Sýretti túsirgen – Ázilhan ÝAHITOV
Munaıly shahar Atyraýda ózen arnasy 28 mamyrdan beri kóterilgen joq. Jaıyq ózeniniń deńgeıi úsh kún qatarynan 6 metr deńgeıinde saqtalyp tur. Bul – qaýipti shekten 50 santımetrge kóp. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti bastyǵynyń orynbasary Rýslan Sharıevtyń pikirinshe, bul – áli sharyqtaý shegi emes. О́ıtkeni mol sý Jaıyq ózeniniń shahar aýmaǵyndaǵy bóligine áli kelip jatyr.
«Mahambet aýdanynan beri aqqan sý Jaıyq ózeniniń Atyraý qalasyna deıingi bóligin toltyryp, Sokolok jáne Saryózek kanaldaryna quıylyp jatyr. Qazir sý kanaldardyń arnasyna syımaı tur. Ázirge Atyraý qalasynda sý tasqyny bastalatyn ýaqytty naqty boljaı almaımyz. Sý deńgeıiniń kóterilýine baılanysty Atyraý qalasynyń mańyndaǵy 1–5-ýchaskeler qaýipti aýmaqta qalyp otyr. Sol sebepten ózen jaǵalaýyndaǵy eldi mekenderde táýlik boıy kezekshilik júrgizý qolǵa alyndy. Qazir sý aıdynynyń jaǵalaýyndaǵy qorǵanys bógeti shıfermen qosymsha bekitilip jatyr. Jaǵadaǵy damby bıiktetilip, kanaldar tereńdetildi. Aǵyny qatty tasqyn sý Atyraý qalasynyń soltústik bóliginde ornalasqan barlyq eldi mekenge qaýip bar», deıdi R.Sharıev.
Sol sebepten Atyraý qalasy ákiminiń orynbasary Nurjan Ermuhanovtyń aıtýynsha, Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyndaǵy qaýipti aýmaqtar baqylaýǵa alynyp otyr. Ásirese Qaıyrshaqty, Erkinqala, Almaly aýyldyq okrýgterinde ózen jaǵalaýyndaǵy bógetke kúni-túni kezekshilik uıymdastyrylǵan. О́ıtkeni atalǵan okrýgterdegi sharýa qojalyqtarynyń ıeligindegi jer telimi tasqyn sýdyń astynda qalǵan.
«Atyraý qalasynyń aýmaǵynda 265 sharýa qojalyǵy tirkelgen. Qazir 37 sharýa qojalyǵynyń 3 120 gektar jerin sý basty. Onyń ishinde 18 sharýa qojalyǵy Sokolok kanalynyń mańynda mal ósiredi. Al 19 sharýa qojalyǵy Almaly men Erkinqala aýyldyq okrýgterinde egin sharýashylyǵyn qolǵa alǵan edi. Jer telimin sý basqan sharýa qojalyqtaryndaǵy mal qaýipsiz aýmaqqa kóshirildi. Sharýa qojalyqtarynda adam shyǵyny men turǵyn úılerdi sý basý deregi tirkelgen joq. Alaıda «Altyn sazan» demalys orny men «Adaı» dúkeni zardap shekti. Ákimdik tarapynan qıyn jaǵdaıda qalǵan sharýa qojalyqtaryna tehnıka, janar-jaǵarmaı, qural-jabdyqtar, bóget salý jáne malǵa qajetti jem-shóp túrinde kómek kórsetilip otyr», dedi N.Ermuhanov.
Ákim orynbasarynyń aıtýynsha, qala mańyndaǵy sý basý qaýpi basym Qaıyrshaqty, Erkinqala, Almaly aýyldyq okrýgterinde 180 sharýa qojalyǵy ornalasqan. Aýyl sharýashylyǵyna kelgen shyǵyndy óteý maqsatynda qalalyq komıssııany qurý josparlanyp otyr. Komıssııanyń qorytyndysymen sharýa qojalyqtarynyń ıelerine ótemaqy tóleý kózdelgen.
