Rýhanı shahardyń mártebesi
Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov baıandama jasap, «Qazaqstan Respýblıkasy men Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy kórsetiletin qyzmetter saýdasy jáne ınvestısııalar týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasynyń qorytyndysyn ázirleý týraly habarlady.
Sondaı-aq «Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Túrkistan qalasyna erekshe mártebe berý máselesi boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalarynyń qorytyndysyn ázirleý sheshimderi qabyldandy. Bul másele týraly baıandaǵan depýtat N.Sabılıanov atalǵan zań jobalary Túrkistan qalasyn damytý úshin tıimdi ınstıtýsıonaldyq ortany qurýǵa, qalanyń elimizdiń rýhanı jáne tarıhı ortalyǵy retinde qyzmet etý salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteýge, qalanyń tarıhı kelbeti men tarıhı-mádenı mura nysandaryn saqtaýǵa, quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq jaǵdaılar jasaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
«Qazaqstan men Qytaı Úkimetteri arasyndaǵy mádenı ortalyqtardy ózara qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jónindegi Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń baıandamasynan soń, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi Janarbek Áshimjanov qosymsha baıandama jasady. Osy zańnyń arqasynda Qytaıda Qazaqstannyń mádenı ortalyǵy paıda bolmaq.
Lýdomanııaǵa tosqaýyl qoıylady
Oıyn bıznesi, lotereıa jáne lotereıa qyzmeti týraly zań jobasy boıynsha Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi Elnur Beısenbaev baıandama jasap, bul máseleniń de qoǵamdaǵy ózektiligine toqtaldy.
– Qoǵamdaǵy ózekti máseselerdiń biri – oıyn bıznesin, lýdomanııamen kúresti retteýge arnalǵan zań jobasy búgin taǵy da qarastyrylǵaly otyr. Qujat birinshi oqylymda maquldanǵan bolatyn. О́zderińiz biletindeı, bul eń kóp talqylanǵan zań jobasy boldy. Zań jobasy retinde ázirlenip, úzdiksiz talqylanyp kele jatqanynyń ózine 2 jyldyń júzi boldy. Úkimettiń qorytyndysyn alýdyń ózine 1,5 jyldaı ýaqyt ketti. Qoǵamdyq dıalog alańdarynda da, Parlamentte de keńinen talqylandy. Kúni keshe Prezıdent janyndaǵy Jastar saıasaty jónindegi keńestiń otyrysynda da lýdomanııaǵa qarsy is-áreketter josparyn ázirleý jaıy arnaıy sóz boldy. Bul osy máseleniń asa ózekti ekendigin kórsetedi. Buǵan Memleket basshysynyń ózi birneshe ret arnaıy toqtalyp, ony aýyzdyqtaý jóninde naqty tapsyrma berdi, – dedi E.Beısenbaev.
Bul zań endigi kezekte memlekettik jáne áskerı qyzmetkerlerge qumar oıyndarǵa qatysýǵa tyıym salmaq. Ol týraly Májiliste ekinshi oqylymda qabyldanǵan oıyn bıznesi, lotereıa jáne lotereıa qyzmetine qatysty ózgerister engizilgen Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekste jazylǵan. Zańǵa Memleket basshysynyń halyq arasynda oıynǵa táýeldilikpen kúresti kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyn júzege asyrý aıasynda depýtattar bastamashy boldy.
Túzetýlerge sáıkes turǵyndardyń belgili bir tobyna qumar oıyndarǵa qatysýǵa jáne bás tigýge tyıym salynady. Olardyń qatarynda 21 jasqa tolmaǵan azamattar, oıyn jáne bás tigýge qatysýy shektelgen, onyń ishinde ózin-ózi shektegen (6 aıdan 10 jylǵa deıin), sondaı-aq boryshkerlerdiń biryńǵaı tizilimine sáıkes ótelmegen mindettemeleri bar tulǵalar kiredi.
Bul qatarda memlekettik qyzmetshiler, áskerı qyzmetkerler jáne arnaıy memlekettik organdardyń qyzmetkerleri de bar. Olar tyıymdy buzǵany úshin jumystan bosatylady.
Zańdy tulǵalardyń qumar oıyndarǵa qatysýyna alǵashqy úsh sanatqa ruqsat bergeni úshin ákimshilik jaýapkershilik belgilengen. Bul jaǵdaıda orta kásipkerlik sýbektilerine 300 AEK, iri kásipkerlik sýbektilerine 1000 AEK kóleminde aıyppul salynady. Qaıtalap jasalǵan quqyq buzýshylyq úshin – lısenzııanyń qoldanylýyn toqtata turý jazasy qarastyrylǵan.
