BÚGINGI TEKELI KО́Z QÝANDYRADY

Osydan birneshe jyl buryn Tekelige atbasyn burǵan adam qalanyń syrtqy kórinisine kóz jiberip turyp-aq, bolashaǵy bulyńǵyr óńirlerdiń tizimine oılanbaı qosa salar edi. Shyn­dy­ǵynda da, kenshilerdiń qalasy toqyraýdyń tym qıyn soq­pa­ǵy­na tap kelip, turǵyndardyń ne­gizgi kásibiniń joly baılanǵaly jan-jaqqa, ásirese, Reseıge qo­nys aýdarýshylar qatary az bol­mady. Bul sol ýaqyttaǵy kóp­tegen shaǵyn qala, aýdandardy aınalyp ótpegen qubylys-tyn. Tirlikten mán ketken soń, qala­dan sán kete bastady. Mádenıet oshaqtarynyń, balabaqshalardyń esikterine qulyp salynyp, qan­shama úılerdegi qatar-qatar pá­ter­ler qaraýsyz qaldy, tonal­dy. Keshe ǵana dabysy jer ja­ryp, dúrildep turǵan qala jaý shap­qandaı jutań kúıge tústi. Biraq ýaqyt óte kele halyq El­ba­synyń us­tanǵan baǵyty, sa­lı­qaly saıa­satynyń jemisin kóre bastady, kókirekterge senim uıalady. Jurt­shylyq res­pýblıka kóle­min­degi qarymdy qadamdarǵa qarap, eńse tikteýge kóshti. 2005 jyldan bastap qala tiz­ginin qolyna alǵan ákim Serik­jan Beskempirovtiń júıeli ju­mysy Tekeliniń kúretamyryna qan júgirtip, jyldan-jylǵa qala kórkeıip keledi. Almaty obly­sy­nyń basshysy Serik Úmbe­tov­tiń qalamyzǵa degen qoldaýyn da aıryqsha ataýǵa bolady. Onyń qala halqymen kezdesýlerinde kópshiliktiń muqtaj, murattaryn tyńdap, onyń nátıjesin barlap otyratyndyǵy zor jaýap­ker­shiliginiń kórinisi. Tabıǵat tosyn minez tanytyp, Tekelide jer silkingeli tup-týra bir jyldyń júzi boldy. Apat zardaptarynyń jyldam joıylyp, tez ári sapaly qalypqa keltirilgeni bolar, sol jaǵdaıdyń oryn alǵanyna bir­ne­she jyl ótip ketkendeı. Oblys ákimi Serik Úmbetov jer silki­nisinen soń kún qurǵatpaı úı-úıdi aralap, halyqtyń jarym kóńi­line medeý bolyp, naqty   kó­mektiń kórsetiletinin ýáde etken edi. Sóz jerde qalmaı, qaladaǵy jalpy zardaptardy joıýǵa 393 mıllıon teńge bólinip, jeke úılerdegi jóndeý jumystaryna kómegi usynyldy, bir mektep, sport saraıy tolyqtaı kúrdeli jóndeýden ótti, turýǵa jaramsyz bolyp qalǵan páterlerdiń ıele­rine jańa baspana berildi. Qıyn-qystaý sátte qoldaýlaryn aıama­ǵan basshylyqqa turǵyndardyń alǵy­sy sheksiz. О́tkende ǵana Qy­zy­l­aǵashtyń taýqymetin kór­gen jurtshylyq qabyrǵasy qaıysa byltyrǵy aýyrtpalyqty eske alyp, sý shaıǵan aýyldyń qaı­ta boı túzeıtinine senim bil­dirgen edi. Halyqtyń senimi men tilegi, yn­tymaqpen atqarylǵan eńbek bú­ginde jemisin berdi. Qyzylaǵash jańa kelbetke ıe boldy. Bolǵan jaıtty baıyptap otyrǵanymyz ǵoı, áıtpese, el­di­gimiz ben bir­li­gimizdi kórsetýge, azamattyǵymyz ben iskerligimizdi tanytýǵa qaı­ǵy­ly jaǵdaı sebep bolmaı-aq qoı­synshy. Halyqpen kezekti bir kezde­sýin­de oblys ákimi Serik Úmbe­tov Tekelidegi oń ózgeristerge toq­tala otyryp, qala ákimi Se­rik­jan Beskempirovke “sózinen isi kóp basshy” dep baǵa bergen bo­latyn. Bul sózge qalanyń ja­ńa­sha bet-beınesi dálel bolady. