Táýelsizdikti ańsaǵan tulǵa

Memleket tarıhy ınstıtýtynda «Qazaq handyǵynyń jarshysy» atty dóńgelek ústel bolyp ótti. Onda Qazaq tarıhynyń uzaq jyldyq tarıhy týraly birneshe tomdyq «Kóshpendiler» jáne «Altyn Orda» atty kórkem shyǵarmalar jazǵan Ilııas Esenberlınniń 100 jyldyǵyn atap ótý týraly pikirler men usynystar aıtyldy. Otyrysty ınstıtýt dırek­tory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan ashyp, júrgizip otyrdy.  Bıyl jazýshynyń 100 jyldyǵy IýNESKO deńgeıinde atalyp ótpekshi. Onyń ústine uzaq jyldar boıy halyqtyń oıyna oraltyp, rýhyn kóterý úshin eńbektenip, tarıhyn tiriltken Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy toılanatyn bolady. Dóńgelek ústelge qatysqandar osy eki data­nyń bir mezgilde atalýynyń sım­vo­lıkalyq máni baryn atap ótti. Jazýshynyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnap Memleket tarıhy ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Amangeldi Qashqymbaev «Uly Dala tulǵalary» serııa­symen «I.Esenberlın (1915-1983)» atty monografııa jazyp shyqqan edi. Otyrys bary­syn­da osy kitaptyń mańyzy, onyń jazýshy ómirin keńinen qam­tyǵandyǵy týraly sózder de aı­tyldy. Dóńgelek ústelge qatys­qan ǵalymdar, jazýshylar men qoǵam qaıratkerleriniń kóbi I.Esenberlın ómiriniń órshildigi men shyrǵalańy týraly alǵash ret osy kitaptan oqyǵandaryn moıyndap jatty. Erek jazýshynyń eren eńbegi elimizdiń barlyq túkpirlerinde patrıottyq rýhty kóterý maq­satynda keńinen atalyp ótip, onyń úlgi-ónegesin jastardyń sanasyna egý maqsaty búgingi kúni memlekettik organdardyń ǵana emes, barlyq qoǵamdyq uıymdardyń, qanynda ulttyq namysy bar tanymal adamdardyń, jazýshylar men qoǵam qaırat­ker­leriniń mindeti ekendigi aıtyldy. Osy baǵytta alǵashqy bolyp oı órbitken senator Jabal Erǵalıev Esenberlın toıy eldiktiń toıy ekendigin naqtylaı túsip, onyń Aqmola oblysy men Almaty, Astana qalalarynda ǵana shektel­meýi qajettigin atady. Tarıhshy qalamger týraly alǵashqy sózdiń Memleket tarıhy ınstıtýtynan shyǵyp otyrǵandyǵy da ú­lken aby­roı. Osy ınstıtýt qabyrǵa­synan shyqqan monografııa arqyly jazýshyny ózimizge jańadan ash­qan­daı boldyq, dedi ol. Jazýshynyń týǵan jeri Aq­mola oblysy men Atbasar qala­syn­da atqarylatyn sharýalar jóninde burynǵy senator, búgingi Aqmola oblysy ákiminiń keńesshisi Svetlana Jalmaǵambetova habar­dar etti. Esenberlın Qazaqstan táýel­sizdiginiń týy bolǵan tulǵa, dep bastady óziniń sózin fılologııa ǵylymdarynyń doktory, pro­fessor Tursyn Jurtbaı. Onyń 100 jyldyq toıyn laıyqty atap ótý barsha qazaqstandyqtarǵa úlken syn. Qazaqtyń batyrlyq, erlik sııaqty ulttyq rýhty oıatar, sanany silkintip, patrıottyq sezimge shoq tastaıtyn sezimderi Esenberlınge deıin umytylýǵa jaqyn edi. Qazaq batyrlarynyń erligi ertegi, ańyz sııaqty  mıfo­logııalyq jaǵdaıǵa ǵana jet­ki­zilgende qazaqtyń Aǵybaı, Naýryzbaı, Basyǵara, Jolaman sııaqty batyrlary men bıleriniń esimderin, olardyń erlikteri men eldikke shaqyrǵan ónegelerin qaıta tiriltken Esenberlın boldy. Tarıhy joq, usharyn jel, qonaryn saı bilmegen qańǵyrǵan qańbaq halyq degen uǵymdy sanaǵa ábden sińirýge shaq qalǵanda ulttyq sanany dúr silkintken Esenberlın edi. Ol umyttyrýǵa jaqyn qalǵan tarıhty qotara qoparyp, keshegi kúni ózimizdiń kim bolǵanymyzdy urpaqqa tanytyp berdi, dedi ǵalym. Sonymen birge, ol Esenber­lınniń týǵan ólkesi Atbasard­yń tarıhyn qaıta túletý qajettigin alǵa tartty. Osynda Ormanbet bı de ómir súrgen, ony qazir kim bilip jatyr. Arnaıy baǵdarlama alynyp, Atbasardyń tarıhyn túle­tetin kez jetti. Munda qazaq­tyń tu­tas tarıhy tunyp jatyr, soǵan túren salý kerek, dedi T.Jurt­baı. Esenberlınniń 100 jyldyǵyn atap ótý mereıtoıynda ony barynsha jaqsy bilgen, qoltyǵynan demep qoldaǵan, kómek kórsetken O.Súleı­menov, M.Maǵaýın Q.Jumadilov jáne t.b. esimderi umyt qalmaýy kerek ekendigi de jetkizildi. Otyrysta bulardan basqa Ra­hym­jan Turysbek, Ámirjan Ál­peıisov, Jylqybaı Jaǵyparov jáne t.b. ǵalymdar, jazýshylar men jýrnalıster sóılep, óz­deri­niń oılaryn ortaǵa saldy. Solardyń ishinde Rahymjan Tu­rys­bek I.Esenberlınniń tarıhı ta­qyryptaǵy eńbekteri ǵana emes, basqa taqyrypqa jazǵan týyn­­dylarynyń, sonyń ishinde poe­zııalyq shyǵarmalarynyń da ma­ńyzy zor ekenin tilge tıek etti.  Sóı­­tip, eren jazýshy Esen­ber­lın­­niń 100 jyldyq mereı­toıy­na ar­nalǵan sharalar legi bastalyp ketti. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.