Jádiger • 17 Maýsym, 2024

Qola qazan

211 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Bizdiń jyl sanaýymyzdan burynǵy II jáne I ǵasyrda eýra­zııalyq keńestikte iri kóshpeli ımperııa qurǵan ǵun babalarymyz adamzat tarıhynda áskerı-ákimshilik basqarý qurylymy berik memleket ornatqany shyndyq.

Qola qazan

Orys tarıhshysy hám jazýshy Aleksandr Shabalov «Ob etnıcheskoı prınadlejnos­tı hýnný» atty monografııasynda: «Ejelgi ǵundar altyn, kúmis, qola buıymdardy paıdalanyp, qoldanbaly qolóner týyndylarynyń keremet damyta bildi jáne ol buıymdardy túrlendirip, áshekeıleý arqyly adamzat tarıhyna zor tóńkeris ákeldi» dep jazady.

Rasynda, Aleksandr Sokra­tovıch aıtqandaı, ǵundardan qa­lǵan qundy muranyń biri – ózderińiz kórip otyrǵan myna bir qola qazan. Bul jádigerdiń salmaǵy – 4,720 kılo, bıiktigi – 33,7 sm, aýyz jaǵynyń dıametri – 25,5 sm, túbiniń kólemi – 14,8 sm, tutqasynyń bıiktigi – 4,5 sm. Qazan b.z.b. IV ǵasyrda kóne túriktiń uıyq mekeni О́týken qoınaýynda jasalypty.

Pishini rombık tektes, aýyz jaǵy keń de, túp jaǵyna qaraı jińishkere túsken. Qos tutasy tutas quıylyp jasalǵan, eki jaǵynda shaǵyn sańlaý tesigi bar. Syrtyna tórt jerden aı bederli tańba salynǵan. Bul qazan qazir Mońǵolııanyń oń­tústigi ataqty Gobı shóliniń bel ortasynda ornalasqan О́mnegob aımaǵynyń ortalyǵy Dalanzadgad qalasyndaǵy orta­lyq mýzeıde tur. Atalǵan mekeme arte­faktileriniń moldyǵy jáne tarıhı kezeńderge qatysty jádi­gerlerdiń mańyzdylyǵy jaǵy­nan el astanasyndaǵy Shyńǵys qaǵan mýzeıinen keıingi ekinshi orynda eken.

Mamandardyń aıtýyna qara­ǵanda qola qazan birneshe jyl buryn Baıan-oba sumyn ólkesindegi «Shyǵys shı» atty qonystan tabylypty. Qazirgi tańda zerttep, zerdeleý jumysy júrip jatyr. Aıaqtalǵan soń ǵylymı aınalymǵa jiberilmek kórinedi.