Oblystyq jedel shtabtyń málimetine súıensek, Jaıyq ózeniniń Atyraý qalasyndaǵy jaǵalaýy 113 ýchaskege bólinip, bóget turǵyzý jumysy júrgizildi. Áli de 24 gıdrobekette sýdyń deńgeıi baqylaýǵa alyndy. Sáýir – mamyr aılarynda oblystyń sý basý qaýpi joǵary eldi mekenderinde bıiktigi 8–11 metr bolatyn 523 shaqyrym bóget soǵyldy.
Sonyń ishinde 8,6 shaqyrym bógeti Almaly aýlynda salynǵan. Osy aýyldaǵy úılestirýshi Nurjaýǵan Tóleýovanyń deregine súıensek, Jaıyq ózeniniń tasqyn sýy Almaly aýlyn úsh jaǵynan qorshap tur. Okrýgte tirkelgen 8 sharýa qojalyǵyn aýylmen baılanystyratyn joldy sý shaıǵan. Bul sharýalarǵa qıyndyq keltirip tur. Sol sebepten ýaqytsha salynǵan aınalma joldy, bógettiń keıbir tusyn jyrý qolǵa alynǵan.
Birneshe kúnnen beri Atyraý qalasyna Jaıyq ózeniniń qos jaǵalaýymen keletin eki joldyń mańy tasqyn sýǵa toldy. Endi Atyraý qalasynan Maqat aýdanyndaǵy Dossor baǵytyna qatynaıtyn joldaǵy kópirdiń astyn keńeıtý qajettigi týyndady. О́ıtkeni qazir atalǵan joldaǵy kópir Jaıyq ózeninen Sokolok kanalyna quıylǵan mol sýdyń ótýine kedergi keltirip tur. Osyǵan baılanysty sol mańdaǵy 112-ýchaskedegi jumystyń úılestirýshisi Álibek Semǵalıev arnaıy komıssııaǵa kópirdiń astyn keńeıtý týraly usynys aıtty.
«Jolda ústindegi kópirdiń astymen mol sýdyń ótýi qıyndady. Sol sebepti sý jazyqqa jaıylyp jatyr. Qazirgi kezde sý Atyraý qalasynyń mańyndaǵy Birlik eldi mekeni men Juldyz-1, Juldyz-2 shaǵyn aýdandarynyń turǵyndary birigip salǵan bógetke tirelip tur. Osyǵan baılanysty komıssııanyń qaraýyna kópirdiń astyn keńeıtý týraly usynys berdik. Komıssııa oń sheshim shyǵarsa, Dossorǵa qatynaıtyn joldaǵy kópirdiń asty keńeıtiledi. Osylaısha, sýdyń kedergisiz ótýine múmkindik jasalady. Ázirge eldi mekenderge tónetin qaýip joq. Soǵan qaramastan bógettiń osal tustaryn nyǵaıtý jumysyn bastadyq», deıdi Á.Semǵalıev.
Onyń aıtýynsha, atalǵan ýchaskede 15 adam 8 arnaıy tehnıkamen bógetti nyǵaıtýdy jalǵastyryp jatyr. О́ıtkeni aǵysy qatty tasqyn sý bógetti jaryp ketýi ǵajap emes.
О́ńirde tasqyn sýdyń qurbany bolǵandar bar. Máselen, Inder aýdanynda 28 mamyrda bir top jasóspirim Jaıyqtyń jazyqqa jaıylǵan sýyna shomylýǵa barǵan. О́kinishke qaraı, 15 jastaǵy jasóspirim qapııada sýǵa batyp, kóz jumǵan.
Sol kúni Mahambet aýdanynda Aqjaıyq aýlynda turatyn 26 jastaǵy jigit óriske mal aıdap shyǵyp, habar-osharsyz ketti. Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń jedel qutqarý jasaǵy, jergilik atqarýshy organnyń qyzmetkerleri joǵalǵan jigitti bir kún izdedi. Jazyqtaǵy tasqyn sýdan múrdesin tapty.
Atyraý oblysy
