Ońaı olja opyq jegizedi
Búginde esirtki satýshylar ońaı jolmen aqsha tabýdy ýáde etip, jastardy esirtki taratýǵa toqtaýsyz tartyp keledi. Zań aldynda tartar zardabynan beıhabar jastar buǵan senip, qomaqty aqsha tabamyz dep sanaıdy. Biraq bári olar oılaǵandaı emes. Jyl basynan beri Soltústik Qazaqstan oblysynyń polıseıleri esirtki ótkizý faktileri boıynsha 36 adamdy qylmystyq jaýapkershilikke tartypty. Olardyń 20-sy – 18 ben 25 jas aralyǵyndaǵy órimdeı jastar. Bul – bir ǵana oblystaǵy jaǵdaı. Ishki ister mınıstrliginiń resmı saıtyna kirseń, el kólemindegi mundaı aqparattan kóz tunady.
«Suranys bar jerde usynys bar» deıtin naryqtyq ekonomıkanyń qaǵıdasyna súıengen jastar búginde ońaı oljanyń opyq jegizetinin oılaıtyn túri joq. Zań shyǵarýshy organ esirtki saýdasyna qatysty zańnamalardy qansha qataıtsa da, bul keseldi «kásipke» toqtam bolar emes.
Osy oraıda sál sheginis jasap, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda sóılegen sózin salmaqtap kóreıikshi. Prezıdent jaqsylyqqa jetemiz desek, jaǵymsyz ádetterden arylýymyz kerektigin eskertip, Parlamentke esirtki saýdasyna qatysty zańnamany barynsha qataıtýdy tapsyrǵan edi.
«О́kinishke qaraı, bul indet jappaı beleń alyp barady. Tek byltyrdyń ózinde esirtkige qatysty 7,5 myńnan astam qylmys anyqtaldy. Zańsyz aınalymnan 41 tonna esirtki alyndy. Nashaqorlyq, ásirese balalar arasynda tez taralyp, jastarymyz ýlanyp jatyr. Esirtkimen kúres belsendi júrgizilmese, erteń bári kesh bolýy múmkin. Qazir esirtki satqan qylmysker qatań jazaǵa tartylady. Meniń usynysym: esirtki zattaryn óndiretin adamdardyń jazasyn barynsha qataıtý kerek. Ony eń aýyr qylmystarǵa teńestirý qajet», degen Memleket basshysy Parlamentti bul bastamany qoldaýǵa shaqyrdy.
Prezıdent tapsyrmasy oryndalady
О́tken aıda Májilis «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine esirtki, psıhotroptyq zattardyń jáne olardyń prekýrsorlarynyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn talqylap, birinshi oqylymda maquldady. Qujat jaıynda baıandama jasaǵan Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Snejana Imasheva biraz ózekti jaıtty jipke tizgendeı atap shyǵyp, elde sıntetıkalyq esirtki jasaý derekteri ósip kele jatqanyn jáne olardyń taralý aýqymy epıdemııaǵa aınalǵanyn jetkizdi.
– Sıntetıkalyq esirtki az ǵana ýaqyt ishinde búkil álemge keń taralyp ketti. Qazaqstan da bul «jańashyldyqtan» qalys qalǵan joq. Sıntetıkalyq esirtki dástúrli esirtkiler – kokaın men geroınge qaraǵanda arzan jáne qoljetimdi. Mundaı esirtkiniń óndirisi de qarapaıym, erekshe bir daıyndyq pen daǵdyny talap etpeıdi. Máselen, jeke organıkalyq qosylystar, aseton, etıl spırti jáne sirke qyshqyly arqyly esirtki qospasyn jasap shyǵarýǵa bolady. Elimizde esirtki óndirýshiler «sıntetıkany» ónerkásiptik aýqymda jasap jatyr, olarǵa kerekti jabdyqtar men hımıkattardy, prekýrsorlardy tasymaldaýdy pysyqaı dıllerler turaqty shemalarǵa aınaldyrǵan. Esirtki óndirisi kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Eger 2019 jyly 3, 2020 jyly 8 zańsyz esirtki zerthanasy tabylyp, joıylsa, byltyr 81 jasyryn zerthana anyqtalǵan, – deıdi depýtat S.Imasheva.
Onyń aıtýynsha, jyl bastalǵaly 31 jasyryn esirtki zerthanasy joıylǵan. 10 tonnadan astam prekýrsor alynyp, osylaısha, paıdalanýǵa daıyn 1 tonna esirtki jasaý óndirisiniń joly kesilipti. Bul 3 mıllıon doza joıylyp, myńdaǵan adamnyń ómiri esirtkige qumarlyq quryǵynan qutqaryldy degen sóz.
Derekter esirtki qylmysyna qarsy kúresti prekýrsorlar men zerthanalyq jabdyqtardy zańsyz jetkizýdiń jolyn kesýden bastaý kerek ekenin kórsetip otyr. Bul – qoldanylar sharanyń barynsha tıimdi tásili.
Degenmen S.Imashevanyń aıtýynsha, qoldanystaǵy zańnamada olardyń kontrabandasy úshin ǵana jaýapkershilik belgilengen, al prekýrsorlardyń zańsyz aınalymy úshin jaýapkershilik qarastyrylmaǵan eken.