Sonymen qatar qumar oıyndarǵa táýeldilikpen kúres týraly zań aıasynda elektrondy kazıno men onlaın-kazıno qyzmetin uıymdastyrǵany úshin zańdy tulǵalar qylmystyq jaýapkershilikke tartylady. Jaza retinde 2000 aılyq eseptik kórsetkishke deıingi mólsherde aıyppul salý, ne 600 saǵatqa deıingi merzimge qoǵamdyq jumystarǵa tartý, ne eki jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵyn shekteý nemese múlki tárkilenip, sol merzimge bas bostandyǵynan aıyrý usynylady.
Endi býkmekerlik keńseler ózderiniń apparattyq-baǵdarlamalyq júıelerin Memlekettik kirister komıteti men Qarjy monıtorıngi agenttiginiń qoldanystaǵy aqparattyq júıelerimen biriktirýge mindetti. Osylaısha memleket olardyń barlyq qarjylyq operasııasyn kórip otyrady.
Sonymen qatar Qazaqstan aýmaǵynda lısenzııasy joq sheteldik býkmekerlik keńseler men býkmekerlik dúkenderdiń ınternet-resýrstarynyń qyzmetine tyıym salyndy. Ýákiletti organnyń sheshimimen qyzmeti zańsyz dep tanylǵan sheteldik oıyn bıznesin uıymdastyrýshylardyń tizimi júrgiziledi.
Býkmekerlik keńselerdi jarnamalaýǵa jol joq
Elimizde býkmekerlik keńseler men lotereıalardy jarnamalaýǵa jol joq. Naqty aıtsaq, oıyn bıznesi týraly zań býkmekerlik keńseler men býkmekerlik dúkenderdi ǵımarattardyń, qurylystardyń jáne kólikterdiń syrtynda jarnamalaýǵa, sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldary, kıno, beıne jáne anyqtamalyq qyzmetterde jarnamalaýǵa tolyǵymen tyıym salady.
Degenmen býkmekerlik keńseler men býkmekerlik dúkenderdiń ornalasqan jerinde, sport ǵımarattarynyń ishinde, sportshylardyń jabdyqtarynda, sporttyq tele-radıo arnalarda, sporttyq is-sharalardy kórsetýge mamandandyrylǵan ınternet-resýrstarda jarnamaǵa ruqsat etiledi. Bul rette otandyq telearnalar halyqaralyq sport jarystaryn tikeleı translıasııalaý kezinde býkmekerlik keńseler men utys oıynyn jarnamalaı alady.
Sonymen qatar túzetýlerde uıaly baılanys operatorlaryna elektrondy kazınolar, onlaın-kazınolar, sondaı-aq halyqtyń abonenttik qurylǵylaryna qumar oıyndar men bás tigýler týraly jarnamany qamtıtyn mátindik habarlamalar jiberýge tyıym salý kózdelgen.
Jańa zańda lotereıa bıletterin taratý erejeleri belgilenedi. Lotereıa bıletterin, onyń ishinde elektrondy bıletterdi tek lotereıa operatory men agenti arqyly taratýǵa bolady. Olardy satýǵa lotereıa termınaldary, stasıonarlyq emes saýda obektileri, poshta operatorynyń poshta baılanysy fılıaldary jáne lotereıa operatorynyń fılıaldary arqyly ruqsat etiledi.
Bul rette turǵyn úıler men jataqhanalarda, mádenıet uıymdary ornalasqan jekelegen ǵımarattar men qurylystarda, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdarynda, dinı ǵımarattar men qurylystarda lotereıa bıletterin taratýǵa jáne termınaldar ornatýǵa tyıym salynady.
Osy zań jobasy jaıly baıandaǵan depýtat E.Beısembaev 21 jasqa tolmaǵandarǵa energetıkalyq sýsyndar satýǵa tyıym salynatynyn da aıtty. Endi energetıkalyq sýsyndardy satyp alý úshin azamattardyń jasy 21-den asqan bolýy kerek. Olardy 21 jasqa tolmaǵan adamdarǵa satýǵa (sonyń ishinde satýshynyń qatysýynsyz – avtomattar, basqa elektrondyq nemese mehanıkalyq qurylǵylar arqyly) tyıym salynady. Tıisti túzetýlerdi Májilis depýtattary qabyldady.
