Qasym-Jomart Toqaev: Týrızmniń barlyq túrin damytýǵa múmkindik bar

Memleket basshysy, eń aldymen, týrızm álemdik ekonomıkanyń qarqyndy damýy­na yqpal etip otyrǵan ári ınvestor­lar úshin tartymdy sala ekenin atap ótti.

– Búginde álemdik jalpy ónimdegi týrızmniń úlesi 9 paıyzdan asty. Iаǵnı pandemııaǵa deıingi deńgeıge qaıta keldi deýge bolady. Dúnıejúzindegi jumys oryndarynyń shamamen 10 pa­ıy­zy týrızmge tıesili. Árbir tórtin­shi jumys orny osy salada ashylyp jatyr. Kórsetiletin qyzmetter boıyn­sha álemdik eksporttyń 30 paıyzy, ınves­tısııanyń 7 paıyzy jáne salyq túsim­deriniń 5 paıyzy týrızm arqyly túsedi. Qazaq­standa týrızmniń barlyq túrin da­my­týǵa mol múmkindik bar, ekolo­gııalyq týrızmnen bastap bıznes týrızmine deıin damytýǵa bolady, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy elimizdiń geogra­fııalyq turǵydan ońtaıly ornalas­qanyna, alýan túrli tabıǵatymyz, baı ári biregeı tarıhı-mádenı muramyz bar ekenine qaramastan, týrızm salasyn­daǵy áleýettiń tolyq paıdalanylmaı otyr­ǵanyn synǵa aldy.

– Ekonomıkanyń mańyzdy salasy sanalatyn týrızm ázirge tıimdi bolmaı tur. Bul – Úkimet pen ákimdikterdiń jibergen kemshiligi. Keıingi tórt jylda ekonomı­ka qurylymyndaǵy týrızmniń úlesi 3,7 pa­ıyzdan 3,2 paıyzǵa deıin azaıyp ketti. Bul álemdegi ortasha kórsetkishten úsh ese tó­men. Buǵan qosa, atalǵan kórsetkish boıynsha biz klımaty men mádenıeti uqsas kórshi elderge de ese jiberip otyrmyz. Týrızm salasy qarqyndy túrde damý úshin shuǵyl ári júıeli sharalar qabyldaý qajet ekeni anyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent aıryqsha nazar aýdarýdy qa­­­jet etetin birneshe basym baǵyt­qa ar­­­­na­ıy toq­­taldy. Memleket basshysy, eń al­­dy­­­­­­­men, tý­­rızm salasynyń ınvestı­sııa­­­­­lyq tar­­­­t­ym­­­­d­y­­lyǵyn arttyrý qajet eke­nin aıtty.

– Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń baǵalaýy boıynsha elimiz týrızm salasyndaǵy iskerlik ortany da­my­tý deńgeıi turǵysynan 119 eldiń ishin­de 70-orynda tur. Bul maqtanatyn kór­set­kish emes. Demek bul salada bıznes júr­gizýge qolaıly jaǵdaı jasalmaǵan. Sol sebepti týrıster nópiri artqanyna qara­mastan, kýrorttyq aımaqtardaǵy oryn sany óspek turmaq, kerisinshe, aza­ıyp barady. Alakól demalys aımaǵy­nyń Jeti­sý oblysy jaǵy men Almaty taý klas­­teri kósh sońynda keledi. Alakóldegi qona­q­úı­ler, otelder men týrıstik baza­lar­­dyń sany 24-ke, al Almatyda 16-ǵa qys­­qa­r­ǵan. Saldarynan bıýdjet turaqty salyq túsiminen, al óńirler jumys oryndary­nan qaǵylyp otyr, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ulttyq parkter men orman qoryna tıesili aımaqtarda jer telimin bólý máselesi zań turǵy­sy­nan qıyndaǵanyna baılanysty bıznes ókilderi tarapynan shaǵym túsip jatqanyn atap ótti. Al bul uzaqmerzimdi ınvestısııa salý, qaryzǵa qarjy tartý jáne týrızm ınfraqurylymyn damytý múmkindikterin shekteıdi.

