«Aqparattyq qyzmetter 2024: ulttyq jáne sheteldik tájirıbe» atty úsh kúndik birlesken oqý semınaryna Túrkııa, Ázerbaıjan, Qazaqstan jáne О́zbekstannyń memlekettik organdary men uıymdarynda qyzmet etetin 120-dan asa baspasóz hatshysy qatysty.
Semınar-trenıngke qatysýshylardy quttyqtaǵan О́zbekstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi janyndaǵy Aqparat jáne buqaralyq kommýnıkasııa agenttiginiń dırektory Asadjon Hodjaev túrki elderimen qarym-qatynasty barlyq aspektide, sonyń ishinde aqparattyq salada damytý Jańa О́zbekstannyń syrtqy saıasatynyń mańyzdy aspektileriniń biri ekenin atap ótti.
– О́zbekstannyń damý strategııasynyń basym baǵyty elimizdiń qaýipsizdigi men qorǵanys áleýetin nyǵaıtý, ashyq, pragmatıkalyq jáne belsendi syrtqy saıasatty júrgizýge negizdelgen. Elimizdiń halyqaralyq qatynastarda teń quqyly sýbekt retindegi rólin arttyrý, qaýipsizdik, saýda-ekonomıkalyq, sý, Ortalyq Azııadaǵy energetıka, kólik jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalarda yntymaqtastyqty joǵary deńgeıge shyǵarýǵa, dástúrli seriktesterimizben qarym-qatynasty odan ári damytýǵa, syrtqy baılanystar geografııasyn keńeıtýge basymdyq beriledi, – dedi Asadjon Hodjaev.
Agenttik basshysy ásirese, túrki elderimen qarym-qatynasty damytý О́zbekstannyń syrtqy saıasatynyń basym baǵyty ekenine erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Túrki memleketteri uıymymen yntymaqtastyqty jandandyrý ózbek eli úshin kórshilermen jáne aımaqtan tys jańa seriktestermen kópjaqty qarym-qatynastardy damytýdyń jańa múmkindikterine jol ashady. О́z eliniń syrtqy saıasaty tereń oılastyrylyp, naqty sheshimderge negizdelgenin atap ótken ol О́zbekstannyń demokratııalyq rýhta azamattardyń qajettilikteri men múddelerine jaýap beretin bul baǵyty halyqaralyq qaýymdastyq tarapynan moıyndalǵanyn da alǵa tartty.
Keıingi 10-15 jyldyń bederinde О́zbekstanda memleket pen qoǵam arasynda sapaly dıalog ornatý, reformalardyń maqsattary, mindetteri jáne nátıjeleri týraly halyqty jyldam, beıtarap jáne tolyq aqparatpen qamtamasyz etýde ilgerileý bar. Atap aıtqanda, memlekettik jáne sharýashylyq basqarý organdarynyń, jergilikti ózin-ózi basqarý organdary qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyrý, sondaı-aq olardyń halyqpen jáne aqparatpen ózara árekettesýinde qyzmet kórsetý qyzmetiniń tıimdiligin túbegeıli jaqsartýda aıtarlyqtaı oń ózgeris baıqalady. Buǵan osy eldiń mınıstrlikteri men vedomstvolarynyń baspasóz hatshylaryna álemniń jetekshi trenerleriniń, «Vıkıpedııa», «Meta», basqa da bedeldi halyqaralyq kompanııalardyń ókilderi men sarapshylarynyń qatysýymen ózekti taqyryptarda uıymdastyrylǵan kóptegen semınar men trenıng aıǵaq bola alady.
2022 jyly Prezıdent Shavkat Mırzııoevtiń Jarlyǵymen baspasóz hatshylarynyń qyzmetine «Ashyqtyq ındeksi» engizildi. Ár jyldyń qorytyndysy boıynsha baǵalaý kórsetkishteri de shyǵarylady. Tipti О́zbekstan Prezıdentiniń 2022 jylǵy qaýlysyna sáıkes, Aqparat jáne buqaralyq kommýnıkasııalar agenttigine memlekettik organdar men uıymdarda ashyqtyqty qamtamasyz etýge jaýapty baspasóz hatshylarynyń qyzmet tıimdiligin baǵalaý mindeti júktelgen. Máselen, agenttik ótken jyly 131 uıym men vedomstvonyń baspasóz hatshylarynyń qyzmetin baǵalaýdy respýblıkalyq deńgeıde júrgizgen. Baǵalaý komıssııasynyń qorytyndysyna sáıkes, joǵary baǵalanǵan baspasóz hatshylarynyń úlesi 8,8 paıyzdy qurasa, tómen baǵalanǵan spıkerlerdiń sany 5,5-ten 1,4 paıyzǵa deıin tómendegen. Al jalpy elde keıingi 5 jylda aqparattyq qyzmet kórsetý uıymdarynyń sany 45 paıyzǵa ósken.
