. Sol kúni aýylda bolǵan 400-ge jýyq adamdy tizimdep, muǵalimder oqýshy balalardy túgendedi. Aýyldaǵy eki qarııa áje, arbada otyratyn úsh múgedek jan, bári mektepke jetkizildi. Kóktem bolǵanymen, kún sýyq edi. Eń jyly kabınetterge balalar men qarttardy ornalastyryp, sý bolǵan kıimderin aýystyryp, árkim ózinde barymen bólisip, búkil aýyl bir úıdiń adamyndaı boldy.
Aýyldy sý basqan soń 3-4 saǵattan keıin-aq saman tastan soǵylǵan úıler birinen soń biri opyrylyp qulaı bastapty. Ásirese, tún ishinde sarqyraǵan sýdyń dybysy, sýǵa ketip qınalǵan maldyń janushyrǵan daýysy óte úreıli bolǵan. Aqqozylyqtardyń basynan ótken eń aýyr tún edi bul.
Bul kezde Aqqozy aýyldyq okrýginde bolǵan oqıǵadan dúıim Qazaqstan jurty habardar bolǵan edi. Oblys basshylyǵy jedel qutqarý jumysyna kiristi. Aýyldaǵy búkil kommýnaldyq jeliler sý astynda qalǵandyqtan, elektr qýaty, gaz qubyry, sý júıesi túgel ajyratylǵan. Túngi saǵat 2-lerde uıaly baılanys ta úzildi. Degenmen tótenshe jaǵdaıdyń barysy tolyq baqylaýǵa alyndy. Qaratóbe aýdany ákiminiń orynbasary Jasulan Sultan bastaǵan qutqarýshylar toby basshylyqty qolyna aldy. Aýyl halqy eki kúnge jýyq tasqyn sýdyń qorshaýynda bolǵanymen, tas-túıin qalpyn saqtady.
29 naýryz kúni Qorjyn aýylyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıuly bastaǵan eki tikushaq ushyp keldi. О́zimen birge ystyq tamaq, dári-dármek, t.b. eń kerekti zattardy alyp kelgen óńir basshysy halyqpen júzdesip, aýyl halqyn qaýipsiz jerge – aýdan ortalyǵyna kóshiretinin habarlady. Sóıtip qos tikushaq eki kún boıy 300-ge jýyq adamdy Qaratóbe aýylyna tasyp, 288 adam Qajym Jumalıev atyndaǵy mektep-gımnazııanyń jataqhanasyna ornalastyryldy.
Aýyl adamdaryn osynaý aýyr halden alyp shyqqan búkil eldiń janashyr peıili, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qaratóbege arnaıy ushyp kelip, evakýasııalyq bekette jatqan aýyl turǵyndarymen kezdesýi, tasqynnan zardap shekken halyqqa dem berýi edi.
– Prezıdenttiń kelip ketkeni aqqozylyqtarǵa áser etkenin bilesiz be? Búkil qaıǵymyz seıilgendeı boldy, senim berdi bizge! Shynymdy aıtsam, sol sátke deıin «aýylym joq bolyp kete me» dep qoryqtym. Jurty ǵana qalǵan aýyl az emes qoı. Solardyń biri bola ma dep ýaıymdadym. Balalarymnyń týǵan jeri, talaı túlegimniń úlken ómirge qanat qaqqan jeri. Ár adam óz aýylyn, ósken kóshesin saǵynady ǵoı. Tarıhta orny bar el bolyp qalsaq eken deımin, – dedi Aqqozy mektep balabaqsha bóbekjaı kesheniniń dırektory Aıgúl Aıtqalıeva.
Aýyl halqy keń-baıtaq Qazaqstannyń ár aımaǵynan kelgen gýmanıtarlyq kómektiń astynda qaldy. Memlekettiń de kómegi az bolǵan joq. Okrýgtegi 146 otbasyna 364 myń teńgeden birjolǵy áleýmettik kómek berildi. Tasqyn kezinde shyǵyn bolǵan 970 bas qoı-eshki, 80 bas iri qara, on shaqty jylqynyń quny da memleket tarapynan toltyrylyp, qarajat mal ıeleriniń jeke shotyna aýdaryldy. Tipti tabıǵat apaty kezinde búlingen turmystyq tehnıka da baǵalanyp jatyr eken.
