Sýretti túsirgen – Soltan Jeksenbekov
Saraptama ortalyǵy birinshi kezekte ónimderdiń sapasy men qaýipsizdigine den qoıady. Zerthanaǵa túsken árbir taýardy biliktiligi joǵary mamandar muqııat ári jyldam zerttep, quramyn, qundylyǵyn da kóp kúttirmeı naqtylaıdy. Bilseńizder, belgili bir ónimge kúdik, kúmán týyndap, aryz-shaǵym tússe, ol sharýamen aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentteri aınalysady. Sáıkesinshe, olar keıbir quramyn anyqtaý qıynǵa túsetin ónimderdi zertteý úshin de osy saraptama ortalyǵyna júginedi. Ortalyq basshylyǵy ishki jáne syrtqy naryqqa baǵdarlanǵan otandyq bıznesti qoldaýǵa ár kez daıyn. Taýaryn saraptamadan ótkizýdi oılaǵan kásipkerlerdiń qaperinde júrsin dep, qyzmettiń aqyly ekenin eskertkenimiz jón bolar. Biz oraıy kelgende Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyǵyndaǵy zerthanalardyń áleýeti týraly mekemeniń dırektory Sáýle Sháripovadan surap bilgen edik.
«Ortalyqtyń artyqshylyǵy kóp. Mundaǵy zertteýler synama daıyndaýdan bastap, qorytyndy nátıje alǵanǵa deıin avtomatty rejimde júrgiziledi. Joǵary tehnologııalyq jabdyqtardyń kómegimen jańa ádisterdi qoldana otyryp, jyldam ári dál taldaýǵa múmkindik bar. Ortalyqta bakterıologııalyq, molekýlalyq-genetıkalyq, parazıtologııalyq, sanıtarlyq-hımııalyq, toksıkologııalyq, radıologııalyq jáne basqa da zertteýler júrgiziledi. Mysaly, sý, aýa, topyraq, tamaq ónimderimen qatar jeńil ónerkásiptiń ónimderin de tekserýge bolady. Áýeli biz taýarlardyń qaýipsizdigine nazar aýdaramyz. О́nim quramynda toksınder, dıoksınder, basqa da zaýipti zattar bolýy múmkin ǵoı. Sonymen qatar bizdegi tájirıbeli mamandar alys-jaqyn shetelde biliktiligin arttyryp turady. Ozyq zertteýler júrgizip, damyp kelemiz. Osyny eskere kele, biz maýsymda halyqaralyq trenıng ortalyǵyn ashýdy oılastyryp otyrmyz. Oǵan birneshe elden sarapshy maman keledi», deıdi S. Sháripova.
Bylaıǵy jurt kúndelikti tutynatyn ónimniń quramyn, qundylyǵyn taýardyń qaptamasyna qarap biledi. Al ónim qospalarynyń mólsherin, sapasyn baqylaý jaǵy kásipkerdiń quzyrynda. Kásipker óziniń ónimine qatysty bekitilgen tehnıkalyq, basqa da standarttardy muqııat saqtaýǵa tıis. Sebebi óndiriste elemegen birdi-ekili kemshiliktiń ózi ónimniń sapasyna áser etýi yqtımal. Osyndaı keleńsiz jaıttarda tutynýshyǵa qaýip tónetindeı kemshilik anyqtalsa, taýardyń satylymyna birden shekteý qoıylyp, tipti kásipker lısenzııasynan aıyrylýy da ábden múmkin ǵoı. Osyny eskergen keıbir kásipkerler zerthanaǵa jylyna bir emes, birneshe márte kelýge tyrysady. Ortalyqta zertteýdiń túr-túri júrgiziletinin aıttyq. Mysaly, qazir birneshe maman muzdatylǵan ónimderdegi ylǵaldyń úlesin anyqtap jatqan kórinedi. Eger ónimde ylǵal shamadan tys kóp bolsa, tutynýshy taýardyń quramyndaǵy paıdaly zattarmen qosa sýǵa da aqy tóleıdi degen sóz. Al tutynýshy múddesin oılaǵan kásipker mundaı keleńsizdikterge jol bermeýge tıis.
Budan keıin biz ortalyqtyń sanıtarlyq-hımııalyq zertteý bólimine bardyq. Munda taǵam quramyndaǵy zattardy, kosmetıka, turmystyq hımııa, topyraq, belsendi zattardyń quramyndaǵy mıkro, makroelementterdi anyqtaıtyn qurylǵylar ornalasqan. Sonyń kómegimen mamandar buryn birneshe kúnde alatyn synamalardy qazir bir táýlikte alýǵa daǵdylanypty. Bul jóninde bizge Sanıtarlyq-hımııalyq zertteý bóliminiń zerthana mamany Aınur Kenjebaeva aıtyp berdi.
«Mysaly, osy kúnge deıin synamalardy 7 saǵatta ázirlesek, qazir mıkrotolqyndy sáýlemen ydyratý qurylǵysynyń arqasynda jumys birshama shırady. Búginde 20–24 synamany lezde daıyndaýǵa bolady. Mysaly, zerthanaǵa búgin bir zat kelse, onyń quramy, sanıtarlyq talaptarǵa sáıkestigi, bári-bári ertesine daıyn bolady. Eger zattyń quramyndaǵy aýyr metaldardy anyqtaý qajet bolsa, kásipker ónimdi tańerteń ákelip, tústen keıin synamasyn alyp kete alady. Taǵy bir mysal keltireıin, bizge sút ónimi keldi delik. Biz onyń qyshqyldyǵyn, antıbıotıkterge, aýyr metaldarǵa, taǵysyn-taǵy ónimniń bekitilgen standarttarǵa saı bolýyn qaraımyz. Sebebi keıbir zattar normadan kóp bolsa, adam aǵzasyna keri áser etýi múmkin. Bizge jıi keletin ónimderdiń ishinde et, sút, balyq, sý, kosmetıkalyq zattar, sýsabyndar, sol sııaqty taǵy basqa da zattar bar. Olardyń barlyǵyn sanamalap shyǵýdyń ózi ońaı emes», deıdi A.Kenjebaeva.
Negizi Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyǵy 2004 jyly ashylypty. Sodan beri ortalyqtyń zerthanalarynda sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptamalar jasalyp, keıbir zattardyń adam densaýlyǵyna áseri synalyp keldi. Ortalyq ashylǵan tusta tek 2 zerthana jumys istese, qazir munda bas-aıaǵy
8 zerthana bar. Osy zerthanalarda tamaq ónimderiniń barlyq derlik túrin synamadan ótkizýge bolady.
