Sýretti túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
Mundaı mańyzdy jıynnyń Metallýrgter qalasynda ótýi de tegin emes. Forýmda iri óndiris oshaǵy bar óńirlerdiń ekologııalyq máseleleri ashyq qozǵalyp, olardy sheshýdiń joldary qarastyryldy.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qoldaýymen «ECOLFR» qaýymdastyǵy uıymdastyrǵan forýmǵa joǵaryda atap ótken mınıstrliktiń, Eýropalyq odaqtyń Qazaqstandaǵy ókildigi qyzmetkerleri, Parlament depýtattary, jergilikti bılik ókilderi, halyqaralyq uıymdar men ǵylymı qoǵamdastyqtar, sondaı-aq ekobelsendiler qatysty.
«Taza aýa, kirshiksiz tabıǵat – jas urpaqtyń bolashaǵy, elimizdiń ál-aýqatynyń negizi. Sondyqtan «Saf aýa» forýmyn ekologııa máseleleri erekshe nazar aýdartatyn jáne keshendi sheshimderdi talap etetin Temirtaý qalasynda ótkizýimiz beker emes. Memlekettiń, bıznestiń jáne jurtshylyqtyń birlesken kúsh-jigeri, ozyq tehnologııalardy tartý jáne ónerkásipti damytýǵa jaýapty kózqaras – jaǵdaıdy ońalta alady dep senemiz. О́ńirlerdiń ekonomıkalyq tabystary ǵana emes, taza ortasy da búkil Qazaqstan úshin úlgi bolsyn. Biz soǵan umtylamyz», dedi «ECOLFR» qaýymdastyq keńesiniń tóraǵasy Lázzat Ramazanova forýmdy saltanatty túrde ashyp.
Prezıdent keńesshisi, Halyqaralyq ekologııalyq yntymaqtastyq jónindegi arnaıy ókil Zúlfııa Súleımenova óziniń baıandamasynda birneshe másele kóterdi.
«Klımattyq qarjylandyrýdy jetildirý mańyzdy. Mysaly, elektr qýaty jelileri jaqsy jumys isteýi úshin JEK (jańartylatyn energııa kózderi) ıntegrasııasy bóligin jańǵyrtý kózdelip otyr. Bul – jylýmen jabdyqtaý júıesin jaqsartý, energııa tıimdiligin arttyrý, óndiristi kógaldandyrý, «jasyl» bolat óndirisi Qazaqstanda paıdalanylýǵa tıis óte mańyzdy jahandyq quraldar», dedi Z.Súleımenova. Munymen qosa, jasyl taksonomııa, klımattyq qarjylandyrý, elimizdiń álemdik baǵdarlamalarǵa qatysýy, sondaı-aq jasyl ekonomıkaǵa túbegeıli kóshý máselelerine tolyǵyraq toqtaldy.
Qaraǵandy óńirinde óndiris oshaǵy kóp. Sol sebepti de, oblystyń damý baǵdarlamasyna ekologııalyq qaýipsizdikke baǵyttalǵan birneshe joba engen. Iаǵnı balamaly energııa kózderin salý, qoqysty bólek salatyn konteınerlerdi ornatý, jyl saıyn 1 mıllıon kóshet otyrǵyzý arqyly jasyl aımaqtardy qurý sekildi. Eń bastysy, oblystyń ónerkásip kásiporyndaryn gazben jumys isteýge aýystyrý.
«Bizdiń oblystaǵy ekologııa – asa mańyzdy máselelerdiń biri. Sebebi biz ónerkásipti óńirmiz. Bul Qaraǵandy, Temirtaý men Balqash qalalaryna qatysty. Sol úshin qabyldanǵan besjyldyq baǵdarlamamyz bar jáne biz ony oryndaımyz. Bizdiń bıýdjetke túsetin ekologııalyq tólemder ekobaǵdarlamalardy oryndaýǵa jumsalady. Bıyldyń ózinde biz osy maqsattarǵa 40 mlrd teńge bóldik», dedi oblys ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev.
