ELDIŃ О́RGE BASÝY – ELBASYNYŃ EŃBEGI

Búgingi bıikten turyp qarasaq, ótken jyldardaǵy júzege asqan aýqymdy ister óz kezegimen, ońaı atqaryla qalǵan sekildi kórinedi. Táýelsizdikti ala qoıdyq ta, kezdesken ekonomıkalyq qıyndyqtardan shyǵyp, Astanamyzdy Saryarqaǵa kóshirip, qazirgi eldik jetistigimizge birden qol jetkize qalǵandaı seziledi. Shynymen solaı ma edi? Keler jyly Qazaqstannyń egemen el retinde qalyptasqanyna 20 jyl tolady. Ata-babalarymyz ańsap ótken táýelsizdiktiń ózi bir-aq kúnde kele qalǵan joq. 1989-1990 jyldary KSRO-nyń kúni batyp bara jatqany belgili boldy. Sol kezden bastap ózge odaqtas respýblıkalar sekildi Qazaqstan da jeke el bolýǵa ishteı daıyndyǵyn bastaǵanyn búgin ashyq aıtýǵa bolady. Ol kezde Keńes Odaǵynyń óz ishinde saıası turaqtylyq joıylyp, aýmaly-tókpeli zaman bastalǵan-tyn. Biraq ol kezeń qyńyr saıasat ustanatyn zaman emes edi. Biz egemendik alǵan tusta qandaı edik? Áýeli táýelsizdigimizdi jarııalap, erteńgi kúnimizge alańdaýmen qaradyq. Ulan-ǵaıyr jerimiz bar. Alaıda, elimizdiń memlekettik shekarasy zańmen naqty bekitilgen joq edi. О́zimizdiń tól teńgemiz túgili, jeke ekonomıkalyq josparymyz da bolǵan joq. Odaq kezinde KSRO quramyndaǵy respýblıkalar Máskeýdiń bekitip bergen jospary boıynsha jumys istep keldi. 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynan beri qaraı at­qarylǵan qyzmettiń aýqymy bir ǵasyrǵa tatı­dy. Naryq ekonomıkasynyń qıyndyqtaryn eńsere bilýde, jańa memleket qurýda, Eltańba, Ánuran, Memlekettik Týdy bekitýde Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi orasan zor. Álemniń kóptegen elderimen yntymaqtastyq qarym-qa­tynas ornatyldy. Turaqtylyǵy saqtalǵandyǵy dáleldengen soń, elimizge ınvestısııa keldi. Sonyń nátıjesin búgin kórip otyrmyz. Odan keıin 1993 jyly 15 qarashada tól teńgemiz qol­danysqa endi. Kórshi Qytaı, Reseı, Qyr­ǵyz­stan, О́zbekstanmen memlekettik shekaramyz naq­ty aıqyndalyp, kelisimderge qol qoıyldy jáne máńgilik myzǵymaıtyndaı zańmen bekitildi. 1997 jyly Elbasynyń bastamasymen elor­damyz Almatydan Saryarqa tórine kóshirildi. On jyl­dyń ishinde jańa Astananyń negizgi qu­rylysy tolyqtaı salynyp bitti. Álem nazaryn ózine aýdar­ǵan HHI ǵasyrdyń kelbetti shahary paıda boldy. Osyndaı ıgi bastamalardy kóterip júrgen Nursultan Nazarbaev qazir álemdegi bedeldi saıasatkerlerdiń biri. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tek Prezıdent qana emes, búgingi táýelsiz, ekonomıkasy turaqty damý jolyna tús­ken memleketti – Qazaqstan Respýblıkasyn qa­lyptastyrýshy tulǵa ekeni anyq. Ol halyq­tyń ál-aýqatyn arttyrýǵa qol jetkizdi jáne kúlli órkenıetti álemge ózin moıyndata bildi. Ústimizdegi jyly qańtardyń 29-y kúni qos palatanyń birlesken otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev “Jańa on­jyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan hal­qyna Joldaýyn jarııa etti. Álemdi alańdatatyn másele kóp. Bir elderde qaq­tyǵystar bolyp jatsa, endi bir memle­ket­ter­di qarjy daǵdarysy tyǵyryqqa tiredi. Keı­bir elder ekonomıkanyń shapshań damýynan da zardap shegýde. О́ıtkeni, bıýdjet júıesi men qar­jy aına­lymynyń tepe-teńdigi buzylyp, eko­nomıkanyń “kúıip” ketýi oryn alady. Al artta qalǵan elderde halqynyń ashtyqqa ushyrap, balalardyń shetineýi