Jańa quqyqtyq tetikter

balalardy zııandy aqparattardan qorǵaýdy kózdeıdi Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń jańa jyldaǵy alǵashqy jalpy otyrysynda zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý; halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi; balalardy densaýlyǵy men damýyna zııan tıgizetin aqparattan qorǵaý máselelerine qurylǵan zańdyq qujattar qaraldy. Zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıtin zań jobasy boıynsha baıandap bergen Májilis depýtaty Ońalsyn Jumabekov onyń quqyqtyq olqylyqtar men qaıshylyqtardy joıý jáne ákimshilik kedergiler keltiretin normalardy boldyrmaý jolymen odan ári jetildirý maqsatynda ázirlengendigin atap kórsetti. Sondaı-aq, depýtattardyń qujat jobasyna birqatar usynystar men eskertpeler engizgeni málim boldy. Atap aıtqanda, múliktik qu­qyq­tardy ujymdyq negizde basqa­ratyn uıymdardyń jınalǵan syı­a­qyny bólý jáne tóleý úshin sharalar qoldaný mindetin kóz­deı­tin túzetý engizilgen. Son­daı-aq, Ekonomıkalyq ynty­maq­tas­tyq jáne damý uıymy elderiniń táji­rı­besi boıynsha jekelegen obek­tilerdi jedeldetip patentteý týraly usynys ta nazardan tys qalmapty. Jalpy, jumys tobynyń 15 otyrysy ótkizilgendikten, baıan­­damashy zań jobasyn ekinshi oqy­lymda tolyqtaı maquldaýdy usyndy. Áriptesteri bul usynyspen kelisti. Budan keıin kún tártibinde «Balalardy densaýlyǵy men damýyna zııan tıgizetin aqparattan qorǵaý týraly» zań jobasy da ekinshi oqylymda depýtattar nazary­na usynyldy. Ol boıynsha qysqasha baıandama jasaǵan Aldan Smaıyl balalar densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgize­tin aqparattardyń túrleri anyq­tal­ǵandyǵyn jetkizdi. Onyń aıtýyn­sha, balalardyń jas sanattary bel­gilenip, olardyń aqparattardy qabyl­daý erekshelikteri eske­ril­gen. Jáne de balalarǵa arnalǵan aq­­pa­­rat­tardy jas sanattaryna baı­­lanysty tańbalaý mindettelip otyr. Depýtattar bastamashy bolǵan bul zań jobasy boıynsha jumys tobynyń 23 otyrysy ótip, barlyq taraptardyń múddesi eskerilgeni atap kórsetildi. Depýtattar sóz reti kelgende zań jobasynyń mem­le­kettik tilde ázirlengendigin kól­deneń tartty jáne ony Senat qa­raýyna jiberý úshin qoldaý kór­setýdi ótindi. Sondaı-aq, Májilis depýtattary ilespe zań jobasy sanalatyn «Balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da ekinshi oqylymda talqyǵa saldy. A.Smaıyldyń sózine qara­ǵan­da, zań jobasymen 13 zańǵa ózge­rister men tolyqtyrýlar engizil­di. Ol ózgerister aqparattyq qaýip­sizdikten bastap, radıo elek­trondyq nemese joǵary jıilik­ti qurylǵylardy paıdalaný qaǵı­dalarynyń saqtalýy; bilim berý mekemelerinde balalardy zııandy aqparattan qorǵaýdy qamtamasyz etetin aqparattyq baǵdarlamalyq keshenniń bolýy; jarnamany balalardyń densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattyq oıyndy nasıhattaý úshin paıdalanbaý, t.b. kóptegen ózekti sharalardy qamtyǵan. A.Smaıyl bastaǵan zań jobasyna bastamashy bolǵan depýtattarǵa rızashylyǵyn bildirgen Spıker zań jobalarynyń byltyrǵy jyldan beri birinshi ret qazaqsha ázirlenip, usynylǵandyǵyn jet­kiz­di. «Balalardy buryndary úıge kirgize almaıtyn edik, qazir úı­den syrtqa shyǵara almaımyz. Soǵan myna zańdardyń kómegi tıer dep oılaımyz», dedi Májilis Tóra­ǵasy. Osylaısha eki oqylymda qaral­ǵan balalarǵa qatysty zań­dyq qujattar maquldanyp, Senat­qa jol tartty. Sol sııaqty depýtattar ke­she­gi jalpy otyrysta «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saq­taý júıesi týraly» Kodekske ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da ekin­shi oqylymda qoldady. Sony­men qatar, birqatar zań joba­laryna qorytyndy ázirleý mer­zim­deri bekitildi. «Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­synyń keıbir zańnamalyq akti­lerine qylmystyq-atqarý zańna­masyn jetildirý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqty­rýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha málimdegen Zań­nama jáne sot-quqyqtyq refor­ma komıtetiniń tóraǵasy Rahmet Muqashev onyń túrmeden shyq­qan­dardy áleýmettik qorǵaý men qoldaýdyń nátıjesinde resı­dı­vıstik qylmystardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵandyǵymen bólisti. Al «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne Damý banki arasyndaǵy «Qa­zaq­standa energııa tıim­di­ligin arttyrý» jobasy boıynsha grant týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasy boıynsha qysqasha baıandaǵan Halyq­aralyq ister, qorǵanys jáne qaý­ipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev HQDB qurylǵan qor arqyly bólinetin shveısarııalyq grant esebinen Qazaqstanda energııa tıimdiligin arttyrý jobasyn qarjylandyrý kózdelip otyr­ǵan­dyǵyn atap kórsetti. Budan basqa, kún tártibinde О́zbekstanmen aradaǵy adam­dar­dyń readmıssııasy týraly keli­simdi iske asyrý tártibi týraly atqarý hattamasyn ratıfıkasııa­laý, halyqtyń kóshi-qony jáne ju­myspen qamtylýy, sondaı-aq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııanyń básekelestiktiń biryńǵaı qaǵıdalarynyń saq­talýyn baqylaý jónindegi ókilet­tikterdi júzege asyrýy kezin­de qupııa aqparatty qorǵaý tárti­bi sııaqty zań jobalaryna qory­tyndy ázirleý merzimderi bekitip berildi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».