Agenttik usynǵan málimetterge den qoısaq, ótken jyly osy eldiń Ulttyq baspasóz ortalyǵynda 300-ge jýyq baspasóz konferensııasy, 300-den asa brıfıng uıymdastyrylǵan. Memlekettik organdar men basqarmalardyń, uıymdardyń, mekemelerdiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin qamtamasyz etý, ashyq jáne aıqyn aqparattardy turaqty túrde jetkizýdi jolǵa qoıý maqsatynda kúndelikti baspasóz konferensııalary, medıa-jospar negizinde brıfıngter ótkizilip turady.
Semınarǵa qatysqan ár memlekettiń ókilderi – baspasóz hatshylary memlekettik organdar men uıymdardyń aqparattyq qyzmetteri BAQ pen medıa keńistiginde aqparatty jetkizý jáne taratý úderisinde, taldamalyq úndeýde, syn aıtýda, daýly jaǵdaıda jedel áreket etýdiń asa mańyzdy ekenin óz tájirıbelerin mysalǵa keltire otyryp baıandap berdi.
Túrki memleketteri uıymyna múshe elderdiń mınıstrlikteri men vedomstvolary baspasóz hatshylarynyń semınar-trenıng seksııalarynda kóterilgen máseleler boıynsha oı-pikirleri toqaılasqan tustary kóp. Sonyń biri – búgingideı tez ózgerip jatqan zamanda tili de, dini de, júregi de jaqyn túrik halyqtarynyń san alýan máselede birlese jumys isteýi. Bul óte mańyzdy úderiste Uıymnyń búgingi tańda qalyptasyp jatqan jańa álemdik tártip pen halyqaralyq ınstıtýttar júıesinde erekshe oryn alatyny da ras. Muny halyqaralyq is-sharaǵa qatysqan Túrkııa, Ázerbaıjan men О́zbekstannyń ókilderi de moıyndap otyr. Olar úshin Uıymmen yntymaqtastyqty jandandyrý kórshi eldermen jáne aımaqtan tys jańa seriktestermen kópjaqty qarym-qatynastardy damytýdyń tyń múmkindikterine jol ashady.
Máselen, qazirgi tańda Uıymǵa múshe elder ózara ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtyp qana qoımaı, aqparat salasynda birlesip damyp, memlekettik organdar men uıymdardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, túrli jalǵan aqparat pen feık aqparatpen birlesip kúresý baǵytynda turaqty jumys júrgizip keledi. Tashkent tórinde ótken oqý semınary – sondaı is-sharanyń biri.
Basqosý kezinde baýyrlas elderdiń birligin bekemdeı túsý úshin Túrki platformasyn qurý ıdeıasy kóterildi. Túrkitildes elderdiń ortaq qundylyqtar men ózara senimge negizdelgen aqparattyq alańy bolýy kerektigi de ashyq aıtyldy. Máselen, semınardyń ekinshi kúni «Medıa keńistiginde ulttyq múddelerdi qorǵaýdy uıymdastyrýdaǵy baspasóz hatshylarynyń mindetteri» taqyrybynda sóz sóılegen О́zbekstan Jýrnalıstıka jáne buqaralyq kommýnıkasııa ýnıversıtetiniń rektory, Ulttyq medıa qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy, professor Sherzodhon Kýdratqoja: «Túrki platformasyn qurý – eshkimge eshqandaı másele týyndatpaıdy. Bizge qorqýdyń qajeti joq. Bizdiń, túrkitildes elderdiń óz aqparattyq alańy bolýy kerek. О́zimizdiń abyroı-bedelimizdi qaıtaraıyq. Ulttyq qyzyǵýshylyǵymyzdy, ulttyq qundylyǵymyzdy nyǵaıtý arqyly ǵana osy qorqynyshty jeńe alamyz. Bir ǵana mysal keltire keteıin. Irgemizdegi Qazaqstanda bolǵan sý tasqyny, Túrkııadaǵy jer silkinisi týraly birinshi bolyp Batys aqparat kózderinen estip-bildik. Nege? Sebebi ózimizdiń ortaq medıa platformamyz áli qalyptaspaǵan», degen oıyn ashyq bildirdi. Qoǵamdaǵy medıa saýattylyqtyń tómendigi kez kelgen kıkiljińdi úlken daýǵa alyp keletinin aıtqan saıası ǵylymdar kandıdaty: «Aqparatty teris túsindirý de óte qaýipti is. Medıa mádenıet, medıa bilim joq jerden daý-damaı tolastamaıdy», dedi.
