Erdiń eńseli músini onyń 100 jyldyǵyna oraılastyrylyp boı kótergenin de aıta ketken jón. Buǵan deıin de óńirdiń jer-jerinde batyrdy eske alý is-sharalary uıymdastyrylsa, olar jyl sońyna deıin jalǵasatyn bolady.
Osyndaı alyp tulǵalarǵa kıe, qasıet qonady degen de senim-nanym bar ekeni belgili. Oǵan kóz jetkizgen bir jaıt byltyr Astanada boldy. Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyn eki márte alǵan dańqty ushqysh Talǵat Bıgeldınovtiń eskertkishin ashý rásimi kezinde eńseli músinniń oń ıyǵyna bir aq kógershin kelip qonyp, gúl shoqtary qoıylyp, orkestr oınap tursa da ol is-shara tolyq aıaqtalǵansha, beıbit ómirdiń tilekshisindeı bolyp sol ornynda tapjylmastan otyrdy.
Al Saǵadat Nurmaǵambetov eskertkishiniń ashylý rásimi aldynda kún nuryn molynan shashyp, kóktemniń janǵa jaıly jaıdary sáti jýyr mańda ózgere qoımaıtyndaı áser qaldyryp turǵan edi. Eskertkishtiń jamylǵysy sypyrylar kez jaqyndaǵanda aýa raıy kúrt ózgerip sala berdi. Buǵan deıin shaıdaı ashyq kók aspandy lezde qalyń bult torlap, kóp keshikpeı japalaqtap qar jaýa bastady. Jaýǵan qar batyrǵa arnalǵan is-shara tolyq támamdalǵansha tolastamaı, jerdi aq kórpesine orady da tastady.
Mine, kim-kimdi de tańǵaldyratyn osyndaı oqıǵalardan keıin keı adamǵa qasıet qonatynyna shyn máninde sengiń keledi ári mundaı is-sharalar árkimniń esinde árdaıym saqtalatyny anyq. Al batyrlarymyzǵa beıbit ómirde de eli men halqyna etken adal eńbekteri úshin alǵysymyzdy aıtyp, o dúnıeniń sharapatyna bólene berińder degen tilek qosamyz. Sondaı-aq eli úshin túrli erlik isterge barǵan keshegi, búgingi erlerimizdiń dárejesin kózderi tirisinde ár kez kóterip, jas urpaq arasynda nasıhattaı júrsek, olardyń júrekterine de erlik pen órliktiń nárin sebetinimiz aqıqat.
Bolat TEMIRBAEV,
Qazaqstan Respýblıkasy Ardagerler uıymynyń múshesi
Aqmola oblysy
Ata dástúrdiń orny bólek
AQSh-tyń, tamyr-túbiri, ulttyq tegi joq eldiń irgesin qalaýshy prezıdenti Tomas Djefferson: «Jaqsy zańyń bolǵansha, jaqsy dástúriń bolsyn!..» dep armandap ketken eken. Bul – memlekettik basqarý isinde ata dástúrdiń máni men mańyzyn tereń túsingen álem moıyndaǵan uly qaıratkerdiń armany.
Qazaqtyń kóbi qazir Ata zańdy da, ata dástúrdi de jyly jaýyp qoıǵan, ne úkimetin, ne úlkenderin tyńdamaıdy. Zańdarymyzdyń da kemshin tustary joq emes, sondyqtan keıbir eskerilmegen tustaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip jatady. Eńbekqor jan zańnyń tıimdi jaqtaryn utymdy paıdalanyp, jemisin kóredi. Dástúrdiń de ozyǵy men tozyǵy bolady: ulttyq minezi bar jan ozyǵyn alyp, ultyna qyzmet etedi.
Al qandaı jaǵdaıda da zańǵa júginý, zań talabyn oryndaý – ár azamattyń qasıetti paryzy.
Búginde qazaqtyń úlkenderine senimi bolmaýy da qısyndy, olardyń bári birdeı «aqsaqal» degen atyna laıyq ataly da bataly, ónegeli sóz aıta almaıtyny anyq. Ondaılardy kórgende qarnyń ashatynyn nesine jasyramyz. Ata dástúrdiń saqtaýshysy da, keler urpaqqa jetkizýshisi de osy aqsaqaldarymyz emes pe edi?
Dástúr bar jerde tártip bar, bereke bar. Dástúr – ult úshin aksıoma, dáleldeýdi qajet etpeıdi, kerisinshe, myqty dástúr tolyq pisip-jetilmegen zańdarymyzdyń ornyn tolyqtyryp turady. Myń ólip, myń tirilgen qazaqty tarıhtyń soqpaq joldarymen súrindirmeı aman alyp kele jatqan da osy dástúrimiz!
Aqyl tarazysy bylaı deıdi: dástúrge súıenbegen zań jetim, dástúrdiń qundylyǵy osymen ólshenedi, ultymyzdy zań adastyrsa da, dástúr adastyrmaıdy.
Siz qalaı oılaısyz, oqyrman?
Mútalap ÁBSATTAROV,
memlekettik qyzmetker
ASTANA
Nıet pen peıil oń bolsyn
Adamnyń jas kezeńiniń ózindik erekshelikteri baryn esh umytýǵa bolmaıdy. Qansha jas kóringiń kelip, sońǵy úlgimen kıinip, boıanyp, sándenip shyqsań da kóshede, kólikte, kópshilik oryndarda kezdesken jastar saǵan úlken kisi retinde: «Apa, otyryńyz!» dep oryn berip, tanıtyndary «Apa, qaıda barasyz?» dep jón surasyp jatady. Bul – kelgen jasyńdy jasyra almaıtynyńnyń dáleli.
Qazaqy negizimizge tartsaq, keıingimiz nemere, aldymyz shóbere súıip jatqan shaqta tabıǵatymyzǵa qarsy kelmeı-aq tán sulýlyǵyn emes, jan sulýlyǵyn jetildirip, urpaǵymyzǵa ulttyq tárbıe men ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattasaq, saýapty is bolar edi.
Osy kúni o dúnıe týraly kóbirek oılanyp, ol týraly áńgimelerge kóbirek qulaq túrip, belgisiz álemge úrke qarap qoıatyn kezderim de bolady. Adamnyń mosqal tartýy da tabıǵattyń jazylmaǵan zańy desek, jarasar. Sondyqtan ulttyq kıimimizdi ulyqtaıtyn, ıaǵnı kımeshek kıetin jasqa da jetip qalyppyz. Bul, árıne, kárilikke asyqqandyqtyń emes, ózimdi kelgen jasyma qaraı beıimdesem degen nıettiń kórinisi bolsa kerek.
Jetpis ıegimizdiń astyna kelip qaldy, oramal men kımeshekti basymyzdan tastamaı, bes ýaqyt namazymyzdy oqyp, qulshylyǵymyzdy jasap júretin kez kelgeni daýsyz. Buryn tamyrymyzdan ajyrap, dástúrimizden attap ketip jatqanymyzǵa solaqaı saıasat kináli dedik, endi esimizdi jıyp, ózimizge ǵana tán dúnıeni qaıtaryp alsaq, oǵan kim kedergi?
70-80 jasynda da jas kórinemin dep álek bolyp qana qoımaı, nemeresi bar bolsa, sonymen jarysyp kúıeýge shyǵýǵa umtylyp jatatyn sheteldik áıelderdiń áreketi qazaqy qalpymyzben esh úılespeıtinin de aıtsam deımin.
Jumagúl NÁLIBAEVA,
ardager ustaz
Túrkistan oblysy