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, qa­raý­syz qalǵan kóp qabatty úı­ler­diń toz-tozy shyǵyp, kóshe­lerdiń sánin buzyp turýshy edi, búgingi tańda sol úılerdiń qas­bet­teri jóndelip, áktelip, sha­tyr­lary jańadan jabyldy. Qa­lanyń qamyn jeke sharýa­lary­nan joǵary qoıatyn ákim úı­le­rin turǵyndar ózderi jóndep alsyn dep qarap otyrmaı, az qarajat jumsalmaıtyn buzylǵan úılerdi jóndeýdiń jolyn taýyp, iskerlik sheberlik tanytqanyn tekelilik­ter esh ýaqytta umyt­paıtyn shyǵar. El “Jol kartasy” da talaı kúr­meýli máseleniń túıinin she­shý­ge muryndyq bolýda. О́tken jyly “Jol kartasynyń” jebeýimen Tekeli qalasynda áleýmettik jumys oryndary ashyldy, jańa­dan oqý bitirgen jastardyń táji­rıbeden ótip, jumysqa ornalasýy jolǵa qoıyldy, mamandardy qaı­ta daıarlaýdyń da nátıjeli jemisi qylań berdi, sýmen jabdyqtaý júıesi retteldi, joldar jóndeldi, bir mektep pen kásiptik lıseı kúrdeli jóndeýden ótti, 16 aýla abattandyryldy. Daǵdarysqa qarsy baǵdarlamany júzege asyrý barysynda 6 ınvestısııalyq joba qolǵa alynyp, 436 jumys orny ashyldy, jumyssyzdar legi iske tartyldy. Al bıylǵy jyly qala boı­yn­sha “Jol kartasy” negizinde 349 ju­mys ornyn, 225 jańa jumys or­nyn ashý, 4 ınvestısııalyq jobany jáne bir respýblıkalyq mańyzy bar jobany júzege asyrý mindeti qoıyldy. “Jol kartasyn” iske asyrýǵa 324 mıllıon teńge bólinip otyr. Jumyssyzdar sanyn azaıtý boıynsha sharalar jalǵa­syn taýyp, joldar men aryq júıe­sin jóndeýge aıryqsha nazar aýda­rylýda. Oblystyq qarttar men múgedekterge arnalǵan ınter­nat-úıin jáne qalalyq aýrýhana­ny kúrdeli jóndeýden ótkizý júr­gizilip jatyr. Atqarylyp jatqan ıgi sharýalarǵa halyq kýá ári rıza. Tekeliniń turǵyny retinde qalamyzdyń kórkeıip, bolashaqqa batyl qadam jasap jatqany kóńilimdi marqaıtady. Áıtpegende she, kóp qabatty úıler jarqyrap, kesh qaraıa bere shamdar samaladaı sáýle tógip, jóndelgen joldar tep-tegis bolyp kósilip jatqanda árkimniń-aq óz salasynda el da­mý­yn­a úles qosýǵa talaby qanattana túsedi emes pe?! Birinen soń biri abattandyrylyp, balalar oınaı­tyn alańqaılar jabdyqtalyp, aýla­lar kishkene qara sıraqtardyń kóz qýanyshyna aınaldy. Bala­synyń daladaǵy oıynyna alań bolyp otyratyn ata-analardyń esik aldyn tamasha kúıge túsirýge bastamashy bolǵan qala basshy­ly­ǵyna rahmeti kóp. Sózdiń túıini, 27 myńnyń ústinde halqy bar Tekeli qalasy eko­no­mı­kalyq, áleýmettik damý baspal­da­ǵyn nyq basyp, órlep keledi. Máken ShALQYBEKOVA, Tekeli qalalyq “Abzal ana otaýy” ájeler halyqtyq ansambliniń jetekshisi. Almaty oblysy.