Túrki memleketteri uıymynyń hatshysy Almagúl Serikbaeva, Ázerbaıjan Aýdıovızýaldy keńesiniń tóraǵasy Ismat Sattarov, Túrkııanyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Olǵan Bekar, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jurtshylyqpen baılanys ornatý jáne memlekettik organdarmen úılestirý basqarmasynyń basshysy Aqsholpan Marat ta semınarda talqylanǵan máselelerdiń ózektiligine toqtalyp, Túrki memleketteri uıymyna múshe elderdiń mınıstrlikteri men vedomstvolary baspasóz hatshylary úshin bul alań tájirıbe almasý men dıalog qurýda mańyzdy ekenin atap ótti.
Birlesken oqý semınaryn ótkizýge uıytqy bolyp otyrǵan О́zbekstannyń Túrki memleketteri uıymynyń belsendi múshesi ekenin atap ótken uıym hatshysy Almagúl Serikbaeva: «Tashkentte BAQ ókilderi, baspasóz hatshylary men PR mamandarynyń basyn qosqan semınar-trenıng bizdiń ujymdyq kúsh-jigerimizdi turaqty túrde nyǵaıtýǵa jasalǵan qadamnyń biri dep sanaýǵa bolady. Ortaq aqparat, talqylaý men dıalog alańynda ár memlekettiń ókili tek kásibı qyzmetterine emes, sol qyzmetti jaýapkershilikpen, abyroımen atqarý arqyly búkil túrki álemine adal ekenin ańǵartady. О́zderińizge belgili, Túrki memleketteri uıymyna tóraǵalyǵy kezinde Qazaqstan «Túrki dáýiri!», ıaǵnı «TURKTIME» taqyrybyn temirqazyq etip aldy. Bul baǵytta biz bilim almasý jáne medıa salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa basa nazar aýdaryp otyrmyz. Bul kúsh-jiger Uıymnyń osy bastamasyn birlik sımvoly retinde bekitip berip, bedelin nyǵaıtty», dedi. Qazirgideı kúrdeli kezeńde túrki BAQ-tarynyń yntymaqtastyǵy burynǵydan da mańyzdy ekenin atap ótken uıym hatshysy, «Jyldam damyp jatqan medıa-landshafta bilim men tájirıbe almasý bolashaq qıyndyqtardy birge eńserý úshin óte qajet» degen oıyn da ortaǵa saldy.
Túrkııadaǵy baspasóz ortalyqtarynyń qyzmeti jóninde aqparatpen bólisken «Anadolynyń» ókili Erman Iýksel búginde búkil álemge kúnine 1300-den asa aqparatty 13 tilde taratyp otyrǵan agenttiktiń tarıhymen jaqynyraq tanystyrdy. Spıker sondaı-aq aqparat agenttiginiń mysalynda feık, jalǵan sýretter taratýdyń saldary, qaqtyǵys oryndarynan taratylatyn aqparat pen fotolardy kóshirip basýda kóbine-kóp avtorlyq quqyqtyń saqtalmaıtynyn, habarlamalar jáne jasandy ıntellektiniń ǵalamdyq aqparat salasyndaǵy feık jańalyqtar aǵynyna áseri týraly baıandady.
Ázerbaıjan Respýblıkasy BAQ-ty damytý agenttiginiń halyqaralyq baılanystar jáne qujat aınalymy bóliminiń basshysy Rasım Bagırov daǵdarys kezinde baspasóz qyzmetiniń bastapqy aqparattyq habarlamany daıyndaý isine, týyndaǵan keri baılanysty baǵalaýdyń negizgi sharalaryna jeke-jeke toqtaldy. Spıker óz eliniń mysalynda áleýmettik jelilerdi paıdalana otyryp, daǵdarys kezinde halyqty aqparattandyrý, jelige arnalǵan qysqa da túsinikti aqparatty daıyndaý tásilderimen de bólisti.
Semınar aıasynda uıymdastyrylǵan medıa-trenıng daǵdarystyq kommýnıkasııa taqyrybymen jalǵasty. Daǵdarysqa qarsy PR nemese daǵdarys jaǵdaıynda spındoktorıng degenimiz ne? Osy suraqtyń jaýabyn kórneki prezentasııasynda jan-jaqty túsindirip ótken «Jańa medıa» bilim berý ortalyǵynyń negizin qalaýshy, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Berýnı Álimov «Daǵdarys jaǵdaıyndaǵy aqparat aǵynyn basqarý», «Daǵdarys jaǵdaıynda qoǵammen baılanys qandaı bolýy kerek?», «Daǵdarys jaǵdaıyndaǵy negizgi PR-quraldar», «Daǵdarysqa qarsy PR» taqyryptarynda tolyq túsindirmeler berdi. Osy taqyryptardy tolyqtyrǵan О́zbekstan «Halyq banki» Aqparattyq qyzmetiniń jetekshisi Gúlnoza Álimova daǵdarys jaǵdaılarynyń saldaryn «emdeýdiń» quraly – spındoktorıng týraly jan-jaqty aıtyp berdi.
