Elimizde atom elektr stansııasy salyna ma? Onyń el ekonomıkasyna, qorshaǵan ortaǵa tıgizer áseri qandaı? Tarazda osy taqyryp tóńireginde ótken jarııa talqylaýda sala mamandary osy suraqtardy kóterdi.
Budan buryn atom energetıkasyn damytý men atom elektr stansııasyn salý jaıynda qoǵamdyq kezdesýler birneshe óńirde uıymdastyrylǵan bolatyn. Maqsaty – AES týraly jan-jaqty aqparat berý, turǵyndardyń pikirin estý, olardyń kókeıkesti saýaldaryna jaýap berý.
Jarııa talqylaýǵa oblystyq jáne Taraz qalalyq qoǵamdyq keńestiń, ardagerler keńesiniń músheleri, saıası partııalar fılıaldarynyń tóraǵalary, oblystyq jáne Taraz qalalyq máslıhat depýtattary, úkimettik emes uıym jáne BAQ ókilderi, etnomádenı birlestik basshylary, belsendi jastar, óńirlik ýnıversıtetterdiń ǵalymdary men stýdentteri, energetıka salasynyń mamandary shaqyryldy.
Atom elektr stansııasy – elektr energııasyn óndirý kózi. Eldiń energetıkalyq qaýipsizdigi – memleket ekonomıkasynyń turaqty damýynyń jáne turǵyndardyń sapaly ómiriniń kepili. Qazaqstanda atom elektr stansııasyn salý máselesin energetıkter birneshe jyldan beri talqylap keledi.
Kezdesý barysynda Energetıka mınıstrligi, «Qazaqstan atom elektr stansııalary» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi, Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń mamandary elimiz úshin atom elektr stansııalarynyń qajettiligi, AES salýdyń artyqshylyqtaryn, zamanaýı atom elektr stansııalarynyń qaýipsizdigi, olardyń jumys isteý prınsıpteri jáne atom elektr stansııalarynyń qorshaǵan ortaǵa jáne adam densaýlyǵyna áser etý deńgeıi týraly aqparatty bólisti. Sondaı-aq atom salasynyń mamandary jahandyq atom energetıkasynyń jaǵdaıymen jáne zamanaýı qaýipsiz ıadrolyq tehnologııalar arqyly Qazaqstannyń energııa tapshylyǵyn azaıtý josparlary týraly aıta ketti.
Energetıka mınıstrligi mamandarynyń sózinshe, jyl saıyn elimizde elektr energııasyna degen qajettilik 3 paıyzǵa ósip jatyr. Sol sebepti basqa kórshiles memleketterge táýeldi bolyp qalmas úshin, óz elimizde AES salý kerek.
«Jyl sanap elde elektr qýatyna degen qajettilik artyp keledi. Aldaǵy 10 jyldan keıin bizge elektr qýatyn qosymsha arttyrý kerek bolady. Qazaqstan Úkimetiniń kómirtegisiz energetıkaǵa kóshý baǵyty, sondaı-aq elimizde shıkizat pen óndiristik bazasynyń bolýy, respýblıkada atom energetıkasy salasyn damytý úshin barynsha tıimdi jaǵdaı jasaıdy», dep atap ótti óz sózinde Energetıka mınıstrligi atom energetıkasy jáne ónerkásip departamenti dırektorynyń orynbasary Gúlmıra Mýrsalova.
Atom elektr stansııalary «jasyl» energııa kózi bolyp sanalady. Mamandardyń aıtýynsha, qýaty 1000 MVt atom elektr stansııasynyń jumysy jyl saıyn parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn 4 mıllıon tonnaǵa azaıtady. Sonymen qatar atom energetıkasy ǵylym men bilimniń damýyna septigin tıgizedi jáne de sabaqtas salalarda jumys oryndaryn qamtamasyz etedi.
«Halyq arasynda AES jaıynda túrli pikir qalyptasqan, kóbisi ony ekologııaǵa jáne adam densaýlyǵyna qaýipti dep oılaıdy. Atom stansııasynyń jylý elektr stansııasynan aıyrmashylyǵy bireý ǵana. Jylýda kómir qazandyǵy bolsa, atomda ıadrolyq reaktor turady. Atom stansııasy sýdy kóp paıdalanady, zııandy qaldyqtary kóp degen ýájderdiń barlyǵy shyndyqqa janaspaıdy. AES-ke qaraǵanda jylý elektr stansııasynan bólinetin zııandy qaldyq áldeqaıda kóp. Sondyqtan atom energetıkasy jasyl energııa kózderine jatady», dedi óz sózinde Asýan Sııabekov, «Qazaqstandyq atom elektr stansııalary» kompanııasynyń bas ınjeneri.
Al elimizde AES salynǵan kúnde de, kadrlarmen qamtamasyz etý, bul salaǵa jaýapty bola alatyn maman bar ma degen saýalǵa Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas dırektory Saıabek Sahıev jaýap berdi. Ǵalymnyń aıtýynsha, atom salasy elimiz úshin tańsyq dúnıe emes. Búgingi tańda Qazaqstannyń atom ónerkásibinde 20 myńnan astam adam jumys isteıdi, onyń ishinde 15 myńy negizgi óndiristik personal. Sondaı-aq ondaǵan jyldar boıy tabysty jumys istep kele jatqan Ulttyq ıadrolyq ortalyq pen Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynda kóptegen mamandar jumys isteıdi. Atom elektr stansııalarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasynda álemdik deńgeıdegi jumystar júrgizilip jatyr. Bul jumystardyń nátıjeleri Japonııa, Fransııa jáne basqa da ıadrolyq ǵalymdarymyz yntymaqtasatyn elderdiń birqatar ınnovasııalyq atom elektr stansııalary jobalarynda eskerilgen.
«Qazaqstanda AES salý jónindegi talqylaýlar men ártúrli pikirtalastar aıasynda elimizdiń atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalanýdaǵy orasan zor tájirıbesin atap ótý mańyzdy, máselen Iаdrolyq fızıka ınstıtýty negizinde 57 jyl boıy SSR-Q (qazaqstandyq sý-sýly reaktory) tabysty jumys istep keledi, bul Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jalǵyz stasıonarlyq, kóp maqsatty (irgeli, qoldanbaly zertteýler, medısınalyq jáne ónerkásiptik radıoızotopty ónimderdi óndirý boıynsha) zertteý reaktory, ol Qazaqstanda AES salý úshin qarastyrylyp jatqan reaktorlardyń túpnusqasy», dep atap ótti S. Sahıev.
AES salý máselesi boıynsha jurtshylyqtyń ustanymyn anyqtaý maqsatynda ótkizilgen kezdesý aıasynda turǵyndar jan-jaqty pikir aıtyp qana qoımaı, atom energetıkasy týraly tolyǵyraq túsinik alýǵa, mamandarǵa suraqtar qoıýǵa múmkindik aldy.
