Shámesh aqsaqaldyń aıtýynsha batyrdyń urpaqtary babasynan qalǵan qarýdy eki ǵasyrǵa jýyq aq mataǵa orap, shóp arasyna jasyryp, urpaqtan urpaqqa amanattap kelgen. Baba murasynyń qaı jerde saqtalǵanyn tek áýlettiń aqsaqaly ǵana bilgen. Aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory Naǵıma Tilembaevanyń aıtýynsha, uzyndyǵy 1 metr 9 sm bolatyn jalǵyz aýyz myltyqtyń saby aǵash, uńǵysy temirden quıylǵan, jan-jaǵy kúmispen órnektelgen. Biraq keıin kúmis tastary túsip qalǵan. Qaıta qalpyna keltirýdi qajet etetin qundy jádiger Astanada, Ulttyq mýzeıde ótken jyljymaly kórmelerde birneshe ret el nazaryna usynyldy.
Eset Kótibaruly 1803 jyly Uly Borsyq qumyndaǵy Aqqoltyq degen jerde dúnıege kelgen. Ol 1848-1860 jyldary Jolaman Tilenshiuly, Janqoja Nurmuhambetuly qozǵalystaryna qatysyp, Reseı shekaralyq ákimshilik beketterine, Elek qamalyna shabýyl jasap, Qoqan jáne Hıýa handyqtarynyń Syr boıyndaǵy basqynshylyǵyna qarsy kúresken. Qarsylyq qozǵalysynyń shekarasy Aral teńiziniń batys jaǵalaýyn, Úlken jáne Kishi Borsyq qumdaryn, Muǵaljar, Jem-Saǵyz, Elek-Qobda, Yrǵyz, Oıyl-Qıyl ózenderiniń boıyn qamtydy. Jasaǵynyń sany eki myńǵa deıin jetken Eset batyr patsha ókimetiniń shekaralyq komıssııasynan qazaqtardyń Jaıyq pen Elek ózenderine deıingi aralyqta kóship-qonýyn shektemeý, mal jaıylymyn taryltpaý, elden túıe jınaýdy toqtatýdy, tútin salyǵyn azaıtýdy talap etti. 1858 jyldyń qyrkúıeginde Oral kazak-orys otrıadymen shaıqastan soń kóterilis basyldy. Eset halqyn qyrǵynshylyqqa ushyratpaý úshin kúresti toqtaýǵa májbúr boldy. Jazalaýshy otrıad qolyna túsken batyrdyń týǵan inisi Beket bastaǵan sarbazdar ustalyp, Orynborda tergelip, Sibirge jer aýdarylǵan.
Batyr 1889 jyly dúnıeden ozǵanda Shalqar aýdanynyń Sholaqjıdesine jerlenip, 1890 jyly shıki kirpishten kúmbezdi mazar turǵyzyldy. Eki jyldan soń janyna batyrdyń inisi Dáribaı jerlendi. Eset Kótibarulynyń urpaqtary búginde Shalqar aýdanynyń Eset aýylynda turady.
Aqtóbe oblysy