– Mysaly, týrızm salasyndaǵy 17 ser­pindi ınvestısııalyq jobanyń ishinde tek ekeýi iri joba ekeni málim boldy. Biraq olarǵa da bıýdjetten qomaqty qar­jy quıý kerek. Soǵan qaraǵanda, Úki­met jobalardy óz qarjysymen júzege asyrýǵa daıyn ınvestorlarmen jet­kilikti deńgeıde tıimdi jumys isteı almaı otyr. Al olarǵa keregi – tek ınfra­qury­lym jaǵynan qoldaý. Týrızm sala­syna ınvestorlardy tartý úshin ashyq ári turaqty jaǵdaı qajet. Úkimet pen óńirlerdiń ákimderi kýrorttyq aımaq­tar qurylysynyń Bas josparyn sıfr­lyq nusqaǵa kóshirýge kirisip, oǵan ashyq qolje­tim­dilikti qamtamasyz etkeni jón. Á­leýetti ınvestordyń bos jer telim­deri týraly mańyzdy aqparat alýǵa múmkindigi bolýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Bul rette Memleket basshysy álemniń túkpir-túkpirinen sheteldik IT-mamandardy, ıaǵnı «sıfrlyq kóshpendilerdi» tartý isine aıryqsha mán berý qajet dep sanaıdy. Úkimetke bıyl qazan aıynan bastap arnaıy «Digital Nomad Visa» jáne «Digital Nomad Residency» baǵdarlamalaryn iske qosýdy tapsyrdy.

Prezıdenttiń pikirinshe, otandyq týrızmdi tejeıtin eleýli túıtkildiń biri – kólik ınfra­qurylymynyń nasharlyǵy.

– Elimizdegi temirjol salasy syn kótermeıdi. Vagondardyń kóbi ábden eskirgen. Keıbir vagondarda, tipti kondısıoner de joq. Úkimet aldaǵy bes jyl­da vagondar parkin ja­ńar­týǵa tıis. Bul jumysty soz­baı, jedel aıaqtaý qajet. Sondaı-aq temirjol stansa­larynyń aýmaǵyn abattan­dyrý kerek, barlyǵy halyqaralyq standarttarǵa saı bolýǵa tıis. Jaz aılarynda jolaýshylar sany kúrt artatyny belgili. Jurt jıi baratyn jerlerge jaıly vagondary bar poıyzdardy kóbeıtý qajet. Bul – óte jedel atqaratyn mindet. Avtomobıl joldarynyń sapasy da nashar. Ásirese shalǵaıda ornalasqan demalys aımaqtary­na kólikpen jetý ońaı emes. Tipti óte qıyn. Tas jol joq deýge bola­dy. «Astana – Almaty» baǵytyn­daǵy joldy jóndeý jumystary 2021 jyldan beri sozylyp keledi. Bul – Qazaqstannyń ońtús­tigi men ortalyǵyn baılanys­ty­ryp turǵan kúre jol. Qurylysy aıaqtalmaı jatqan taǵy bir­neshe joba bar. Bular – «Atyraý – Astrahan», «Taldy­qorǵan – О́skemen», «Merke – Býryl­baıtal», «Aqtóbe – Qandyaǵash», «Kaz­talovka – Jánibek» baǵyt­tary. Bir sózben, mundaı ahýal aımaqtardyń týrıstik áleýetin tolyq ashýǵa múmkindik bermeı otyr. Onyń ústine, jol jóndeý jumystarynyń smetalyq quny jyl saıyn qymbattaıdy. Úkimet osy qurylystardy bıyl tolyq aıaqtaýy kerek. Barlyq baǵyt boıynsha jurttyń kedergisiz qatynaýyn qamtamasyz etý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy demalys oryndarymen logıstıkalyq baılanystyń nasharlyǵy ishki týrızmge ǵana emes, sheteldik qonaqtardyń da kelýine áser etetinin aıtty.

