Aıtýly jylǵa arnalǵan alqaly jıyn

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jyly» taqy­rybyna arnalǵan kezekti kezdesý boldy. Osy jyldaǵy sharalar sheńberinde Shve­sııa­nyń Ýppsala qalasynda qańtardyń 7-9-y araly­ǵynda etnosaralyq yntymaqtastyqqa arnal­ǵan ha­lyq­aralyq konferensııa bolyp, onda Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń etnosara­lyq tózimdilik pen qoǵamdyq kelisimniń úlgisi týraly sóz bolǵan eken. Jýrnalıster aldyna osy týraly brıfıngke qatysqan Májilis depýtaty, Qazaqstan cheshenderi men ıngýshteri assosıasııasynyń teń tóraǵasy Ahmed Muradov, Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastar ortalyǵynyń jetekshisi, áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory Aıgúl Sádýaqasova, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Muhtarbek Sháıkemelev jáne Memlekettik basqarý akademııasynyń professory, saıası ǵylymdar doktory Jańyljan Junysova aıtyp berdi. Alǵashqy bolyp sóz alǵan A.Sádýaqasova atalǵan konferensııanyń Qazaqstan jaǵynyń bastamashylyǵymen, onyń ishinde Memlekettik basqarý akademııasynyń jumys jos­paryna sáıkes júzege asqanyn atap ótti. Onyń jumysyna Eýropa elderiniń 15-ten astam ǵylymı ortalyqtarynan mamandar men sarapshylar qatysypty. Konferensııanyń negizgi maqsaty etnosaralyq yn­tymaqtastyq máselelerin talqylaýǵa arnalǵan. Osy másele boıynsha qazaqstandyq model arnaıy tanystyrylǵan. A.Sádýaqasovanyń aıtýyna qaraǵanda, álemdegi barlyq memleketterdiń 90 paıyzǵa jýyǵy polıetnosty memleketter, sonyń ishinde de Qazaqstan erekshe eken. О́ıtkeni, Qazaqstandy 100-den astam etnostyq toptar mekendep otyr. Sondyqtan da qazaqstandyq model áriptesterimiz arasynda úlken qyzyǵýshylyq týdyrdy, dedi ol. Qazaqstannyń tatýlyq modeline Baltyq elderiniń sarapshylary da úlken qyzyǵýshylyq tanytty. Eýropalyq odaqqa múshe bolyp otyrǵan bul úsh eldegi ishki máseleler, onyń ishinde taraptardyń múddelerin qorǵaý, azamattyq quqyq salasyndaǵy kóptegen jaıttar arasynda usaq qaqtyǵystardyń bar ekeni belgili. Osy máselelerdiń Qazaqstanda qalaı sheshiletinine olar qyzyǵýshylyq bildirdi, dedi A.Sádýaqasova. Qazaqstandyq modeldiń tıimdiligi men birizdiligi tikeleı memlekettik saıasat sheńberinde Memleket basshysynyń baqylaýymen iske asyrylýynda degen pikirler aıtyldy. Osyǵan baılanysty kóptegen suraqtar qoıyldy, dedi sóz sóıleýshi. Ekinshi bolyp sóz alǵan A.Muradov Shvesııada ótkizilgen konferensııany Qazaqstan halqy Assambleıasynyń halyqaralyq áriptestiktegi kezekti qadamy dep baǵalaıtynyn jetkizdi. Osynyń ózin Prezıdentimizdiń ozyq ıdeıalaryn halyqaralyq qoǵamdastyqqa tanytýdyń bir joly dep bilgenimiz durys. Búgingi kúni Qazaqstan halqy Assambleıasy BUU, EQYU, Eýropa Keńesi, Azııadaǵy iri birlestikter sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdardyń da qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyr. Olardyń bári de Assambleıanyń mańyzy men mazmunyn tereń saraptap, tájirıbesin úırenýde, dedi A.Muradov. Odan ári ol Assambleıanyń etnostar úshin mańyzdylyǵy týraly oı órbitti. Sonyń ishinde barlyq úkimettik nemese parlamenttik quramdaǵy sheteldik