Alqaly jıynǵa Assambleıa músheleri, etnomádenı birlestikter men qurylymdyq bólimsheler, aýdan ákimderi men orynbasarlary, aýdandyq, qalalyq, oblystyq Aqsaqaldar jáne Analar keńesteriniń tóraǵalary jáne músheleri, bıznes ókilderi, «Assambleıa jastary» jastar qozǵalysynyń ókildigi men eriktiler qatysty. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi, óńirlik Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tóraǵasy Narıman Tóreǵalıuly júrgizgen basqosýda elimiz ben Aqjaıyq óńirindegi birlik pen tatýlyq, qoǵam aldyndaǵy qundylyqtar talqyǵa tústi.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl sáýir aıynda elordada ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXXIII sessııasy otyrysynda «Túrli syn-qaterge qaramastan, biz strategııalyq maqsat-mindetterimizden aınymaımyz. Elimiz qarqyndy damýy úshin ondaǵan jyl boıy qordalaǵan kóptegen máseleni sheshýimiz qajet. Biz kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana bolashaq jetistikterdiń berik tuǵyryn qalap, saıasatta, ekonomıkada, mádenıette jáne áleýmettik salada túbegeıli ózgerister jasaı alamyz. Dál sol sebepti Assambleıanyń búgingi sessııasy «Birlik. Jasampazdyq. О́rleý» dep ataldy» degen bolatyn. Sessııada Prezıdentimiz naqty tapsyrma berdi, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń aldyna da biraz maqsat-mindet qoıyldy. Mine, osy tapsyrmalardy Aqjaıyq óńirinde iske asyrýymyz qajet, – dedi Narıman Tóreǵalıev.
Ádette kóp eskere bermeıtin qundylyq el basyna kún týǵan sátte aldyńǵy qatarǵa shyǵady. Kúni keshe Qazaqstannyń basym bóligin ábigerge salǵan tabıǵı apat – kóktemgi sý tasqyny kezinde elimizdiń bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara bilgen uıymshyldyǵy erekshe kózge tústi. Tarıh toǵystyrǵan taǵdyry bir, senimmen qadam basatyn keleshegi bir, birtutas ultqa aınalǵan Qazaqstan halqy babalar amanatyna adal bolyp, qasıetti qara shańyraq – elimizdiń jarqyn bolashaǵyna jumys jasaýǵa tıis ekenin oblys ákimi de qadap aıtty.
Qaı qoǵamda da ártúrli ózekti jáne kúrdeli másele bolatyny, ol kez kelgen ýaqytta týyndaıtyny ras. Keıbir túıindi tarqatý úshin kópti kórgen kónekózdiń aqyl-keńesi aýadaı qajet bolyp jatady. «Aýylyńda qarııa bolsa, jazyp qoıǵan hatpen teń» deıdi dana halqymyz. Aqsaqaldardyń osyndaı áleýetin Assambleıa da ońynan paıdalanyp otyrǵany qýantady. Muny óńirlik Assambleıa janyndaǵy Aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy, BQO qoǵamdyq medıatorlar keńesiniń tóraǵasy Qaıreden Jaqsyǵulovtyń sózinen anyq baıqadyq.
– Bizdiń keńestiń negizgi maqsaty – azamattardy qoǵamdyq kelisim men birlik, tatýlyq qundylyqtary tóńireginde uıymdastyrý, ıaǵnı kez kelgen kúrmeýi qıyn máselede sheshim taýyp, qos tarapty bitimge shaqyrý. Bul baǵyttaǵy jumysty eshqashan toqtatpaımyz. О́ıtkeni mundaı isterdiń qoǵam úshin, memlekettiń damýy úshin aıtarlyqtaı yqpaly bar, – deıdi Qaıreden Qadyrǵalıuly.
Aqsaqal qazirgi qoǵamnyń túıtkiline aınalǵan birneshe máseleni qozǵap ótti. Sonyń biri – jastarymyzdyń búldirgi nasıhatqa ilesip ketýi.
– Islam qaǵıdalaryn óreskel burmalap, qatyp qalǵan dogma retinde qabyldaıtyn otbasynda áıeldi kemsitý, tipti qorlaý oqıǵasy kóbeıip ketti. Din arqyly otbasyna, qoǵamǵa iritki salynyp jatqanda ár azamat jaǵdaıǵa arasha túsýi kerek. Ol úshin, Memleket basshysynyń sózimen aıtsaq, «Biz dástúrli otbasy qundylyqtaryn tabandy túrde ornyqtyra berýimiz qajet». Ár ata-ana balasyna Islam dinin bilim men ǵylymnyń dini, Anaǵa qurmet kórsetetin din, aýyzbirshilik pen adamgershilikti nasıhattaıtyn, adaldyq pen tazalyqty talap etetin din ekenin túsindirýge tıis, – dedi Aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy.
Q.Jaqsyǵulovtyń egde tartqan jasyna qaramaı qoǵamdyq isterge, ásirese ekologııalyq qozǵalystarǵa belsene qatysyp júrgenine kýámiz. Oral qalasynyń irgesinde biraz jyldan beri keýip qalǵan Ánes kóliniń qaıta oralýy dál osy Qaıreden aǵaıdyń eńbegi. Bıyl Jaıyq ózeni tasyp, jan-jaǵyna jaıylǵan kezde Ánes kóliniń ańǵary da sýǵa tolǵan edi. О́zen deńgeıi tómen túskende kól sýy birge ketpeýi úshin bastama kóterip júrip bóget ornatty. Sóıtip, Ánes kóli halyq súıip jınalatyn tabıǵat múıisine aınaldy. Jaqynda ǵana osy Ánes kóliniń jaǵasynda «Ákeler kúni» merekesi ótti. «Bolashaqta qala bıligi, tıisti mekemeler kómektesip, kól sýyn rettep otyratyn gıdrotehnıkalyq qondyrǵy – qaqpa ornatyp berse» deıdi osy bastamanyń jolynda júrgen aqsaqaldar. Qaıreden Qadyrǵalıulynyń bastaǵan isin jolǵa qaldyrmaıtyn tynymsyz minezin bilgendikten, ol da júzege asatyn is dep senemiz. Balyǵy taıdaı týlap, baqasy qoıdaı shýlap jatatyn Ánes kóliniń burynǵy baraqatty shaǵy qaıta aınalyp kelse kerek.
Jıynda oblystaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, «Dos» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Vera Shohına da sóz alyp, assambleıa aıasynda atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Mysaly, áleýmettik tapsyrys aıasynda ár etnostyń tilin, mádenıetin, salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn nasıhattaý maqsatynda jyl saıyn óńirde «Etnostyq mádenıet kúni» jobasy ótedi. Sheshen-ıngýsh halqynyń Ortalyq Azııa men Qazaqstanǵa jer aýdarylǵanyna 80 jyl tolýy atalyp ótken. Assambleıa kafedrasy men ǵylymı-saraptamalyq top ókilderiniń qatysýymen pikir almasýlar uıymdastyrylǵan. Mundaı is-sharalar deportasııanyń qıyn jyldarynda aman qalǵandardy qurmetteýge, tarıhymyzdy baıytýǵa, ótkendi qurmetteýge tárbıeleıdi. Vera Shohına óńir basshysynan Dostyq úıiniń materıaldyq-tehnıkalyq áleýetin nyǵaıtýǵa, áleýmettik tapsyrystar aıasynda Aqsaqaldar jáne Analar keńesteri, assambleıa jastarynyń qyzmetterin qoldaý maqsatyndaǵy jobalarǵa qosymsha qarjy bólýdi surady.
Al oblys ákimi janyndaǵy áıelder isteri, otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary, QHA janyndaǵy Analar keńesiniń tóraǵasy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Shalqyma Qurmanalına otbasy qundylyǵy taqyrybyna tereń toqtaldy. Ataqty qazaq aqyny Qasym Amanjolovtyń: «Otbasy – shaǵyn memleket, men – prezıdent, sen – premer» degen óleń joldaryn keltire otyryp, otbasyndaǵy ishki úılesimdilik, áke men ananyń róli, birin-biri tolyqtyrýy syndy máselelerdi kóterdi.
– Ulttyń tárbıesi – ananyń moınynda. Olaı bolsa, ultty mádenıetti etý úshin biz anany mádenıetti etýimiz kerek. Analar keńesiniń jumysyn elimizdiń jańa gýmanıtarlyq ıdeologııalyq doktrınasymen úılestirý úshin basty qundylyqtardy aıqyndadyq. Olar: táýelsizdik jáne otanshyldyq, birlik jáne yntymaq, ádildik jáne jaýapkershilik, zań jáne tártip, eńbekqorlyq jáne kásibı biliktilik, jasampazdyq jáne jańashyldyq. Al otbasy – jeke qundylyqtardy qalyptastyrýdyń qaınar kózi, tárbıeniń bastaýy. Sondyqtan Batys Qazaqstan oblysynda qazir 157 analar keńesi jumys isteıdi. Onyń 12-si – aýdandyq, 143-i aýyldyq okrýgterde qyzmet etedi. Bul uıymdarda 1 230 belsendi ana qoǵamdyq jumysqa tartylǵan. Analar keńesiniń jumysy «Mádenıetti ana – mádenıetti ult» jobasynyń negizinde ananyń rýhanı jáne tárbıelik róli arqyly qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý, otbasy qundylyqtaryn nasıhattaýǵa baǵyttalǵan, – deıdi Shalqyma Haırollaqyzy.