– Sheteldik týrısterdiń 90 paıyzyna jýyǵy kórshiles TMD elderine tıesili. Alys shetelden keletin týrıster ázirge az. Halyqaralyq zertteýlerge sáıkes, saıahatshylardyń 70 paıyzdan astamy ushaqpen 4 saǵat aınalasynda jetetin demalys oryndaryna barǵandy jón kóredi. Demek Qytaı, Úndistan, Shyǵys Azııa, Taıaý Shyǵys elderinen keletin týrıster úshin Qazaqstan óte tartymdy bolýy múmkin. Bul rette sheteldik týrısterdiń ult­tyq mentalıtetimen, olar­dyń múddesimen jáne suranys­tary­­men sanasyp, ózindik erekshe­likterin eskergen jón. Búkil týrıstke bir baǵdarlama usynýǵa bolmaıdy. Ol úshin joǵary bilikti mamandar kerek jáne sapaly jumys isteý qajet. Aldaǵy bes jylda elimizge keletin týrıster sanyn eki ese, tipti úsh ese arttyrýǵa múmkindigimiz bar. Áýe tasymaly salasyn damytý qajet. Eń aldymen, tanymal áýe baǵyttaryndaǵy loýkosterlerdiń sanyn kóbeıtý kerek. Qazir Qazaqstannyń jolaýshylar tasymaly qurylymyndaǵy loýkos­terlerdiń úlesi – nebári 21 paıyz. Salystyrmaly túrde aıtqanda, Grýzııa men Ázerbaıjanda bul kórsetkish 56 jáne 37 paıyzdy quraıdy. Sonymen qatar bıznes áýe tasymaly naryǵynda udaıy ózgeristerge tap bolyp otyr. Tipti oǵan beıimdelip úlgermeıdi. «Atameken» palatasynyń máli­meti boıynsha bıyl Alakól baǵy­tyndaǵy áýe reısteri sýbsıdııa­syz qaldy. Bul týraly týrıstik operatorlar maýsym bastalar aldynda ǵana bildi, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev bıyl Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jyly dep jarııalanǵanyn eske salyp, kórshi elden týrıster­di kóbirek tartý úshin mádenı áleýe­timizdi paıdalaný, shekara ma­ńyndaǵy týrıstik yntymaq­tas­tyqty damytýǵa aıryqsha mán berý mańyzdy ekenine nazar aýdardy. Bul rette Úkimetke shekaralas aımaqtardyń ákim­deri­men birlesip, eldi mekender­di týrıster qabyldaýǵa daıyndaý, «Baqty» jáne «Kóljat» baqy­laý-ótkizý beketterindegi jań­ǵyr­tý jumystaryn tezirek aıaqtaý, sondaı-aq Qazaqstanǵa kelgen sheteldik týrısterdiń qaýipsizdigin udaıy baqylaýda ustaý jóninde tapsyrma berildi.

Prezıdent týrıstik aımaq­tardy ınjenerlik ınfraqury­lymmen qamtamasyz etý isinde de túıtkilder kóp ekenine toqtaldy.

– Týrıstik bazalarda energııa qýatynyń ózi jetispeıdi. Sol sebepti demalýshylar kóbine jaryqsyz qalady. Saldary­nan adamdarǵa qater tónedi. Son­daı-aq órt shyǵý qaýpi bar, tur­mys­tyq tehnıka jaramsyz bo­lyp qalady. Kásipkerler qural­dardyń isten shyǵýyna jáne azyq-túliktiń buzylýyna baılanys­ty zor shyǵynǵa batady. Úkimet ákim­diktermen birlesip, kýrort aımaqtaryn ınjenerlik ınfra­qurylymmen qamtamasyz etý isine tekserý júrgizýge tıis. Tý­rıs­tik oryndardy ınjenerlik ınf­ra­qurylymmen, sonyń ishin­de elektr energııasymen, ká­riz júıesimen, tazartý quryl­ǵylarymen, aýyzsýmen jáne kire­beris joldarmen qamtama­syz etý úshin arnaıy bıýdjettik baǵ­dar­lama qajet, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev Úki­mettiń barlyq óńirde bir mezet­te 20 týrıstik aımaqty damytý josparyn synǵa alyp, mun­­daı tásil tıimsiz ekenin, mem­le­ket­tiń shekteýli resýrsyn zaıa ketiretinin málimdedi. Prezı­denttiń pikirin­she, Qazaqstan týrızminiń jahan­d­yq deńgeıdegi tólqujatyna aı­nalýǵa laıyq anaǵurlym perspek­tıvti nysandardy qysqamerzim ishinde retke keltirgen jón.

