Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Talaby taýdaı jastarymyz jaqsy bilim alyp, jańa tehnologııalardy meńgerip, elge oralyp jatsa, quba-qup. О́kinishke qaraı, tek bilim qýyp emes, jumys izdep, jalaqysy kóp jumysqa ornalasyp, sol elde qalyp qoıyp jatqandar da barshylyq. Bilim alýǵa, ǵylymmen aınalysýǵa ketken jastarymyz elge qaıtsa, shetelde alǵan bilimi men tájirıbesin elimizge kep qoldansa, árıne, qýanatyn edik. Degenmen elge oralyp jatqandarǵa jumys tabylmaı, tabylsa da, kóńil kónshiterlik jalaqy tólenbeı, jastarymyzdyń qaıtadan shetelge ketýine týra kelip jatqan jaǵdaılar jıi oryn alyp otyr. Keıingi jyldary tek tabys tabý maqsatynda ketip jatqandar sany da kóbeıgen. Munyń basty sebebi de belgili, ol – jalaqynyń tómendigi. Aılyq tabystan bólek páter máselesi de jastardyń basty máselesine aınalǵan.
Áleýmettanýshy Z.Qosjanovtyń pikirinshe, jastardyń jappaı shetelge aǵylýynyń taǵy bir sebebi – eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń tómendigi. Otbasynyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterý maqsatynda shet tilin bilmese de, aýyl sharýashylyǵy, qurylys salasynda túrli jumys isteýge ketip jatqandar kóp. О́zimizge jetispeı jatqan mamandardyń syrt elderge ketip jatqany qynjyltady. Bir jaǵynan, eldegi jumyssyzdardyń sanyn kóbeıtkenshe, tabys taýyp, otbasynyń jaǵdaıyn jasaǵany durys sekildi. Biraq, ekinshi jaǵynan, jastardyń boıyndaǵy bilim-biligi men kúsh-jigerin óz eline qyzmet etýge jumsasa eken degen de oı qylań beredi.
2023 jylǵy statıstıkalyq málimetke súıensek, elimizden syrtqa kóship ketýshilerdiń sany 15 myńnan asady. Al Japonııadan syrt elge kóship ketýge jylyna 15 adamǵa ǵana ruqsat beredi eken. Qytaıda da jastardyń shetelde oqýyna baılanysty shekteýler bar. Halqynyń sany kóp alpaýyt memleketterdiń ózi jastarynyń basqa elde bilim alýyna, kóshýine baılanysty arnaıy baǵdarlama engizgen. Al bizde jastarǵa álemniń kez kelgen buryshyna baryp, bilim alýǵa múmkindik berilgen. Mine, sondyqtan da bolar, jastardyń basym bóligi óz elinde qalýdan góri shet memleketke ketkendi jón sanap otyr. Bul, árıne, alańdatarlyq jaǵdaı. Sebebi el damýyna úles qosatyn ǵalymdardyń, ınjenerlerdiń, bilikti mamandardyń elden ketýi aldaǵy 10–20 jylda elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik jaǵdaıy boıynsha oń nátıje bermeıtini anyq. Bul máseleni qalaı sheshý kerek degenge keler bolsaq, sarapshylardyń óz oılary bar. Máselen, bilimdi, talantty jastardyń damýyna tolyq jaǵdaı jasaý kerek. Arnaıy shákirtaqy taǵaıyndap, jatatyn jerin qamtamasyz etse, ǵylymmen aınalysýyna múmkindik berip, tańnan keshke deıin kerek emes pánderdi oqýdan bosatsa, ıntellektýaldyq deńgeıin tolyq paıdalanatyndaı jumys kólemi berilse durys bolady.
Jastardyń syrtta bilim alǵysy keletininiń bir sebebi – «Bolashaq» baǵdarlamasynyń ıgiligin paıdalaný. Úkimet 1994 jyldan beri «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly elimizdiń bilim-ǵylym salasyn, tehnologııasy men ekonomıkasyn kóterýge atsalysady degen senimmen jastardyń shetelde oqýyna múmkindik jasap keledi. Otandyq mamandardyń da damyǵan memleketterdiń joǵary oqý oryndaryna baryp tájirıbe almasýy úshin qyrýar qarjy bólip keledi. Biraq osy mamandardyń qandaı tájirıbe jınap kelgeni, elge tıgizip jatqan paıdasy jaıly kóp aıtyla bermeıdi. Sondaı jastardyń biri Ulybrıtanııada «Bolashaqpen» oqyp kelgen Merýert Búrkitbaeva shetelde qalýdan góri Qazaqstanǵa oralýdy jón sanaǵan. Taǵy bir «Bolashaq» stıpendıaty Meıram Jandildın de Chehııada usynǵan bank qyzmetinen bas tartyp, elge oralǵan. Mine, osyndaı jastarymyz kóp bolsa deısiń.
«О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bolýdy» qulaǵyna bala kezden sińirip ósse, jastarymyzdyń boıynda otanshyldyq sezim sýymas edi. Sol kezde basqa eldiń «jumaǵy» óz eline jetpeıtinin uǵar edi. Sonda jastarymyz shetelge dál búgingideı aǵylmaýshy edi. Menińshe, bul másele tereńirek zerttelip, memleket tarapynan arnaıy baǵdarlama jasalýǵa tıis. Zııatkerlerimizdiń, jumys kúshiniń bulaı syrtqa jappaı ketýine tosqaýyl qoıatyn ýaqyt jetti.
Laýra HALEL,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti
