Mýzykalyq kontrast

Kesh uıymdastyrýshy­la­ry­nyń máli­metinshe, aıtýly baǵdar­lama­nyń erek­sheligi – onda zamanaýı kompo­zı­torlardyń sırek oryndalatyn týyndylary, sondaı-aq túrli mýzykalyq janrlar men aıtýly premeralyq nómirlerdiń usynylýynda eken.

Kontrast-konsertte AQSh kompozıtorlary týyn­dy­lary­nyń blogi qyzyqty etip tanysty­rylmaq. Mýzy­ka tarıhyna az-kem sheginis jasasaq, skrıpka men fortepıanoǵa arnalǵan «Pýl­chınella» baletinen sıýıtany Stravınskıı 1925 jyly jasaǵan. Bul tańǵalarlyqtaı úı­lesimdi shyǵarma mýzykadaǵy neo­klas­sısızmniń jarqyn úlgisi bolyp tabylady. Kompozıtor Djovannı Battısta Pergolezıdiń jáne XVIII ǵasyrdaǵy basqa da ıtalııalyq klassıkterdiń týyndylary taqyrybyn negizge alyp, olarǵa zamanaýı ún qosqan. Del arte komedııasy dástúrlerinen shabyt alǵan shyǵarma óziniń jeńil ári názik bolýymen tánti etedi.

Eger elordalyq kórermen «Pýl­chı­nella» baletinen sıýıtamen áldeqashan tanys bolsa, A.Koplendtiń Klarnet, ishekti aspaptar orkestri, arfa men fortepıanoǵa arnalǵan konsertin al­ǵash ret tyńdaıdy. Aaron Koplend – amerıkalyq ulttyq kompozıtorlyq mektebiniń aǵa býyn ókili. Bul býyn kompozıtorlyq mekteptiń qurylýynda mańyzdy, tipti sheshýshi ról atqarǵan desek te bolady. Al atalǵan konsert 1947 jyly áıgili klarnetshi Bennı Gýdmanǵa arnalyp jazylǵan. XX ǵasyrdaǵy uly amerıkalyq kompozıtorlardyń biri Koplend aıtýly týyndyǵa aıryqsha qýat pen kolorıt ústeıtin djaz ben folklor­dyń elementterin qosty. Kon­sert ózine ekpindi yrǵaqtar men lırıkalyq ásemdikti biriktiredi. Al bul tásil klarnetke ózi­niń barlyq dáý­les­kerligimen jarqyraýǵa tamasha múmkindik beredi.

Konsert aıasynda A.Pıarttyń Skrıp­ka men kameralyq orkestrge arnalǵan ­«Fratres» («Aǵaıyndy») shyǵarmasyn tyń­daý­ǵa bolady. Bul – estonııalyq kom­pozıtordyń eń tanymal týyndy­lary­nyń biri. Pıart biregeı stıl oılap taýyp,­ ony «tıntınnabýlı» (latyn tilinen aýdar­ǵanda «qońyraý») dep atady. Atalǵan týyn­dy jeńil de jaımashýaqtylyǵymen erekshelenedi. Skrıpka men kameralyq orkestrge arnalǵan «Fratres» – opýs, ıaǵnı munda árbir nota tereń maǵynamen beri­lip, rýhanı tuńǵıyqqa ený ári paıymdaý atmosferasyna bóleıdi.

Álemde orkestrmen birge alǵash ret oryndalatyn S.Frank–E.Magalıftiń Fleıta men ishekti aspaptar orkestrine arnalǵan konserttik transkrıpsııasy, Prelıýdııa, fýga jáne varıasııalary keshtiń sharyqtaý shegi bolmaq. Fransýz mýzykalyq romantızminiń iri ókilderiniń biri Frank óziniń emosııalyq turǵyda mazmundy ár áýen jaǵynan baı týyndylarymen tanymal. Magalıf jasaǵan shyǵarmany Fleıta men orkestrge yńǵaılaý – týyndynyń jańa qyrlaryn ashyp, onyń syrshyldyǵy men náziktigin aıshyqtaı túseri sózsiz.

Dırıjer ári konsert avtory Rýslan Baımýrzınniń jetekshiligindegi kame­ra­lyq orkestr aıtýly týyndylardy basqa qy­rynan usynyp, mýzykalyq stılderdiń bar­lyq nıýansy men kontrasyn pash etedi. Kópten kútken klassıkalyq mýzyka ke­shinde solıst-aspapshylar – skrıpkashy Saǵıqoja Erejepov, fleıtashy Álıma Ábeýova, klarnetshi Almaz Toqpanov óner kórse­tedi.