– Almaty óńiriniń taý klasteri, Mańǵystaý jaǵajaı týrızmi jáne Shýche-Býrabaı kýrorttyq aımaǵy eń qolaıly baǵyttar sanalady. Almaty – Qazaqstan týrızmin damytýdyń basty ortalyǵy. Jalpy týrıster leginiń tórtten biri, sonyń ishinde sheteldik týrısterdiń jartysy osy qalaǵa tıesili. Biraq qalanyń týrıstik ınfraqurylymy jyl­dan-jylǵa artyp kele jatqan nópir­ge tótep bere almaıdy. Dema­lys jáne mereke kúnderi Shym­bulaqqa kelýshiler sany onyń ót­kizý múmkindiginen 2,5 ese asyp ketedi. Sondyqtan taý shań­ǵysy klasterin, onyń ishinde Al­maty oblysyndaǵy Túrgen shat­qalynda jyl boıy jumys is­teıtin taý kýrortyn salý arqyly odan ári damytý óte mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Prezıdent Úkimetke Mańǵystaý oblysy­nyń ákim­digimen birge Kaspıı jaǵa­laýyndaǵy týrızm ınfra­qury­lymynyń sapasyn arttyrý úshin qonaqúı jáne meımanhana bıznesiniń álemdik brendteri men franshızalaryn tartýmen belsendi aınalysýdy, jaǵalaýdaǵy kýrorttyq aımaqtardy damytý jónindegi Dýbaı men Baký qalalarynyń tájirıbesin eskere otyryp, Aqtaý qalasynyń Bas josparyn qaıta qaraýdy, Aqtaýǵa Almatydan, Aqtóbeden, Shymkentten jáne Atyraýdan qatynaıtyn áýe reısteriniń sanyn arttyrýdy, «Jyly jaǵajaı» aýmaǵyndaǵy jobalardy jyl sońyna deıin aıaqtaýdy, sondaı-aq Kendirli demalys aımaǵyn damytý isin jedeldetýdi tapsyrdy.

Memleket basshysy Shýche-Býrabaı kýrorttyq aımaǵyndaǵy tumsa tabıǵat, tarıhı jáne máde­nı eskertkishter bizdiń biregeı baılyǵymyz ekenin atap ótti.

– Býrabaı Astanadan alys emes. Sondyqtan elorda turǵyn­dary men qonaqtary bul jerge jıi barady. Týrıster sany jyldan-jylǵa artyp kele jatyr. Degenmen onda ınfraqurylym salý jumysy óte baıaý júrip jatyr. Saldarynan jergilikti demalys oryndaryndaǵy ekologııa­lyq ahýal áli de kúrdeli. Jergi­likti bılik mańyzdy ınfraqury­lymdyq jobalardyń oryndalýyn sozbalańǵa salyp otyr. My­saly, Shýche-Býrabaı kýrort­tyq aımaǵyn damytý jospary tolyq júzege asyrylǵan joq. Bul qujat sonaý 2012 jyly qabyl­danǵan. Jospar boıynsha 126 mıllıard teńge bólinýge tıis edi. Is júzinde 35 mıllıard teńge berilgen. Bul – kózdelgen qarjy­nyń nebári 28 paıyzy. On jyl­dan astam ýaqyt ótti. Biraq demalys ornynda tazartý qondyrǵylary ornatylǵan joq. Sý jelileri men jylý kózderiniń qurylysy da tolyq bitpegen. Úkimet, Prezıdent Is basqarmasy jáne oblys ákimdigi osy jobalardy kópke sozbaı, qysqa merzimde aıaqtaýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy.