Bıýdjetti boljaýǵa bilik kerek
Úkimet jáne Joǵary aýdıtorlyq palatanyń 2023 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepteri jóninde Qarjy mınıstri Mádı Tákıev baıandady.
– О́tken jyldyń qorytyndylarynyń oń serpini baıqaldy. Máselen, byltyr ishki jalpy ónimniń ósýi 5,1%-dy qurady. Buǵan negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósýi men ekonomıkanyń negizgi salalary, óńdeý ónerkásibi, qurylys, saýda-sattyq, kólik salalarynyń damýy esebinen qol jetkizildi. Jyldyq ınflıasııa deńgeıi 2022 jylmen salystyrǵanda 2 esege tómendep, 9,8%-dy qurady. Qajetti qarjylandyrýmen qamtamasyz etý, memleketke óziniń áleýmettik mindettemelerdiń barlyǵyn oryndaýǵa múmkindik berdi, – dedi mınıstr.
Sondaı-aq osy másele týraly Joǵary aýdıtorlyq palatanyń tóraǵasy Álıhan Smaıylov qosymsha baıandap, Májilistegi saıası partııalar fraksııasynyń jetekshileri sóz sóıledi.
Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy Álıhan Smaıylov depýtattardyń usynysy boıynsha bıyl da aýdıtorlar memlekettik resýrstardyń jumsalýyn qol jetkizilgen nátıjelerge súıene otyryp qaraǵanyn atap ótti. Alaıda josparlanǵan makrokórsetkishterdiń jartysyna jýyǵyn statıstıkanyń kesh qalyptasý sebebinen baǵalaý múmkin bolmaǵan. Ol jasandy ıntellektini paıdalana otyryp, bıýdjettik jáne strategııalyq josparlaýdaǵy boljamdaý fýnksııasyn jaqsartý úshin shuǵyl sharalar qajet ekenin atap ótti.
Al Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Tatıana Saveleva qosymsha baıandamasynda bólingen qarajat pen nátıje kórsetkishteri arasyndaǵy baılanystyń joqtyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 177 makrokórsetkishtiń 22-sine qol jetkizilmegen jáne 86-synyń oryndalýy týraly derekter joq. Bul jalpy alǵanda, barlyq makrokórsetkishterdiń 60 paıyzdan astamyn quraıdy.
«Amanat» fraksııasy esepti kórsetilgen eskertýlermen bekitý kerek dep esepteıtinin aıtty. «Aýyl» fraksııasy da Úkimet esebin bekitýdi qoldady. Al Qazaqstan Halyq partııasy men «Aq jol» partııasynyń fraksııalary qarsylyq bildirdi. Bul rette «Aq jol» partııasynyń tóraǵasy Azat Perýashev Májiliske Joǵary aýdıtorlyq palatasy anyqtaǵan bıýdjettik buzýshylyqtar men sybaılas jemqorlyq faktileri boıynsha Parlamenttik tekserý júrgizý quqyǵyn berýdi usyndy. Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq patrıottyq partııasy fraksııasy daýys berýden múlde qalys qaldy.
Talqylaýdy qorytyndylaǵan Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Úkimetke aıtylǵan syn-eskertpelerdiń oryndy ekenin atap ótti. Basty máselelerdiń biri – bıýdjetti boljaý men josparlaýdyń sapasyz júrgizilýi. Spıker olardy zańnamalyq deńgeıde sheshý qajettigine nazar aýdardy.
– Biz qazir jańa Bıýdjet kodeksiniń jobasymen jumys istep jatyrmyz. Jaqynda Parlamentke jańa Salyq kodeksi engiziledi. Keıbir máseleler boıynsha Úkimetpen ázirge ortaq túsinistikke kelgen joqpyz. Mysaly, dıvıdendter, bıýdjettik emes qorlar jáne qarjy aǵynyn Parlamenttiń tolyq baqylaýy boıynsha bir sheshimge kelmedik. Úkimet depýtattardyń usynystaryna baıyppen, muqııat qaraýy qajet. Osy kodekstermen birlesip jumys istegende atalǵan máselelerdi eskergen jón. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaýda, bıýdjet úderisinde de bizge ortaq jaýapkershilik júktelgenin umytpaýymyz kerek, – dep túıindedi Palata tóraǵasy.
Reglamentke sáıkes Úkimet pen Joǵary aýdıtorlyq palatanyń 2023 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepterin qorytyndy qaraý Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda ótedi.