Spındoktorıng – PR ádisteriniń biri. Aǵylshyn tilinen aýdarǵanda spin – «aınaldyrý», doctor – dáriger, emdeý degen maǵynany bildiredi. Iаǵnı Spindoctor oqıǵalardy «emdeıdi», jalǵan aqparattyń taralýyn tejep, túzetip, ony basqasha túsindirýmen, oqıǵalardy jurtshylyqtyń oń qabyldaýyn qamtamasyz etýmen aınalysady. Trenıng kezinde osy quraldyń kómegimen synı máselelerdi sheshýge bolatyny, jýrnalıster men spındoktor arasyndaǵy qarym-qatynas pen aıyrmashylyqtar, olardyń biregeıligi jáne basqa da mańyzdy máseleler keńinen túsindirildi.
«Qazirgi medıa keńistikte aqparat berýdegi jasandy ıntellekt pen áleýmettik jeli platformalarynyń jańa múmkindikteri». Semınarǵa qatysýshylardy erekshe qyzyqtyryp, kóp saýal qoıdyrǵan, qyzý talqyǵa túsken seksııa taqyrybynyń biri – osy.
Sıfrlyq tehnologııalar mınıstrligine qarasty Sıfrlyq tehnologııalardy jáne jasandy ıntellektini damytý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Saııora Ibragımova jasandy ıntellekt týraly jalpy túsinikterge súıene otyryp, álemde jáne túrkitildes memleketterde jasandy ıntellektiniń qoldanylý deńgeıin kórsetti. Ol sondaı-aq aqparattyq qyzmetterdiń jumysyn jeńildetetin paıdaly qoldanbalardy usynady. Al osy mınıstrlikke qarasty Jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý jáne damytý departamentiniń bas mamany Fazlıddın Ánýarov BAQ-taǵy jasandy ıntellektiniń róli týraly aqparat berdi. Ol jasandy ıntellekt kómegimen kontent qurýdyń tájirıbelik mysaldaryn keltirip, feık jańalyqtardy ajyratýǵa kómektesetin qosymshalar týraly málimettermen de bólisti.
Jasandy ıntellektiniń damý kezeńderi, osy saladaǵy ınnovasııalyq jobalar men jańalyqtarǵa jan-jaqty toqtaǵan maman aqparat taratýdaǵy JI-diń artyqshylyqtary men qaýipterine de saraptama jasady. Talqylaý kezinde baspasóz qyzmetkerleri jasandy ıntellektiniń BAQ-tyń bolashaǵy men baǵyt-baǵdaryna yqpaly, jýrnalıst jaýapkershiligi men etıka normalaryna qatysty mańyzdy máselelerdi qozǵap, ózderin qyzyqtyrǵan suraqtardy qoıdy. Jasandy ıntellekt jáne áleýmettik jeli platformalaryndaǵy jańa múmkindikter boıynsha ótken medıa trenıngte jalǵan aqparat pen feık aqparatty taratýdaǵy JI-diń oń jáne teris aspektileri sarapqa salyndy.
Esterińizde bolsa, 2023 jyly Astanada ótken Túrki memleketteri uıymynyń X cammıtinde Qasym-Jomart Toqaev «Túrki áleminiń keleshegi – 2040» atty qujat bekitilgenin aıtqan bolatyn. Bul qujat ortaq qundylyqtarymyzdy tórtkúl dúnıege tanytary anyq. Bir nárse anyq. Qazirgideı geosaıası ahýal turaqsyz, almaǵaıyp kezeńde túrki jurtynyń birligin bekemdeı túsý úshin senimdi, ózekti, obektıvti aqparat almasý – óte mańyzdy. Túptep kelgende, bul – ortaq qaýipsizdigimizdiń senimdi kepili bolmaq. Tashkentte ótken oqý semınarynda úsh kún boıy talqyǵa túsken taqyryptardyń túp maqsaty da osynda jatyr – ortaq syn-qaterlerge, álem elderin sarsańǵa salǵan qaýipter men tabıǵı zilzala, apattardyń aldyn alyp, qarsy turýymyz úshin aqparat salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýymyz qajet.
Astana – Tashkent – Astana