Budan bólek, Úkimet pen jergilikti ákimdikke «Býrabaı» kýrortynyń aýmaǵynda ornalas­qan «Aqbýra», Jókeı kóli, Qatar­kól, Tekekól jáne basqa da jańa týrıstik aımaqtardy damytý, Býrabaı aımaǵyna Astana, Qaraǵandy, Pavlodar, О́skemen qalalarynan jedel qatynaıtyn poıyzdardy iske qosý, Prezıdent Is basqarmasy ázirlep jatqan «Burabay Travel» biryńǵaı sıfr­lyq platformasynda mańaı­daǵy týrıstik aımaqtardy túgel qamtý mindetteri júkteldi.

Memleket basshysy Qazaq­stan týrızmin nasıhattaý úshin zamanaýı quraldardy belsendi qoldaný qajet dep sanaıdy.

– Elimiz týraly qyzyqty málimetterdi ǵalamdyq aqparat keńistiginde keńinen taratqanymyz jón. Týrızmdi damytý úshin Qazaq­standa ótetin aýqymdy halyq­aralyq sharalardy tolyǵy­­men paıdalaný kerek. Bıyl elimiz­de V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótedi. Bul doda tól dástúrimizdiń, mádenıetimiz ben sportymyzdyń úılesim tapqanyn kórsetedi. Biraq álemdik medıa-keńistikte bul týraly aqparat­tar óte az deýge bolady. Mundaı múmkindikti jiberýge bolmaıdy. Shetelden týrıster tartý úshin elimizdi barynsha tanytý kerek. Halyqaralyq iri medıa-kompa­nııa­­­larmen tyǵyz jumys isteý qajet. Syrtqy ister mınıstr­ligine osy sharýany pysyqtaýdy tapsyramyn, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy sózin qorytyndylaı kele, ekologııa máselesine arnaıy toqtaldy. Onyń aıtýynsha, týrızmdi damytamyz dep, tabıǵatqa zııan keltirýge bolmaıdy.

– Qoǵamda ekologııalyq má­de­­nıet qalyptasyp keledi. Biraq ótkir máseleler de az emes. О́ki­nish­ke qaraı, ózen-kóldiń jaǵa­syn, orman ishin qoqysqa toltyratyndar áli de azaımaı tur. Tazalyq­ty saqtaý úshin arnaıy ekologııa­lyq sharalar ótkizý­ge májbúrmiz. Qazir elimizde «Taza Qazaqstan» aksııasy júrip jatqanyn bilesiz­der. Bul jumys­tyń tıimdi bolýy, eń aldymen, jurttyń sana-sezimine baılanys­ty. Árıne, azamattar­dyń ekolo­­gııalyq saýatyn kóterý de ma­ńyz­dy. Osyǵan oraı Máde­nıet, Eko­logııa, Oqý-aǵartý mınıstrlikteri naqty sharalardy qolǵa alýǵa tıis. Bul baǵytta aǵartýshylyq jumystarmen ǵana shektelýge bolmaıdy. Kez kelgen azamat tabıǵatta emin-erkin demalýy úshin barlyq jaǵdaı jasalýy qajet. Týrıst qaı jerge turaqtap, qaı jerde ot jaǵýǵa ruqsat etilgenin bilýi kerek. Sondyqtan demalys oryndarynda osyndaı laıyqty ınfraqurylym bolýy qajet. Bul máselemen ákimdikter aınalysýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar jıynda Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaev, Kólik mı­nıstri Marat Qarabaev, Almaty qala­synyń ákimi Erbolat Dosaev, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ermek Kósherbaev, «Accor» qonaqúıler jelisiniń TMD bo­ıynsha bas dırektory Aleksıs Delaroff, «Orient Finance Group» kompanııasynyń aksıo­neri Rýslan Shaekın, «PANA Group» kompanııasynyń teń quryl­taı­shysy Nurjan Nııazalıev, «SkyWayTravel» týrıstik kom­panııa­synyń dırektory Ásem Qozbaǵarova sóz sóıledi.