Jaqsyqylyshtyń jaqsylyǵy
Tarıhı derekter osy mańdaǵy tuz kólderdi ıgerý 1913 jyldardan bastaý alǵanyn kórsetedi. Biraq ony jappaı óndiristik maqsatta paıdalaný 1925 jyly «Sol artel» mekemesi qurylǵannan bastalypty. Sol jyldary qolmen qazylyp, túıemen tasylǵan tuz kóli qorynyń ǵasyrlarǵa jetetin qazyna ekenin eshkim de boljamaǵan bolar. Alǵashqyda balyq sharýashylyǵyna qosymsha kásip retinde bastalǵan tuz óndirisi jyl ótken saıyn qanatyn keńge jaıyp, 1960 jyly ıodtalǵan as tuzy shyǵaryla bastady.
Osy jyly kásiporyn ataýy «Aralsol» bolyp ózgeripti. Araǵa 10 jyl salyp, odaqtaǵy tuz ónerkásibiniń kóshbasshysyna aınalǵan kásiporyn óz tarıhynda tamaq ónerkəsibi salasyndaǵy aýyspaly Qyzyl týdy birneshe mərte jeńip alǵan.
Odaq ydyraǵannan keıin kombınat jekege ótip, óndiristi basqarý men ónimdi josparlaý naryqtyq ekonomıka talaptaryna yńǵaılandy. As tuzyn halyqaralyq standarttarǵa saı keletin polıetılen pakettermen qaptaý úshin jańa jeliler ornatyldy. Biraq ónimin odaqtyń ár túkpirine jiberetin óndiriste irkilis paıda bola bastaǵany baıqalatyn edi. Osynyń saldarynan ónim óndirý kúrt qysqaryp, onyń kólemi 100 myń tonnaǵa deıin azaıyp ketti. Bul sol kezdegi barlyq kásiporynnyń basyndaǵy jaǵdaı bolatyn.
«Aralsol» 1994 jyly «Araltuz» aksıonerlik qoǵamy bolyp qaıta qurylyp, irgeli óndiristi jańa zaman talaptaryna beıimdeýge qadam jasaldy. 2000 jyldardan bastap óndiriste qaıta qurý jumystary bastalyp, tuzdy ekinshi márte baıytý tehnologııasy engizildi. Bul tuzdy ıodtaý, jýý, keptirý jumystaryn zamanaýı tásilder arqyly júrgizýge jol ashty.
Búginde kombınatta 1 200 adam turaqty jumys isteıdi. Olardyń deni – tuz kenin dástúrli óndiriske aınaldyrǵan Jaqsyqylysh kentiniń turǵyndary. Bul mekenniń ınjenerlik, áleýmettik ınfraqurylymyn jetildirýge «Araltuz» aksıonerlik qoǵamy qosqan úles te az emes. Kásiptiń qyr-syryn jete meńgergen jumysshy eńbeginiń nátıjesinde kóptegen respýblıkalyq jáne halyqaralyq kórmelerde «Araltuz» AQ ónimi joǵary baǵaǵa ıe bolyp, marapat tórinen kórinip keledi.
Investor ákelgen ıgilik
Osydan 12 jyl buryn óndiristi jańa ınvestor qolǵa alyp, áýeli kompanııanyń damýy men aldaǵy josparlardy júıelegen jańa strategııa qabyldandy. 2021 jyly aksıonerlik qoǵam strategııalyq josparǵa sáıkes №5 sehqa óz qarajaty esebinen ıspan óndirisiniń zamanaýı qondyrǵylaryn ornatyp, sol jyly qazan aıynda zaýyt alǵashqy ónimin shyǵara bastady. Kásiporynda as tuzyn óndirý 5 myń tonnaǵa deıin artty. Sonymen qatar tuz qaltalaý sehyna Reseıden 5 jańa avtomat alynyp, óndiriske engizildi. Qosymsha taǵy júzdegen jumys orny ashyldy.
Osy kúni tuz keninde skreper, traktorly júk tıegish, býldozer, tuz sorǵysh, frezerli kombaındar turaqty jumys istep tur. 2013 – 2014 jyldary osyndaı aýqymdy jumystarǵa 1 mıllıard teńge shamasynda qarjy jumsalypty. Osynyń arqasynda óndiris irkilisten silkiniske kóship, búginde ónimniń 16 túrin usynyp otyr. Qazir «Araltuz» seriktestigi jylyna 800 myń tonna as tuzyn óndiredi. Bul TMD-daǵy as jáne tehnıkalyq tuz óndirýdegi jetekshi kompanııanyń joǵary óndiristik qýatyn jáne Qazaqstanmen qatar shet memleketterdi tuzben qamtamasyz etýge qosqan qomaqty úlesti kórsetedi.
Aral tuzy álemge taraıdy
Osydan 10 jyl buryn «Araltuz» AQ 59 206 tonna tuz eksporttapty. Arada úsh jyl ótkende syrtqa shyǵarylatyn ónim kólemi 223 606 tonnaǵa jetken. Al 2018 jyly Aral tuzyna degen suranys 260 000 tonnaǵa deıin ulǵaıdy. Osy jyly kásiporyn Reseı aýmaǵyndaǵy as tuzy naryǵynyń 15 paıyzyn ıelendi. Kəsiporyn óniminiń 85 paıyzy Qyrǵyz Respýblıkasy, Grýzııa, Əzerbaıjan elderine de jetkizilip otyr. Aldaǵy ýaqytta Eýropalyq odaq elderine, Qytaı Halyq Respýblıkasyna, Birikken Arab Ámirlikteri men Saýd Arabııasyna eksporttaýdy qolǵa almaqshy.
Kásiporyn aldyndaǵy negizgi strategııalyq maqsat – sapany jaqsartyp, naryqqa saı ınnovasııalyq ónim shyǵarý. Osy baǵyttaǵy bastamalar «Araltuzdy» ishki jáne syrtqy naryqtan laıyqty oryn alǵan ken óndirýshi kompanııa atandyrdy.
Bıyl kásiporyn Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankinen (EQDB) 5,5 mlrd teńge nesıe alýǵa qoljetkizip otyr. Bul joǵary sapaly «Ekstra» tuzyn óndirý úshin býlandyrý zaýytyn salýǵa múmkindik beredi. Ári bul nesıelik qoldaý kompanııaǵa eksport qurylymyn ártaraptandyryp, Eýropa, Taıaý Shyǵys pen Qytaıda óz qyzmetin keńeıte túsýge sep bolmaq.
Bank pen kásiporyn arasyndaǵy kredıttik kelisim sheńberinde EQDB, oblys ákimdigi men «Araltuz» AQ arasynda yntymaqtastyq týraly úshjaqty memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul taraptar arasyndaǵy áriptestik qatynastardy nyǵaıtýǵa, óńirde jańa áleýmettik jáne ekologııalyq standarttardy engizip, Aral aýdanynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna dem beredi.
Qyzylorda oblysy,
Aral aýdany