Jaqynda Qorjyn aýylyna arnaıy saparlap baryp qaıttyq. Eki aı buryn sý tasqynynyń astynda qalǵan aýyl áli apat zardabynan aryla qoımasa da, jaqyn kúnderi bastalatyn qarbalas jumystyń qamy kórinip tur. Jol jóndeý mekemeleri tasqyn kezinde búlingen 40 shaqyrymdyq joldy retke keltirip qalypty. Jerdiń ylǵaly buǵan deıin aýyr tehnıkanyń júrýine múmkindik bermegen eken. Qurylys endi qyzbaq.
– Qorjyn aýylyndaǵy qurylys barysyn oblys ákimi tikeleı baqylap otyr. Oblystyq qurylys basqarmasy óńirge tanymal, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy myǵym 6 qurylys kompanııasyn tańdap berdi. Qazir aýylda 90 úıdiń qurylysy bastalyp ketti. Onyń 72-si jańa jerde boı kóteredi, 18-i turǵyndardyń qalaýy boıynsha burynǵy ornynan salynady, – deıdi J.Sultan.
Qurylys bastalmas buryn aýylǵa arnaıy mamandar – geodezıster kelip, zerttep, eń bıik jerdi tańdap beripti. Bul jerde jańadan úsh kóshe boı túzemek. Jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalyp jatqan aýyldyq mádenıet úıi, aýyl ákimdigi, dárigerlik pýnkt, kitaphana, veterınarlyq stansa ǵımarattary da jańadan salynady. Qurylysshylar turǵyn úılerdi 1 qyrkúıekke deıin aıaqtaımyz dep ýáde berip otyr.
– Jańa úılerdi eki-úsh aıdyń ishinde tapsyramyz dep otyrmyz. Bizdiń «Táýekel» JShS 23 úı turǵyzamyz. Ujymda 50 adamǵa deıin qyzmet etedi. Tehnıkamyzdy ákelip aldyq. Osy aýyldan jergilikti 10 adamdy jumysqa alamyz, – deıdi biz jolyqqan qurylys bóliginiń jetekshisi Turar Esmuratuly.
– Mektepte 40 jyl eńbek etken ardager ustazbyn. Bıyl sý apaty bolyp, halyqtyń unjyrǵasy túsip ketip edi. Jańa úılerdiń qurylysy bastalǵaly kóńilimiz kóterilip, qýanyp júrmiz. Kúnde kelip, kórip ketemin. Aýyldyń osy jaǵyn «Jańaqonys» dep atap júrmin. Buıyrsa, kúzde qonystoıǵa shaqyramyz, – deıdi aýyl aqsaqaly Artyq Kárimuly.
Aýyl turǵyny Aıdana Álibaıqyzynyń úıi naýryzdyń 27-si kúni eń aldymen qulaǵan ǵımarattyń biri eken.
– Osy aýylda týyp-óstim. Aýyldyń aýyr kúnderi artta qalǵandaı. Memleket basshysynyń aıtqan sózi, aýyl turǵyndaryna bergen ýádesi oryndalyp jatqanynan kórip otyrmyz. Qurylys bastalyp jatyr. Aýylymyz bolashaqta gúldenedi degen senimdemiz, – deıdi Aıdana.
Aıtpaqshy, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Aqqozy aýyldyq okrýgin aýdan ortalyǵymen jalǵaıtyn jol boıyndaǵy Qaldyǵaıty jáne Jaqsybaı ózenderine kópir salý úshin jobalyq-smetalyq qujattar da daıyndalyp jatyr eken. Qorjyn aýylyn tasqyn sýdan qorǵaıtyn bóget te bıyl jańartylmaq. Aldaǵy jyldary jol máselesi de sheshilse, shalǵaıdaǵy aýyldyń sharýasy tolyq túgendeleri anyq.
Batys Qazaqstan oblysy,
Qaratóbe aýdany
