Kásibı kınolog

Narǵyz Mekebaevanyń kınologııa salasynda júrgenine 20 jylǵa jýyqtaǵan. Kásibı maman ke­ıingi jeti jylda «Aıbat» esimdi belgııalyq ov­charka­men qoıan-qoltyq qyzmet etip, nebir qylmystyń aq-qarasyn anyqtaǵan.

– Jumysymyz saǵat 8.30-da ­bastalady. Tańǵy jınalys­ta kes­tege saı tapsyrmalar beri­ledi. Keıin kınologter ıttermen kúndelikti daıyndyqty bas­taı­­dy. Ýchaskeni aınalyp, ser­gi­tip alady. Jalpy, qyzmet ýaqy­­tynda bekitilgen ıtti kútip-bap­taý, turǵan ornyn tazalaý, onyń du­rys tamaqtanýyna kóńil bólý árqaısymyzǵa min­det­teledi. It­ter ýaqtyly vete­rınarlyq tekserýden ótip turady. Janýar­lar qamqorlyqty qajet etedi, olardy qalaı baptasań, sa­ǵan da solaı adal bolady. «Aıbat» jarylǵysh zattardy iz­deý­ge arnalǵan ıtterdiń sanatyna kiredi. Belgııalyq ovcharkanyń erekshe­ligi, olar óte tózimdi ke­ledi. Jumysqa da qabileti ­zerek. Bul tu­qymnyń ıtteri qyzmette óte keń taralǵan ­ári qyraǵy, – dep áńgimesin bastady Astana qala­lyq polısııa departamentine qarasty Kınologııalyq qyz­met ortalyǵynyń aǵa ınspektory, polısııa ­maıory N.Mekebaeva.

Qylmysqa qasaqana barǵan adam arnaıy qolǵap ne betperde taǵyp, ilik qaldyrmaýǵa tyrysady. Tipti taban izderin jasyryp baǵady. Biraq muny ıis sezý qabileti adamnan 10 myń ese zor qaýipsizdik qyzmetiniń ıtterinen jasyrý múmkin emes. Munda tónip turǵan qaterdi boljap, qutqarý­ǵa asyq ıisshil ıtter kúshik kezi­nen tańdalady eken. Áýeli bir-eki aıynda moınyna shynjyr taǵyp, baǵyttar úıretiledi. Keıin 9 aıynan 2 jasqa deıin arnaıy ­da­ıyndyqtarǵa mashyqtaıdy.

– Itti kúshik kezinde úıretý ońaıyraq. Basty talap – kúshik oıynpaz jáne izdenimpaz bolýy qajet. Ol úshin adam kóp shoǵyr­lanatyn aýmaqtarda erkin júrýge, qatty daýystardan úrkip qalmaýǵa, bıiktikke minip-sekirýine deıin úıretiledi. Árıne, bul úderis uzaq ýaqytty alady. Ári úzdiksiz oqý-jattyǵýdy talap etedi. О́ıtkeni ıt ár­qashan kez kelgen jaǵdaıǵa daıyn­ bolýy kerek. Taǵy bir mańyzdy ta­laptyń biri – tyńdaı bilý. Tórt aıaq­tylardyń nusqaýshynyń kez kelgen buıryǵyn buljytpaı oryn­­daýy úshin kóp kúsh jum­sa­lady. Máselen, Pavlov ádisi bar. Tapsyrmany durys oryndaǵan kezde daýystap «Jaraısyń» dep maqtaý aıtasyń. Keıde táttisin, oıynshyǵyn berip mashyqtaısyń. Sondaı-aq aýstrııalyq tásil de qoldanylady. Iаǵnı kınologtiń qo­lyndaǵy arnaıy qurylǵy arqyly tárbıeleısiz. It neǵurlym kóp komandany oryndasa, onyń qarym-qabileti shyńdalyp jat­qanyn kórsetedi. Qyzmettik ıtter kóbine ózin úıretken bir ǵana adamnyń buıryǵyn oryndaıdy. Sondyqtan munda bir mamanǵa bir ıtten bekitiledi. Bul úderis te jaı bolmaıdy. Áýeli kıno­log mamannyń minez-qulqy zerde­lenip, onyń pozısııasy naqty­lanady. Sáıkesinshe eger maman belsendi bolsa, oǵan salmaqty ıt beriledi. Al kerisinshe kınolog momyn bolsa, is-qımyly shıraq ıt usynylady. Taǵy bir mańyzdy tusy – ıt ashýshań bolsa, mysy basyp turatyn adamǵa bekitiledi. Osylaısha, bir-birin tolyqtyryp turýy qajet. Bul úılesimdilik qyz­­met barysynda óte mańyzdy. Son­daı-aq kınologterdiń ártúrli jaǵ­daılarǵa baılanysty ıtpen jumys isteýde ádis-tásilderi bo­lýy mindetti, – deıdi kınolog.

Mamannyń aıtýynsha, ıisshil ıtter orta eseppen 8 jyl, jumys­ty isteý deńgeıi tómendemese, odan da kóp jyl qyzmet etedi. Ári olar birneshe baǵyt boıynsha jumys isteıdi. Atap aıtsaq, esirtki, jarylǵysh zattardy, oq dári men qarý-jaraqty izdeý, odoro­logııa, shabýyldaý baǵyty, ar­naıy mekemelerdi kúzetý de quzyretterine kiredi.

Kınologııa qyzmetine úmit­ker­ler qatal irikteýden ótkennen keıin ǵana qabyldanady. Kóbine shekaralyq qyzmet jáne ásker qatarynda paryzdaryn ótegen­der­ge, qyzmettik ıtterdiń ınstrýktorlary bolǵandarǵa basymdyq beriledi. Biraq bir baıqaǵany­myz, kınolog bolý úshin janýarlar­ǵa degen mahabbat jetkiliksiz. Shydamdylyq, bilim-bilik syndy qasıetter bolýy qajet. Ittiń minezin ábden zertteý kerek. О́ıt­keni qyraǵy tórt aıaqtylar adam­nyń kózqarasy arqyly neni aıt­qysy kelgenin birden sezedi.