saparlarda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshelerinen, etnostyq toptardan bir ókil mindetti túrde baratyndyǵyn aıtty. Olar shetelderde Qazaqstandaǵy etnosaralyq tózimdilik pen konfessııaaralyq kelisim týraly aıtyp, qazaqstandyq modeldiń ozyqtyǵyn dáriptep otyrady. Sońǵy kezderi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi arasynda da kórinbeıtin kópir salyp, múshe memleketter halyqtarynyń ekonomıkalyq baılanystaryn ózara senim arqyly kúsheıtýge úles qosýda. Mine, osyndaı áreketterimen Assambleıa búgingi kúni Qazaqstannyń brendine aınaldy. Endi uıym arqyly ımıdjdik jobalardy qolǵa ala bastaý kerek qoı dep oılaımyn. Bir jaǵynan ol bizdiń etnosaralyq birlikti saqtaýdyń modelin dáripteıtin negizgi resýrs, dep atap ótti A.Muradov. Sóz kezegi ózine tıgende M.Sháıkemelev atalǵan konferensııa­da jasaǵan baıandamasy týraly aıtyp berdi. Onyń taqyryby: «Qazaqstan halqy Assambleıasy – polıttehnologııalyq evolıýsııa» dep ataldy. Bizdiń modeldi álemde qazir ártúrli ataýlarmen ataıtynyn kórip júrmiz. Sonyń ishinde «etnosaralyq tózimdilik jáne qoǵamdyq kelisim» nemese «etnosaralyq birlik pen konfessııaaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeli» dep atap jatady. Árıne, másele ataýynda emes. Eń bastysy – bul qazaq jerinde týǵan aıryqsha fenomen. Men ózimniń baıandamamda álemdik ǵylymı ortaǵa osy uıymnyń negizderin jetkizýge tyrystym. Árıne, bizde óz tájirıbemizdiń ǵylymı negizderin jasaý nemese ınstıtýttandyrý áli kemshin soǵyp tur. Uıymnyń ǵylymı-saraptamalyq ortalyǵynyń ómirge kelgenine bes jyldaı ǵana boldy. О́z shamasynsha ol, belgili dárejede, ǵylymı negiz jasaýǵa umtylyp keledi, biraq ol áli de azdaý. Al qazaqstandyq modeldiń praktıkalyq bóligi Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen alysqa tarap ketti. Alaıda, baı tájirıbeni ǵylymı turǵydan negizdeý mindeti alda tur. Osyny ıgersek qana biz modelimizdi álemdik ǵylymı ortadaǵy aınalysqa engize alamyz, dedi ǵalym. Sońǵy bolyp sóz alǵan J.Junysova konferensııanyń nege naq Ýppsala qalasynyń ýnıversıtetinde uıym­das­tyrylǵanyna toqtaldy. Bul ýnıversıtet HII ǵasyrdan beri jumys istep keledi. Alaıda, ondaǵy Reseı men Ortalyq Azııa elderin zertteý ortalyǵy 2010 jyly ǵana ashyldy. Al basqa elderdegi mundaı ortalyqtardyń jumys istep jatqanyna 30-40 jyldan asty. Sondyqtan da olar bizdegi etnosaralyq tózimdilik tájirıbesine kóńil aýdaryp, birlesken konferensııa ótkizý týraly usynys jasady, dedi ǵalym. Kóptegen eýropalyq ǵalymdardy ulttyq birizdilik joldaryn tabý máselesi alańdatady. Men ózimniń baıandamamdy naq osy taqyrypqa baılanysty jasap, ózimizdegi tájirıbe týraly aıtyp berdim. Osyǵan baılanysty ótpeli kezeńde barlyq etnostyq toptardy uıystyra alǵan ulttyq ıdeıanyń mańyzy týraly aıtyldy. Sonymen birge, búgingi kúngi ulttyq ıdeıa bolyp otyrǵan «Máńgilik Eldiń» bir kúnde, bir aıda, bir jylda týǵan emes, Qazaqstan táýelsizdik alǵannan bergi ornaǵan sananyń satylap jetken jemisi ekendigi týraly aıttym, dedi J.Junysova. Brıfıng sońynan qatysýshylar jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berdi. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».