– Osy maqsatta Qylmystyq kodekstiń 301 jáne 303-baptaryna prekýrsorlardy zańsyz daıyndaǵany, óńdegeni, satyp alǵany, saqtaǵany, tasymaldaǵany jáne jóneltkeni úshin qylmystyq jaýapkershilikti, ıaǵnı olardyń zańsyz aınalymy úshin, sondaı-aq olarmen jumys isteý qaǵıdalaryn buzǵany úshin jaýaptylyqty kózdeıtin túzetýler engizý usynylady, – dedi Májilis depýtaty.
Budan bólek, Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly kodekske sáıkes kúshti áser etetin zattardyń aınalymyndaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Iаǵnı «tramadol», «tropıkamıd», «azottyń totyǵy», «somnol», «pregabalın» jáne taǵy da basqa sol sııaqty medısınalyq preparattardy, ásirese jasóspirimder tym kóp paıdalanyp jatqan kórinedi.
– Bul zattardy esirtkige táýeldi adamdar sıntetıkalyq esirtkiniń áserin kúsheıtý úshin paıdalanady, saldarynan olarǵa medısınalyq emes suranys aıtarlyqtaı ósti. Qazirgi ýaqytta osy dárilik zattardy reseptsiz bergeni jáne olarmen jumys isteý qaǵıdalaryn buzǵany úshin tek ákimshilik jaýaptylyq qarastyrylǵan. Bul jaıt osy preparattardy medısınalyq emes maqsatta satatyndarǵa tosqaýyl bola almaı tur. Sondyqtan jobada atalǵan medısınalyq preparattar quramy bar kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymy, olarmen jumys isteý qaǵıdalaryn buzǵany, sondaı-aq olardy urlaǵany úshin qylmystyq jaýaptylyqty engizý usynylady, – degen S.Imasheva prekýrsorlar men kúshti áser etetin zattardy daıyndaýǵa nemese óńdeýge arnalǵan quraldar men jabdyqtardyń zańsyz aınalymy da qylmystyq jazaǵa tartylýy kerektigin aıtyp otyr.
Qysqasy, biz sóz etip otyrǵan zań jobasynyń negizgi maqsaty – Qazaqstan Respýblıkasynyń esirtki, psıhotroptyq zattardyń jáne olardyń prekýrsorlarynyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi qoldanystaǵy zańnamasyn jetildirý. Zań jobasynda Qylmystyq, Qylmystyq-prosestik kodeksterge jáne Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly kodekske, sondaı-aq «Esirtki, psıhotroptyq zattar, sol tektester men prekýrsorlar jáne olardyń zańsyz aınalymy men teris paıdalanylýyna qarsy is-qımyl sharalary týraly» jáne «Quqyq buzýshylyq profılaktıkasy týraly» zańdarǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi. Iаǵnı Qylmystyq kodekstiń birneshe baby qylmystyq jaýaptylyqpen tolyqtyrylady.
Profılaktıkalyq jumystar da qajet
Ishki ister mınıstrliginde jastar arasynda nashaqorlyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan kóńil marqaıtar biraz jumys bar. «Esirtkisiz bolashaq» bastamasy aıasynda is-sharalar men profılaktıkalyq jumystar belsendi júrgizilip keledi. Mınıstrliktiń baspasóz qyzmeti usynǵan málimetke súıensek, jyl basynan beri esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamentiniń qyzmetkerleri elimiz boıynsha 5 377 esirtkige qarsy aksııa ótkizipti. Bul sıfrǵa qarasaq, polısııa jasóspirimderdiń esirtkige táýeldiligimen belsendi kúresip keledi.
Osy oraıda «Community Friends» QQ nashaqorlyqtyń aldyn alý jáne halyqtyń negizgi toptarymen jumys jónindegi úılestirýshisi Oksana Ibragımova jazalaýdan góri aldyn alý men qoldaýǵa baǵyttalǵan neǵurlym tıimdi retteý júıesin qurý qajet ekenin alǵa tartyp otyr.
– Bul tásildi tıimdi qoldaný úshin Qazaqstanda esirtki men psıhotroptyq zattardy tutynýshylardy jazalaýmen ǵana shektelmeı, adam quqyqtaryn saqtaı otyryp, áleýmettik, aqparattyq jáne medısınalyq yqpal etý sharalaryna erekshe den qoıǵanymyz durys. Bul úshin osyndaı normany zańnamaǵa engizý qajet. Sondaı-aq ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdarǵa eger olar esirtki zattaryn qoldaný kezinde jasaǵan dep sanaýǵa negiz bolsa, olarǵa quqyq qorǵaý organdarynyń medısınalyq, emdeý-profılaktıkalyq kómek kórsetý úshin qoǵamdyq uıymdarǵa jáne áleýmettik qoldaý mekemelerine óz erkimen jiberýi týraly normalar da qajet, – dedi O.Ibragımova.
Onyń aıtýynsha, bul sharalardy qabyldaý máseleni tıimdi sheshýge jáne medısınalyq-áleýmettik kómekke qoljetimdilikti arttyrýǵa, esirtkini paıdalanatyn adamdarǵa qatysty aıyptaý men kemsitýshilik deńgeıin tómendetýge múmkindik bermek.
