Qyrdaǵy qyzý eńbek

«Munyń syrtynda 745 ga kartop, 418 ga kókónis, 281 ga baqsha (15%) otyr­ǵyzyldy. Egý jumystary jos­par­ǵa sáıkes júrip jatyr», deıdi ob­lys­­tyq Aýyl sharýashylyǵy basqar­ma­­synyń basshysy Rústem Zulqashev.

Bıyl Batys Qazaqstan oblysy kóktemgi sý tasqynynan kóp zardap shekti. Kóktemniń jylǵa azyq bolatyn baǵaly biraz kúni tabıǵat apatyna qarsy kúrespen ótip ketti. Búkil kúsh tilsiz jaýǵa qarsy jumsaldy. Sý tasqynynan tikeleı zardap shekken egis alqaptary da bar. Mysaly, óńirde 4 957 ga kúzdik dándi daqyl sý astynda qalǵan. Keı jerde jylyjaılar men sharýashylyq janyndaǵy qoımadaǵy tyńaıtqyshtar búlin­gen. Bir táýiri, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi 17 mamyrda «Tabıǵı sı­pat­taǵy tótenshe jaǵdaı nátıje­sinde jeke jáne zańdy tulǵalarǵa kel­tirilgen zalaldy óteý qaǵı­da­­laryn» bekitti. Endi elimizde ósim­dik sharýashylyǵy boıynsha sý tas­qy­nynan kelgen shyǵyndarǵa ótem­aqy tólenedi. Qazir jer-jerde shyǵyndy esepteý úshin arnaıy komıssııa qurylyp jatyr eken.

Joǵaryda aıtqandaı, memleket eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı áser etetin kóktemgi dala jumystaryn erekshe nazarǵa alyp otyr. Sáýir aıynda Aqjaıyq óńirine Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov, keıin onyń orynbasary Amanǵalı Berdalın syndy jaýapty sala basshylary jumys saparymen arnaıy kelip, óńir dıqandarymen júzdesti. Memleket tarapynan kórsetiletin qoldaý sharalary týraly baıandap, sharýalardyń suraqtaryna da ja­ýap berdi.

Kóktemgi egis naýqany oblys basshy­lyǵynyń da udaıy baqylaýynda tur. Mamyrdyń 19-y kúni oblys ákiminiń orynbasary Qalııar Aıtmuhambetov egis jumystarynyń barysyn kózben kórip, dıqandarmen betpe-bet kezdesý úshin óńirdiń eń astyqty ólkesi Báı­te­rek aýdanynda jumys saparymen bol­dy. Sapar barysynda atalǵan aý­dan­­­nyń birqatar sharýashylyǵyn ara­­lady. Atap aıtqanda, «Gepard», «Sho­naı­­­bekov», «Altyn Bolashaq», «Mar-El»­ sharýa qojalyqtary jáne «Asan Aýyl»­ JShS basshylarymen kez­­desti. Naqty dala jaǵdaıynda ujym­­men tanysyp, kóktemgi egistiń ba­ry­­syn kórdi.

Aıta keteıik, búginde elimizde árbir sharýaǵa memleket tarapynan kór­setiletin qoldaý túri kóp. Mysaly, sýar­maly egin­shilikti damytý úshin oǵan qajetti jabdyqtardyń qunynan 80%-ǵa deıin kóterip, jergilikti bıýdjet esebinen sýbsıdııalaý júrgiziledi. Otan­dyq zaýyttardan satyp alynǵan tyńaıt­qysh qunynyń 60%-y bıýdjet esebinen óteledi. Sharýalarǵa tyńaıt­qysh baǵasynyń 40%-yn bólip tóleý múm­kindigi berilgen. Sondaı-aq satyp alynǵan elıtalyq jáne birinshi rep­ro­dýksııaly tuqymdar úshin sýbsıdııa­laý úlesi de bıyl ulǵaı­ty­lyp otyr. Qalııar Sha­dııar­uly osy jańalyqtyń bárin sharýalarǵa tú­sin­dirip, memle­kettiń qoldaýyn sezinýge shaqyrdy.

Este bolsa, buryn dál kók­temgi egis pen kúzgi qyrman ýaqytynda janar­maı tabylmaı, baǵasy qymbattap ketý­shi edi ǵoı. Al maýsym­dyq jumys­tar­dy ýaqtyly júr­gizý úshin dıqan qaýymy arzan­da­tylǵan dızel otynyna muqtaj.

«Bıyl bizdiń oblysqa Atyraý mu­naı óńdeý zaýytynan kóktemgi da­­la jumystaryna 8,5 myń ton­­na arzan­­da­tylǵan dızel oty­ny­ bólin­di. Jetkizýshi opera­tor­ – «Neftek Operating» JShS. ­1 lıtr ja­nar­­­­maıdyń baǵasy – 238 teń­ge.­­ Bul – res­­­pýb­lıka boıynsha eń tó­men­­ baǵ­a­nyń biri», deıdi Rústem Múl­­káı­uly.

Sharýalar dızel otynyn oblys jáne aýdan ortalyqtaryn­daǵy ózde­ri­ne yńǵaıly janar-jaǵar­­­maı quıý beket­terinen alyp jatyr.

Bıyl óńirde ósimdik sharýa­shy­lyǵyn sýbsıdııalaý baǵ­dar­lamalary úshin jergilikti bıýdjetten 2 mlrd teńgege jýyq qarajat bólingen eken. Sonyń ishinde 1,4 mlrd teńge sýb­sı­dııa­laýǵa qarastyrylǵan. «Bul byl­tyr­ǵydan 27%-ǵa artyq», deıdi oblys ákiminiń orynbasary Qalııar Aıt­mu­ham­betov.

Qazir dıqandar tuqymǵa, ty­ńaıt­­qyshqa, basym daqyldar bo­ıynsha sýb­sıdııalaýǵa ótinish berip jatyr. Bul dalalyq ju­mys­tar qarsańynda sharýalar úshin aınalym qarajatyn tolyq­ty­rýǵa jaqsy múmkindik ekeni sózsiz. Sýb­sıdııalaýdan bólek, bıýdjet qara­jaty esebinen sharýa­­lardyń egýge daıyndaǵan tuqym­darynyń sapa­syn teksertý úshin 29 mln teńge bólingen. Bul jumysty «Qazag­reks» AQ jáne «Oral Jer» JShS zert­hanalary atqaryp jatyr.

Demeý qarjylardan bólek, «Ag­rar­­­lyq nesıe korpora­sııa­sy» AQ arqy­­ly «Keń dala» baǵdar­la­masy bo­ıynsha kóktemgi dala ju­mys­­ta­ryn qar­jy­landyrýǵa jyl basy­­nan beri óńirde 2,4 mlrd teń­ge bóli­nip, to­lyq ıgerilgen eken. Jal­py, res­pýb­lıka boıynsha sha­rýa­lar­dyń egis jumystaryn ońtaı­ly mer­zim­de, jos­parlanǵan meje­de ótkizýin qam­tama­syz etý úshin «Agrar­lyq nesıe kor­po­ra­sııa­sy» AQ ar­q­yly Batys Qazaq­stan ob­ly­­syna qosymsha 7,0 mlrd teń­ge (5%-ben) bólingen. Kepildik máse­­le­sinde de edáýir jeńildik bar, ıaǵnı «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ nesıeniń 85%-yna kepil bo­la­dy.

Batys Qazaqstan oblysy