Yryzdyqty eselegen eńbek

Seriktestik aýyl sharýashy­lyǵy úshin óte qajetti hımııa­lyq dári-dármek óndirýmen aınalysady. Ýaqyt synaǵynan ótken ónim dıqandar tarapynan birshama joǵary baǵaǵa ıe bolǵannan keıin óz ónimin ótkizý geografııasy da keńeıe túsken. Naqtyraq aıtqanda, keń-baıtaq elimizdiń kez kelgen túkpirindegi aýyl sharýashylyǵy qurylymdary osy zaýyttyń sapaly ónimderin kádege jaratyp júr. 15 jyl boıy úzdiksiz ónim óndirip, artyqshylyǵynyń arqasynda ımportpen básekede jeńiske jetip keledi.

Damýdyń dańǵyl joly týraly aıta ketý de artyq bolmas. О́tpeli kezeńde eko­no­mıkalyq baılanystar úzi­lip, jer qunary azaıyp, al­qap­tardy aramshóp basyp ketkende, aýyl sharýashylyǵy sala­sy tyǵyryqqa tirelgen. Shetel­dik dári-dármektiń quny tym qym­bat, onyń ústine qasqal­daq­tyń qanyndaı qat. El das­tarqanynyń bereke­sin ketirmes úshin aýyl sharýa­shylyǵyn osy bir qystalań sáttegi qıyndyqtan alyp shyǵý kerek boldy. «Astana nan» JShS dál osy kezde aýadaı qajettilikti tamyrshydaı tap basyp, jańa dúnıeni qolǵa aldy.

Yryzdyqty eseleýge septigin tıgizetin umtylys túptep kelgende aýyl sharýashylyǵyna ǵana emes, kásiporynda jumys isteıtin adamdar úshin de aıta qalarlyqtaı jaqsylyq boldy. Oıǵa alǵan sharýa ońynan ońǵarylǵanda jańa jumys oryn­dary ashyldy. Hımııalyq dári-dármektiń quny arzandady. Bul tarapta memlekettiń naqty qol­daý-kómegi dem bergendigin de atap aıtqan lázim.

Jańa kásiporyn elimizdegi ımport almasý baǵytyndaǵy al­ǵash­qy qarlyǵashtardyń biri edi. Shyntýaıtynda, sonaý 2001–2002 jyldary seriktestik óndiretin hımııalyq dári-dármektiń sapasyna kúmánmen qaraıtyndar da tabylatyn. Tájirıbeden ótkizý kerek edi. Sekemshil kó­ńil­­di sendirý úshin. Mine, osy sátte Selınograd aýdanyndaǵy «Rodına» agrofırmasy» JShS-dan jalǵa alynǵan sehta qa­jetti qurylǵylardy ornatyp, «Premıs-25» tuqym óńdeıtin al­ǵashqy ónimin shyǵardy. As­tyq­ty alqaptaǵy aramshóptiń tamy­ryn qurtý úshin qajetti «Bars sýper» gerbısıdi de ón­diri­letin boldy.

Alǵashqy ónimniń moldyǵy hımııalyq dári-dármektiń sapasyn qolmen qoıǵandaı kór­setip berdi. Osy sátten bas­tap kásiporynnyń órleý joly bas­taldy. 2003 jyly «Ger­bısıd», «Progress selhozhım» JShS-men iskerlik qarym-qaty­nas ornatyp, Stepnogor qalasyndaǵy «Progress» kásipor­­nynyń óndiristik alańyn­da irge tepken seriktestik bul tarap­ta­ǵy bar sharýasynyń aýyl shar­ýa­shylyǵy úshin aıtar­lyq­taı tıimdi ekenine bir­jola kózderin jetkizip, jańa bıikterdi baǵyndyrýǵa bet al­dy. Arada az ǵana ýaqyt ótken soń, ger­bısıdtiń birneshe túrin óndire bastady. Ol úshin álemdegi ǵylymı jetistikterdi, ozyq úlgilerdi muqııat zerttep, zerdeleý qajet edi. Sol úshin kásiporyn bıologııa jáne hımııa ónerkásibiniń mamandaryn jumysqa tartty. Ýaqyt óte kele tájirıbe tolysyp, eń úzdik nátıjelerge qoljetkizý múmkindigi artty. О́n­di­ristik jeliler kóbeıtilip, ónim túrlendirilip, sapasyna aı­ryqsha kóńil bóline bastady. Otandyq óndiristiń aıy ońynan týǵannan keıin «Astana nan» seriktestigi óz ónimderiniń jıyr­ma­dan astam túrin ózderiniń saýda markasymen shyǵaratyn boldy. Alǵashqyda óndiris egis­tik alqaptaǵy aramshópti joıa­tyn dári-dármek shyǵarsa, búgingi kúni ártúrli zııankesten, aýrý­dan qorǵaıtyn ónimdi de óndiredi.

Bir aıta keterligi, kásiporyn ónimi keń-baıtaq elimizdiń bar­lyq óńirine jaramdy. Ár óńir­de aýa raıy, sý sapasy, ósi­retin daqyl túri ár alýan ekeni belgili. Áıtse de, sapaly ónim qaı jerde bolmasyn qoldanýǵa jaramdy. Kásiporyn qazir tutynýshylardyń talap-tilegine oraı servıstik qyzmet kórsete alady. Gerbısıd, ın­sek­tısıd, pestısıd alqapqa sebi­ler aldynda tirek sharýashy­lyqtarda tájirıbeden ótkizi­ledi. Al mundaı oryndar elimiz­diń barlyq oblysynda bar. Osylaısha, óz isine meılinshe jaýapkershilikpen qaraǵan kásiporyn túpki nátıjege qol jetkizý úshin halyqaralyq stan­darttarǵa jáne zamanaýı teh­nologııalarǵa súıene otyryp, ózderi óndiretin hımııalyq dári-dármektiń tıimdiligine basa nazar aýdaryp keledi.

Egin sharýashylyǵynyń ónim­diligin arttyrý – búgingi kúni bas­ty nazarda. Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda osy máselege erekshe nazar aýdaryp, «Bir gektar jerden 10 sentner ónim alý – elimiz úshin maqtanatyn kórsetkish emes» degen bolatyn. Al joǵary ónimge qoljetkizý úshin qunary kemigen alqaptardy tyńaıtý óte qajet.

«Jomart jer ótpeli kezeńde qatty tozdy, – deıdi Zerendi aýdanyndaǵy «Qulan» sharýa qojalyǵynyń basshysy Maǵjan Bolatov. – Baptamasa berekeniń azaıatyny belgili. Ásirese aram­shópten keletin zııan kóp. Bul zaýyttyń ónimi bizdiń óńirde kezdesetin ártúrli aramshópten arylýǵa septigin tıgizip tur.

Qazir kásiporynda 300-den astam adam eńbek etedi. Olardyń arasynda ǵalymdar, ınjener­ler bar. Ortasha jalaqy 400 myń teńgeniń tóńireginde. Ýa­qyt ótken saıyn ónim sapasyn art­tyrýdy maqsat etken ká­siporyn ózderi ǵana damýmen shektelmeı, elimizdiń aýyl sharýa­shylyǵynyń alǵa basýyna óz úlesterin qosyp jatyr.

Aqmola oblysy,

Stepnogor qalasy