Mıras • 14 Maýsym, 2024

Kúzgi qomyrǵan

100 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Ejelgi kóshpeliler turmysynda «kúzgi qomyrǵan» degen bolǵan eken ertede. Buny qazirgi tilmen aıtqanda, «qysqa daıyndyq» desek durys. Iаǵnı kóshpeli halyq dalanyń qońyr ańy: aqbóken, maral, qaraquıryq, t.b. janýarlardy sheńberli qorshaý ar­qyly aýlap, olardyń etin súr­leý arqyly kelesi jazda bolatyn joryq asyn ázirleıtin dástúr bolǵan.

Kúzgi qomyrǵan

Sýretterde Qytaı derek­terindegi kóshpelilerdiń «kúzgi qomyrǵan» ańshylyq dástúrin beınelengen

Bul tusta dalanyń qo­ńyr ańy eýrazııalyq keńistikte jyrtylyp-aıyrylyp jatqan. Osylardy aýlaý barysynda áýeli mergen sa­daqshylar soǵys mashyǵyn je­tildiretin bolsa, ekinshi taraptan joǵaryda aıtqanymyzdaı, joryq asyn daıyndaǵan.

ap

Mysaly, Altyn Orda bıleý­shileri kúzgi qomyrǵandy qalaı uıym­dastyrǵany týraly 1253–1255 jyldary qazaq dalasyn kók­teı ótip, Shyǵysqa sapar shekken Eýropa saıahatshysy Gılom de Rýbrýktiń kúndelik jaz­basynda aıtylsa, ıtalııalyq jıhankez Marko Polo: «Uly han­nyń (Qubylaıdy aıtady) Baıan jáne Mıngan atty aǵaıyndy bekteri bar. Olar hannyń qol astyndaǵy 20 myń ańshyny basqarady. Mıngan basqarǵan 10 myń adam qyzyl tústi kıim kıip, Baıan bastaǵan 10 myń adam kók tústi kıim kıip, hanmen birge ań aýlaýǵa (qomyrǵanǵa) shyǵady. Ek­ige bólingen ańshy-qusshylar kúnshilik jerden sheńber jasap, ań-qustardy qyspaqqa túsiredi. Dál osy sátti kórý keremet tamasha áser beredi», dep jazypty.

Qomyrǵan kezinde kóshpeliler joǵaryda aıtqanymyzdaı, jo­ryq asyn daıyndaıtyn bolsa, ekinshi taraptan ań ańlaý barysynda sadaq­shylar qosyny qońyr ańdardy atyp, mergendik ónerin shyńdap, jaýyn­gerlik mashyǵyn jetildiretin bolǵan eken. Bul týraly 2006 jyly jaryq kórgen «Babalar sózi» kóptomdyǵynyń 56-tomy 241-betinde:

«Qýyp atyp kıikti,

Tútinge tútin qosqannan.

Úsh atqansha, bir atyp,

Bolǵansha qımyl, qulatyp,

Jol jaǵalaı shubatyp,

Qyryna alsa, qyryq atyp,

Qyp júrgen isi ilgeri,

Qataǵan tánti elderi»,

dep jyrlanǵan eken.