Kóktemgi sý tasqyny kezinde analar keńesiniń músheleri baspanasy sýǵa ketken turǵyndar ýaqytsha panalaǵan 12 evakýasııalyq qosyndy turaqty aralap, jerlesterdiń jaǵdaıyn bilip, gýmanıtarlyq júk taratyp, psıhologııalyq kómek kórsetýmen júıeli aınalysty.
– Memleket basshysy qoǵamda ultyna qaraı erekshelenýge, oqshaýlanýǵa umtylǵan kez kelgen áreketke, ásirese, azamattardy tiline, ultyna, dinine nemese mádenıetine bola arandatýǵa, ıa bolmasa kemsitýge múlde jol bermeıtin orta qalyptastyrý mańyzdy ekenin aıtty. Qazaqstan – kóptildi el bolǵanymen, ultaralyq tatýlyqty, birlikti memlekettik tilge orasan zor basymdyq berilgende ǵana qalyptastyra alamyz, – dedi sanaly ómirin pedagogıka salasyna arnaǵan tájirıbeli ustaz.
Dál osy oıdy «Qazaqstan uıǵyrlarynyń respýblıkalyq mádenı ortalyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń Oral qalasyndaǵy fılıaly tóraǵasynyń orynbasary Ilııar Mýtalıpov tereńdete tústi. Memlekettik tilde sheber sóılegen Ilııar Musajanuly zamandastaryn qazaq tiliniń aıasyna toptasýǵa shaqyrdy. «Jastyq qalyptasý shaǵy keńestik kezeńge tap kelgen aǵa býynnan memlekettik tildi talap etý qıyn bolar. Alaıda qazirgi jastar, meniń zamandastarym qazaq tilin bilýge mindetti. О́zim memlekettik qyzmetker bolǵandyqtan, Qazaqstanda qazaq tili qashanda birinshi orynnan kórinýi kerek dep esepteımin. Ol úshin memlekettik mekeme basshylary qol astyndaǵy qyzmetkerge qazaq tilin bilýdiń mindettiligin túsindirýi qajet. Qyzmetke qabyldaý kezinde úmitkerdiń ultyna qaramaı, memlekettik tildi meńgerý dárejesi eskerilgeni jón. Qyzmet barysynda memlekettik tildi qoldanýǵa tıis», degen Ilııardyń sózin kópshilik qyzý qol soǵyp quptady.
Ras, yntymaq pen tatýlyqtan artyq baılyq joq. Buǵan keshegi sý tasqyny kezinde halyqtyń anyq kózi jetti. «Oral saýda-ónerkásip kompanııasynyń» dırektory, oblystyq máslıhat depýtaty Valerıı Krylov ta, BQO QHA «Birlik» azerbaıjan etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Nadjaf Mamedov ta óz sózderinde «tórteý túgel bolsa, tóbedegi keletinin» aıtty.
– Álem halqy jahandyq ózgerister tolqynyn basynan keshirip jatyr. Mundaı synaqtan tek birligi bekem, yntymaǵy joǵary halyq qana aman shyǵa alatynyn kórip otyrmyz. Qazaqstan halqy Assambleıasy – jalpyulttyq kelisim ınstıtýty retinde óz mıssııasyn adal atqaryp, ortaq Otanymyzdyń basty qundylyqtaryn qorǵaýǵa qyzmet etsin! El birligin saqtaı otyryp, Táýelsizdik Týyn árdaıym bıik ustap, memlekettigimizdiń nyǵaıýyna baǵyttalǵan jumystaryńyzǵa sáttilik tileımin – dedi sessııa jumysyn qorytyndylaǵan óńir basshysy Narıman Tóreǵalıev.
Sessııa sońynda óńirdiń Qazaqstan halqy Assambleıasy XXVI sessııasynyń hattama sheshimderi qabyldandy. Onyń ishinde memlekettik organdardyń, saıası partııalardyń, «Assambleıa jastary» men qoǵamdyq etnomádenı birlesikterdiń qatysýymen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 30 is-sharalar josparyn daıyndaý, BQO QHA jastar jobalarynyń, birinshi kezekte volonterlik jobalarynyń tizbesin aıqyndaý, Assambleıa belsendileri men qoǵamdyq qurylymdaryn nashaqorlyqty, oıynqumarlyqty, otbasy men qoǵamdaǵy zorlyq-zombylyqty, vandalızm men ysyrapshyldyqty qoǵamnyń qabyldamaýyn qalyptastyrý jumysyna tartý, Dostyq úıiniń qyzmetin jergilikti qoǵamdastyqtar úshin zamanaýı komıýnıtı-ortalyqtar, birlik, jasampazdyq jáne órleý qundylyqtaryn ilgeriletý ortalyqtary retinde odan ári kúsheıtý, BQO QHA analar keńesteri men aqsaqaldar keńesteriniń qyzmetin arnaýly granttar men memlekettik áleýmettik tapsyrys arqyly qoldaý sekildi san-salaly mindetter bar.
Batys Qazaqstan oblysy
