Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Osyǵan oraı Oqý-aǵartý mınıstrligine qarasty Balalar quqyn qorǵaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Joldas Batyrhan ata-analarǵa:
«Jaz mezgili balalardyń qaýipsizdigine erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. О́kinishke qaraı, ótken jazda balalardyń sýǵa ketýi, jol-kólik oqıǵalarynan zardap shegýi, aryqtar men káriz qudyqtaryna qulap ketýi sekildi jazataıym oqıǵalardyń sany artty. Bul oqıǵalardyń basty sebepteriniń biri – balalardyń qadaǵalaýsyz qalýy. Sol sebepti ata-analardan balalarǵa jol-qaýipsizdik erejelerin, beıtanys adamdarmen ózin-ózi ustaý erejelerin jáne sý qoımalaryna jalǵyz, eresek adamsyz barýǵa bolmaıtynyn túsindirýdi suraımyz. Kópqabatty úılerdiń terezelerine mindetti túrde buǵattaǵysh tor ornatyńyz. Qadirli ata-analar, balalarǵa qatysty qaıǵyly jaǵdaılardyń aldyn alýda eresekterdiń jaýapkershiligi mańyzdy. Balalarymyzǵa baqytty, qaýipsiz, kóńildi demalys syılaıyq», dep úndeý jasady.
Mınıstrlik osyǵan qosa ata-analar men balalarǵa arnap jazǵy demalystaǵy qaýipsizdik erejelerin túrli taqyrypqa saı jadynama retinde usyndy. «Jazǵy demalys: qaýipsizdik erejeleri» dep atalatyn jadynama kelesideı taqyrypshalarǵa toptastyrylǵan: «Ormanda ózińdi ustaý erejeleri», «Sýdaǵy tártip erejeleri», «Qaýipsiz terezeler», «О́rt kezindegi tártip erejeleri», «Daladaǵy tártip erejeleri». «Ormanda ózińdi ustaý erejeleri» taqyrypshasynda: «Ormanǵa barýǵa saǵan rezeńke aıaqkıim (etik durys bolady), shalbar nemese sporttyq kıim qajet (aıaǵyńdy jylan nemese jándikter shaǵyp almas úshin balaǵyńdy aıaqkıimge salyp qoı) depti. Al «Sýdaǵy tártip erejeleri» taqyrypshasynda: «Esińde bolsyn, shomylý maýsymy aýanyń temperatýrasy +20–25 gradýs, al sýdyń temperatýrasy +17–19 gradýs bolǵanda bastalady, sýda deneńniń titirkenip, tońbaýyn muqııat qadaǵala, bul – densaýlyqqa óte zııan. Sýda qatty tońǵannan aıaq-qolyńnyń sińiri tartylyp, qurysýy ómirge qaýip tóndiredi. Mundaı jaǵdaıda shalqańnan jatyp júzý kerek. Sasqalaqtap, qımyldamaı qalsań, batyp ketýiń múmkin» delingen. «Qaýipsiz terezeler» taqyrypshasynda «Shybyn-shirkeıden qorǵaıtyn tor balany terezeden qulap ketýden qorǵamaıdy, bul – tek jándikterge qarsy tosqaýyl» dese, «О́rt kezindegi tártip erejeleri» taqyrypshasynda «Shuǵyl bólmeden shyq, órt shyqqanda jasyrynýdyń paıdasy joq, tútin ishinde qabyrǵaǵa súıenip, eńkeıip, betińdi sýly shúberekpen jaýyp alyp qozǵal» dep keńes berilipti. Sońǵy «Daladaǵy tártip erejeleri» taqyrypshasynda «Eger bireý artyńnan uzaq ýaqyt júrip, ańdyp kele jatqan sııaqty kórinse, birden adamdar kóp jınalǵan jerge baryp, eresekterden kómek sura» degen. Bul keńester – ár taqyrypshadaǵy kózimizge túsken birdi-ekili sóz ǵana. Jadynama ár taqyrypqa saı balanyń ózine qaýipsiz orta qalyptastyra alýyna qajetti 10–15 kerek derekten turady. Tolyq nusqasymen mınıstrliktiń áleýmettik paraqshalarynan tanysa alasyz.
Oqý-aǵartý mınıstrligi balalarda jazǵy demalys mádenıetin qalyptastyrý jáne olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda «Seniń qýanyshqa toly jazǵy demalysyń» atty Guidebook ádistemelik jınaǵyn ázirledi. Atalǵan ádisteme toǵyz bólimnen turady: «Jaz kitappen birge», «Seniń qaýipsiz jazyń», «Tanymdyq jaz», «Seniń ómir saltyń – salamatty ómir salty», «Jaz – ónerdiń, shyǵarmashylyqtyń jáne sulýlyqtyń qyzyqty álemi», «Jaz – ózin-ózi damytý ýaqyty», «Seniń alǵashqy jeke kúndeligiń», «О́z qolyńmen jazǵy syılyq jasa», «Jazǵy oıyndar». Sondaı-aq munda jedel qyzmetterdiń telefon nómirleri de kórsetilgen. Atalǵan mınıstrlikke qarasty tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim departamenti dırektorynyń orynbasary Stella Ibraeva ádistemelik jınaq jóninde:
«Balalardyń jas erekshelikteri eskerile otyryp, 1–4, 5–9, 10–11 synyp oqýshylary úshin «Seniń qýanyshqa toly jazǵy demalysyń» Guidebook jınaǵynyń úsh nusqasy ázirlendi. Onyń árbir paraǵynda QR-kodtar ornalastyrylǵan, sol arqyly oqýshy berilgen taqyryptar boıynsha aqparat ala alady. Munda ortalyq memlekettik organdarmen bekitilgen balalarǵa arnalǵan jazǵy saýyqtyrý ortalyqtarynyń da tizimi berilgen», dedi.
Guidebook-tiń elektrondy nusqasyn Oqý-aǵartý mınıstrliginiń, sondaı-aq óńirlik bilim basqarmalary men bilim uıymdarynyń resmı saıttarynan alýǵa bolady.