Temirtaýdaǵy «Qarmet» AQ alpaýyt óndiris oshaǵy ózderiniń zııandy qaldyqtaryn azaıtý maqsatynda 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan damý strategııasyn qurǵan. Munyń ishinde bolat dıvızıonyn birtindep gazdandyryp, kógaldandyrýǵa kóp kóńil bólý úshin bıyl 29,7 mlrd teńge bólgen. Muny kompanııa bas dırektorynyń orynbasary Evgenıı Zısko óziniń baıandamasynda jetkizdi.
«Energetıka men qorshaǵan orta arasyndaǵy baılanys aıqyn. Planetamyzdyń turaqtylyǵy kóbinese bul qatynastyń qanshalyqty úılesimdi bolatynyna baılanysty. Ekonomıkalyq ósimdi joǵary kómirtegi izi bar resýrstardy tutynýdan bólý Eýropalyq odaq úshin de, Qazaqstan úshin de strategııalyq mańyzdy basymdyq. Osyǵan baılanysty kómirtegi shyǵaryndylaryna baǵa belgileýdiń ádil júıesin qurý Qazaqstanǵa parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn tıimdirek qysqartýǵa múmkindik beredi. Eýropalyq odaq Qazaqstannyń shyǵaryndylarǵa kvotalar saýdasynyń eýropalyq jáne otandyq júıelerin janastyrý jónindegi maqsattaryn tolyq qoldaıdy. Biz EO transshekaralyq kómirtekti retteý tetigi (CBAM) týraly jaǵdaıdy turaqty taldaý jónindegi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń kúsh-jigerin joǵary baǵalaımyz jáne óz tarapymyzdan barlyq qajetti aqparatty berýge daıynbyz», dedi Eýropalyq odaqtyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy О́kildiginiń baǵdarlama menedjeri Robert Brýdzınskı.
Qazaqstanda qaldyqtardy qaıta óńdeý máselesin keshendi sheshý qajettiligi týyndaǵany týrasynda da ashyq pikirtalas órbidi. Máselen, 1000-nan asa kásiporyn sapaly shıkizat tapshylyǵyn kórip otyrǵany aıtyldy. Mundaı olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin qaldyqtardy basqarý salasynda jalpy somasy 230 mlrd teńgeden asatyn 94 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr eken. Onyń ishinde 49 qoqys suryptaý kesheni salynady, qaldyqtardy qaıta óńdeý boıynsha 45 kásiporynnyń jumysy jańǵyrtylady. Sonyń arqasynda 800-den asa jańa jumys orny qurylady.
Sonymen qatar forýmda sóz alǵan spıkerler ónerkásiptegi energetıkalyq transformasııa, ondaǵy energııa tıimdiligin arttyrý baǵyttary men qurylystaǵy jasyl tehnologııalar jóninde oı almasty.
Qorshaǵan ortany baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi engizilgen óńirlerde sońǵy bes jyl ishinde aýa lastanýynyń deńgeıi 15-20 paıyzǵa kemigen. Tipti ekologııalyq túrli apattardy, tótenshe jaǵdaılardy jedel anyqtap, saldaryn joıýdyń arqasynda 10-12 paıyzǵa tómendegeni jáne aıtylyp, avtomattandyrylǵan júıeni basqa aımaqtarǵa da engizý jónindegi máseleler kóterildi. Qysqasy, tabıǵat tazalyǵynyń egjeı-tegjeıi talqylanǵan forýmda kóterilgen usynystar arnaıy hat retinde memlekettik organdar men halyqaralyq uıymdarǵa joldanady.
Forým sońynda ekologııa taqyrybynda salǵan sýretterimen júldeli oryn alǵan oqýshylar men muǵalimder dıplomdar, ekobelsendiler Qurmet gramotasy, Alǵyshattarmen, salalyq medaldarmen marapattaldy.
Qaraǵandy oblysy,
Temirtaý qalasy
