1996 jyly Ulttyq kitaphana Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy Baqylaý komıtetiniń sheshimimen barlyq ǵylym salasy boıynsha qorǵalǵan kandıdattyq jáne doktorlyq dıssertasııalardyń depozıtarıi bolyp bekitildi. Elimizde qorǵalǵan dıssertasııalardyń mindetti 1 danasy qorymyzǵa túsip otyratyn jáne barlyq dıssertasııa kitaphana qorynda saqtalatyn. 2000 jylǵy 27 qyrkúıekte ulttyq kitaphanada dıssertasııa bólimi ashylyp, kitaphanaǵa túsken ǵylymı eńbekter endi bólimniń jeke qorynda saqtalatyn boldy. 2020 jyly 10 qyrkúıekte qoǵam qaıratkeri, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Salyq Zımanovtyń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı Ulttyq kitaphananyń dıssertasııa bóliminiń oqý zalyna Salyq Zımanovtyń esimi berilgen bolatyn. Men dıssertasııa qoryn ǵylymǵa aparatyn qus joly dep atar edim. Dıssertasııa bólimi – Ulttyq kitaphananyń ǵana emes, sondaı-aq Qazaqstannyń jáne basqa elderdiń ǵylymı ortasyna qyzmet kórsetetin mamandandyrylǵan qurylymdardyń biri. Ol Ulttyq kitaphananyń aqparattyq qyzmet kórsetý júıesiniń bir bóligi retinde ulttyq strategııa aýmaǵynda dıssertasııa qoryn jınaqtaýdy, oǵan qol jetkizýdi jáne saqtaýdy qamtamasyz etý jumysyn júzege asyrady.
Dıssertasııa bóliminiń altyn qorynda ǵylymnyń barlyq salasyn túgel qamtıtyn 70 000-nan astam elimizdegi ǵalymdardyń kandıdattyq jáne doktorlyq dıssertasııa jumystarynyń túpnusqalary saqtaýly. Bul kórsetkish eshqashan turaqtamaıdy. Sebebi dıssertasııalar bóliminiń qory kún sanap ósip keledi. Biregeı ǵylymı qor jınaqtalǵan bólimde 37 000-nan astam mıkropishindegi dıssertasııa bar. Dıssertasııalar elektrondyq nusqada jáne mıkropishindi túrde saqtalady. Olar memlekettiń ǵylymı murasy retinde erekshe qorǵalatyn qujattardyń túrine jatady. Qordaǵy qundy qujattardyń elektrondyq nusqasy – 4500, dıssertasııa sany 30 000-nan astam, mıkrofısha sany 37 myńǵa jetip jyǵylady.
Kitaphana qoryndaǵy dıssertasııany paıdalanýǵa oqyrman tarapynan ǵylymı mekemeniń basshysy qol qoıǵan resmı suranys hat negizinde júzege asyrylady. Dıssertasııa bóliminiń oqý zaly bakalavr stýdentteri, magıstrant, doktorant, ǵylymı jumystarmen aınalysatyn oqyrmandarǵa qaltqysyz qyzmet kórsetedi. Dıssertasııa bóliminiń oqý zalyna jyl saıyn elimizdiń barlyq aımaǵynan jáne shetelderden 5 myńǵa jýyq ǵalym, maman, zertteýshi keledi. Gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar boıynsha dıssertasııalarǵa: pedagogıka, fılologııa, ekonomıka, fılosofııa, tarıh, zań, mádenıettaný, psıhologııa jáne áleýmettaný ǵylymdary 60% bolsa, aýylsharýashylyq, tehnıkalyq, bıologııalyq jáne medısına ǵylymdary 30% jáne fızıka-matematıka, hımııa, veterınarııa jáne geografııa ǵylymdary 10% suranysqa ıe.
Barlyq ǵylymı eńbek ǵasyr beınesinde qundylyǵyn joǵaltpaıdy. Oǵan dálel – Máskeýde qorǵalǵan 1984 jylǵa deıingi dıssertasııalar qorda qaz-qalpynda saqtalǵan. Ulttyq kitaphananyń oqyrmandary sol dıssertasııa jumystaryn saıttan kórip, oqı alady. Al 1984–1994 jyldar aralyǵyndaǵy dıssertasııalar qorda mıkropishindi túrde saqtalǵan. Ony arnaıy mıkrofılm oqý quralymen qaraıdy. Bul – ǵylymı zertteý jumystarymen aınalysyp júrgen izdenýshiler men jalpy oqyrman qaýym úshin úlken kómek.
Aqbaıan SOLTAN,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy S.Zımanov atyndaǵy dıssertasııa bóliminiń mamany