birinshi orynǵa shyǵyp otyrǵanyn da álemdik jańalyqtardan bilip jatyrmyz. Dúnıe júzi elderiniń ishinde damyǵan 50 memlekettiń qataryna qosylýdy maqsat tutqan Qazaqstan jahandyq qarjy daǵdarysynan “at-kóligi” aman-esen shyǵyp keledi. Bul Memleket basshysynyń jedel sheshim qabyldaýynyń, Úki­metke daǵdarysqa qarsy is-sharalar josparyn júzege asyrý jóninde naqty tapsyrma ber­gen­diginiń jáne sonyń nátıjeli oryndalǵan­dy­ǵy­nyń arqasy ekeni anyq. Sonymen qatar Par­lament eldi daǵdarystan alyp shyǵýǵa quqyqtyq negiz jasaıtyn otyzdan astam mańyzdy zańdy jedel qabyldaǵany da belgili. Irgeli isterimizdi, beıbitshilik jolyndaǵy bastamalarymyzdy moıyndaǵan álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstanǵa degen jańasha kózqarasy qalyptasty. Sonyń nátı­jesinde sheteldiń tanymal saıasatkerleri, sarap­shylary jáne qarapaıym azamattary da elimizde úlgi alarlyq qadamdardyń kóp ekendigin jıi qaıtalaıtynyna kýá bolyp kelemiz. Azııa jáne TMD elderi ishinde birinshi bolyp Qazaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etý mártebeli mıssııasyna ıe boldy. Kelesi jyly Qazaqstan Islam Kon­feren­sııasy Uıymyna jetekshilik etedi. Osy­nyń bári táýelsiz elimizdiń dúnıe júzine keńinen tanymal bolýyna dańǵyl jol salyp beretini daýsyz. Elbasy ınnovasııalar ǵana eńbek ónim­diliginiń shuǵyl artýyna jol salyp beretinin eskerte kelip: “Meniń tapsyrmam boı­ynsha Úkimet Jedel ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasyn jáne Eldi ındýstrııalandyrýdyń egjeı-tegjeıli kartasyn ázirledi. Bul qujat – taıaýdaǵy bes jylda biz neni, qaıda jáne qashan salatynymyzdyń tolyq is-qımyl jospary”, – dedi. Elimizde ınvestısııalarynyń jalpy kólemi 6,5 trıllıon teńgeni quraıtyn 162 jobany iske asyrý mindeti tur. Bul memleketimiz IJО́-siniń 40 paıyzdan astamyn quraıdy. Ol jobalar taıaýdaǵy úsh jylda ǵana 200 myńnan astam jańa jumys oryndaryn tikeleı ashýǵa múmkindik beretini josparlanyp otyr. El Prezıdenti Qazaqstannyń TMD-daǵy ın­tegrasııalyq úderisterdiń belsendi qatysýshysy ekenin eskerte kelip, Keden odaǵynyń deń­geıin­de básekege qabiletti otandyq ónim shyǵarýdy, óz tutynýshylarymyzdy sapaly taýarmen qamtýmen qatar, ony shetelge eksporttaýda da tabysqa jetýdiń tyń joldaryn qarastyrý mindetin alǵa qoıdy. Nursultan Nazarbaev – álemdegi qaýipsiz­dikti saqtaý, ıadrolyq qarýlanýǵa qarsy kúresý jolyn ustanǵan tanymal qaıratker. Jáne de ol – bizdiń memleketimizdiń múddesi úshin naǵyz tarıhı she­shimder qabyldap kele jatqan tulǵa. Sondyqtan Prezıdentimizdiń qol jetkizgen jetistikteri tek Qazaqstan halqynyń emes, túrki tildes elderdiń de ortaq maqtanyshyna aınalyp otyr. Osydan 15-20 jyl buryn osyndaı deńgeıge jetemiz dep oıladyq pa? Búgingi tańdaǵy qol jetkizgen tabystarymyz, shyn máninde to­laıym. Degenmen, ómir aǵysy toqtamaıdy. Bú­gingi jetistigimiz – erteńgi tolaǵaı tabysy­myz­dyń irgetasy. Sondyqtan alda turǵan asqaraly mindetter bar. Ony abyroımen atqarý – El­basy bastaǵan Qazaqstannyń barsha azamat­tarynyń mártebeli mindeti, jaýapty qyzmeti. Árqashanda eldiń birligi men yntymaǵy, Elbasynyń sarabdal saıasaty jas memleketi­miz­di kemel keleshekke bastaı beretinine kámil senemin. Amankeldi MOMYShEV, Parlament Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi.