Jeti Olımpıadada – 70 júlde. Az ba, kóp pe?

Atlanta – 1996

Táýelsiz memleket retinde Qazaqstan alǵash ret 1996 jyly Atlantada alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda boı kórsetti. Alystaǵy Amerıkada 96 órenimiz sporttyń 14 túri boıynsha baq synady. Atalǵan jarystyń ashylý rásiminde elimizdiń kók baıraǵyn 24 jastaǵy boksshy Ermahan Ybyraıymov ustap shyqty. Nátıjesinde, 3 altyn, 4 kúmis jáne 4 qola medaldy oljalaǵan otandastarymyz jalpyesepte 24-oryndy ıelendi.

Elge oralǵan soń jeńis tuǵyryna kóterilgen dúldúlderdiń árqaısysyna mol mólsherde syıaqy taǵaıyndalyp, olarǵa jeke páter men sý jańa jeńil kólik berildi. Sol bir tamasha úrdis kúni búginge deıin jalǵasyp keledi. Bir qýantarlyǵy, AQSh-ta atoı salǵan jerlesterimizdiń birde-bireýi túrli keleńsiz jaǵdaılarǵa baılanysty jazalanyp nemese úlken sporttan shettetilgen joq.

Sıdneı – 2000

Atlantamen salystyrǵanda ǵasyrlar toǵysyndaǵy Sıdneı Olımpıadasynda medaldar sany az bolsa da, olardyń sapasyna kóńil toldy. Qorytyndy esepte 3 altyn, 4 kúmiske qol sozǵan otan­dyq sańlaqtar 22-orynǵa turaqtady. Bul – ázirge Qazaqstan sporty tarıhyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkish! Jasyl qurlyqtaǵy jerles­terimizdiń jarqyn jeńisi sporttyq shejirede altyn áriptermen jazylyp qalǵany anyq. Negizi sol kezde de «dopıng daýy» órship turǵan. Biraq bizdiń sportshylar Sıdneıden de esh daý-damaısyz, elge aman-saý oraldy.

Aýstralııaǵa Qazaqstannan barlyǵy 130 úmitker attandy. Olar sporttyń 17 túri boıynsha sheberlik baıqasty. Sol sportshylar arasynan esimderi tómende atalǵan sańlaqtar elimizdiń ánuranyn shyrqatyp, týyn kókte jelbiretti.

Afına – 2004

Ejelgi Ellada elinde 119 oǵlanymyz sporttyń 17 túrinen saıysqa tústi. Bul Olımpıada biz úshin sátsiz bastaldy. Jarys jolyna shyqqan sportshylar kúmis nemese qola medalmen ǵana shekteldi. Tek sońǵy kúni ǵana altynnyń syńǵyryn estidik. Onyń ıegeri – boksshy Baqtııar Artaev. 69 kg salmaq dárejesinde judyryqtasqan Alashtyń maqtan tutar azamaty Afına rınginde barlyq qarsylasyn sypyra utty. Nátıjesinde, Artaev bas júldemen qosa, Olımpıadanyń eń úzdik bylǵary qolǵap sheberine tıesili Vel Barker kýbogin oljalady.

Qorytyndy esepte Qazaqstan quramasy 1 altyn, 4 kúmis jáne 3 qola medalmen 40-oryndy qanaǵat tutty. Grekııanyń astanasynda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda eshbir sportshymyz dopıng daýyna ilikken joq.

Beıjiń – 2008

Barlyq pále dál osy 2008 jylǵy Beıjiń Olımpıadasynan bas­taldy. Qytaıda altyn tuǵyrǵa kóterilgen aýyr atlet Ilıa Ilın arada birneshe jyl ótken soń júldesinen aıyryldy. Oǵan «dopıng qoldandy» degen aýyr aıyp taǵyldy. Kúmispen kúptelgen Taımuraz Tıgıev (erkin kúres) pen Irına Nekrasova (aýyr atletıka) jáne Marııa Graboveskaıa (aýyr atletıka) men Áset Mámbetov te (grek-rım kúresi) dál sondaı jazaǵa ushyrady. Keıinnen olardyń birde-bireýiniń joldary ońǵarylmady. Esesine ziltemirshi Alla Vajenına kúmis medalin altynǵa almastyrdy. Sebebi Beıjińde onyń aldyn orap ketken qytaılyq Sao Leıdiń ruqsat etilmegen dári-dármekti paıdalanǵany belgili boldy. Sol jarysty qola júldemen qorytyndylaǵan grek-rım kúresi sheberi Nurbaqyt Teńizbaevqa arada segiz jyl ótken soń kúmis medal tabys etildi. Jartylaı fınalda qazaq balýanyn utyp, ekinshi oryndy ıelengen ázerbaıjandyq Výgar Ragımovtiń da «taza emes» ekeni jalpaq jurtqa jarııa boldy. Qytaıdyń astanasynda jeńil atletıkanyń úsh qarǵyp sekirý jattyǵýynda tórtinshi satyǵa turaqtaǵan Olga Rypakovanyń eki birdeı qarsylasy – reseılik Tatıana Lebedeva men grekııalyq Hrısopıı Devesıdiń qıturqy áreketterge barǵany belgili boldy. Olga kúmispen kúpteldi. Nátıjesinde, 2 altyn, 3 kúmis jáne 4 qolany enshilegen Qazaqstan quramasy Beıjiń Olımpıadasynda 29-oryndy ıelendi.

Taǵy bir aıta keterlik jaıt, osy Olımpııa oıyndarynan keıin Úkimet tarapynan otandyq sportshylarǵa beriletin syıaqy mólsheri ájeptáýir artty. Buǵan deıin bas júlde 100 myń, kúmis medal 75 myń jáne qola medal 50 myń AQSh dollaryna baǵalansa, osy jarysta altyn tuǵyrǵa kóterilgen sańlaqqa 250 myń jáne júlde­gerlerge 150 men 75 myń dollardan tabys etildi.

London – 2012

Tumandy Albıon elinde orasan zor tabysqa kenelgen elimizdiń sportshylary barsha jankúıerge qýanysh pen shattyq syılady. Dúbirli dodada 7 altyn, 1 kúmis, 5 qola medaldy oljalap, jalpy­esepte 12-oryndy ıelendik. Bul – buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish edi! Biraq kóp keshikpeı qýanyshymyz sý sepkendeı basyldy. Ulybrıtanııanyń tórinde Qazaq eliniń ánuranyn shyrqatqan tórt birdeı aýyr atletimiz – Zúlfııa Chınshanlo, Maııa Maneza, Svetlana Podobedova jáne Ilıa Ilınge aýyr aıyp taǵyldy. Sebebi sol baıaǵy – dopıng! Ziltemirshiler chempıondyq ataqtarynan aıyrylyp qana qoımaı, túrli merzimge úlken sporttan shettetildi. Sonyń saldarynan jerlestermiz Londondaǵy jarystyń jalpy esebinde birden 13 satyǵa tómendep, 25-oryndy qanaǵat tutýǵa májbúr boldy.

London Olımpıadasynda 69 kg salmaq dárejesinde óner kórsetken aýyr atlet Anna Nurmuhambetova úzdik bestikti túıindegen edi. Alaıda arada biraz ýaqyt ótken soń Belarýstyń qos sportshysy – atalǵan jarystyń qola júldegeri Marına Shkermankova men tórtinshi satyǵa jaıǵasqan Dına Sazanovestiń dopıng qoldanǵany anyqtaldy. Sonyń arqasynda Nurmuhambetova úshinshi orynǵa kóterildi. Kóp uzamaı kúmis medaldy ıelengen rýmynııalyq Roksana Kokoshtyń da qanynan ruqsat etilmegen dári-dármektiń nyshany tabyldy. Osylaısha, London Olımpıadasynyń kúmis júldesi bizdiń qyzǵa buıyrdy. Ony taıaýda ǵana Perýde ótken jasóspirimder arasyndaǵy álem birinshiligi barysynda Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń (HOK) qurmetti múshesi Ivan Dıbos Annaǵa saltanatty túrde tabys etti. Sóıtip, arada 12 jyl ótkennen soń júlde óz ıesin tapty. Ziltemirshi qyzdyń osy tabysynyń arqasynda Qazaqstan quramasy jalpyesepte sál bolsa da joǵarylap, 23-orynǵa kóterildi.

Rıo-de-Janeıro – 2018

Ońtústik Amerıka qurlyǵyndaǵy dodada 104 otandasymyz sport­tyń 17 túri boıynsha baq synady. Nátıjesinde, 17 júldege ıelik ettik. Onyń 2-eýi altyn, 5-eýi kúmis jáne 10-y qola. Jalpy eseptegi ornymyz – 30. Árıne, osyndaı baıraqty básekede 17 júlde alý az olja emes. Buryn-sońdy dál osylaı qanjyǵamyz maılanǵan joq edi. Desek te altynnyń azdyǵy komandalyq saıysta joǵarylaı almaýymyzǵa kedergi keltirdi. Negizi biz Rıo Olımpıadasy aıaqtalǵan tusta 22-satyǵa taban tiregen edik. Biraq aýyr atletter saıysynda top jarǵan Nıjat Ragımovtiń bas júlde oljalaý úshin dopıngtiń «kómegine» júgingeni anyqtaldy. Sonyń kesirinen biraz satyǵa tómendedik.

Taǵy bir aıta keterlik jaıt, ziltemirshiler saıysynda 85 kg salmaq dárejesinde kúsh synasqan Denıs Ýlanov pen rýmynııalyq Gabrıel Synkreıan birdeı nátıje kórsetti. Ekeýi de qossaıysta 390 upaı jıdy. Aýyr atletıkanyń erejesine saı ondaı jaǵdaıda kimniń jeke salmaǵy jeńil bolsa, sol sportshynyń asyǵy alshysynan túsýge tıis. Sóıtip, Synkreıannyń baǵy janyp, ol qola medaldy ıelendi. Bizdiń Ýlanov tórtinshi orynda qalyp qoıdy. Kóp uzamaı «bylyqtyń» beti ashyldy. Balqan túbeginiń betkeustary dopıng qoldanǵany úshin júldeden qaǵyldy. Arada eki jyl ótkennen keıin Ashǵabadta ótken álem chempıonaty barysynda Búkilálemdik aýyr atletıka federasııasynyń (IWF) prezıdenti Tamash Aıan Rıo Olımpıadasynyń qola medalin bizdiń Denıstiń moınyna ildi.

Tokıo – 2020

2020 jyly Tokıoda alaýy tutanýǵa tıis Olımpııa oıyndary jer-jahandy sharlaǵan koronavırýs indetiniń saldarynan bir jyl keıinge shegerilgeni barshaǵa aıan. Bul – el tarıhyndaǵy eń sátsiz Olımpıada. Kúnshyǵys eline 97 sportshymyz attanǵanymen, uly dúrmekte ánuranymyz birde-bir ret shyrqalǵan joq. Bas júldeni oljalaý bylaı tursyn, tipten kúmiske de qol jetkize almadyq. Senim artqan serkelerimizdiń segiziniń ǵana qola medaldy ıelenýge ǵana shama-sharqy jetti.

Japonııanyń astanasynda el seniminiń aqtalmaýy saldarynan komandalyq saıysta 83-orynǵa syrǵyp tústik. Alpaýyttardy aıtpaǵanda, buryndary tek artymyzdan syǵalap júrgen О́zbekstan, Grýzııa, Ýganda, Ekvador, Qatar, Bagam araldary, Fılıppın, Indo­nezııa, Fıdjı, Estonııa, Bermýd araldary, Pýerto-Rıko, Mońǵolııa, San-Marıno, Iordanııa, Malaızııa, tipten Qyrǵyzstan men Túrikmenstan sportshylary otandastarymyzdyń aldyn orap ketti.

Sóıtip, 1996-2001 jyldar aralyǵynda alaýy tutanǵan jeti jazǵy Olımpııa oıyndarynda el quramasy 14 altyn, 22 kúmis jáne 34 qola medaldy oljalady. Barlyǵy – 70 júlde! Eń kóp oljaǵa kenelgen boksshylar. Sharshy alańdy shaıqaǵandar 24 ret (7 altyn+7 kúmis+10 qola) jeńis tuǵyryna kóterildi. Jeńil atletter (2+2+4) men aýyr atletterdiń (1+3+4) de kórsetkishteri kóńil kónshiterlik. Olardyń árqaı­sysynyń qorjynynda segiz júldeden bar. Sondaı-aq jahandyq dodada grek-rım kúresi (1+2+2), velosport (1+1+0), qazirgi bessaıys (1+0+0), júzý (1+0+0), erkin kúres (0+2+4), dzıýdo (0+2+2), nysana kózdeý (0+2+1), áıelder kúresi (0+1+4), karate (0+0+2) jáne taekvondodan da (0+0+1) medaldyi ıelendik.