Foto: N.Baıbýlın.
Máýlen Áshimbaev Palatanyń osy sessııadaǵy jumysyn qorytyndylap, senatorlardyń zań shyǵarý qyzmetiniń nátıjesine nazar aýdardy jáne alda atqarylatyn istiń basym baǵyttaryna toqtalyp ótti.
«Palata Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan reformalardy jáne Joldaýda, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda, Ulttyq quryltaıda júktelgen mindetterdi zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý baǵytynda nátıjeli jumys istedi. Jańa sessııaǵa deıin depýtattar óńirlerge baryp, jurtshylyqpen kezdesip, jergilikti turǵyndardy alańdatqan ózekti problemalarǵa nazar aýdarady. Olardy zerdelep, oń sheshilýine yqpal etedi. Bul jumys Palatanyń aldaǵy sessııadaǵy zań shyǵarý qyzmetine negiz bolatyny anyq», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar Senat Tóraǵasy sessııa barysynda Palata 4 Úkimet saǵatyn, Komıtetterdiń 50-ge jýyq kóshpeli otyrysyn, 100-den astam dóńgelek ústel men kezdesýler ótkizgenin tilge tıek etti. Odan bólek, senatorlar 200-ge jýyq depýtattyq saýal joldap, ózekti máselelerdi sheshý joldaryn usyndy. Atalǵan is-sharalarda qabyldanǵan usynymdar jumysqa alynyp, Úkimetke jáne jaýapty memlekettik organdarǵa joldandy.
«Parlament osy sessııada 100-ge jýyq zań qabyldady. Olardyń úshten birine depýtattyq korpýs bastamashy boldy. Azamattardyń memleket isterin basqarýǵa qatysýyn qamtamasyz etetin «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldandy. Áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge arnalǵan zańnama qatańdatylyp, lýdomanııamen kúres sharalary qolǵa alyndy. Alǵash ret «Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» arnaıy zań qabyldandy. Densaýlyq saqtaý júıesindegi birqatar ózekti máselelerdi sheshýge, salany odan ári jetildirýge arnalǵan zańdarǵa da mańyzdy túzetýler engizildi. Otandyq buqaralyq aqparat quraldaryn qoldaý maqsatymen «Mass-medıa týraly» zań qabyldandy. Senatorlar Prezıdentimizdiń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan baǵdarlamalar men jobalardy, onyń ishinde «Ulttyq qor – balalarǵa» bastamasyn iske asyrý aıasynda aýqymdy jumys atqardy. Palatanyń qaraýyna kelip túsken zańdar sheshim qabyldar aldynda máslıhat depýtattarymen jáne sarapshylarmen birge talqylanyp, jan-jaqty zerdelenip otyrdy. Osy jáne basqa da qabyldanǵan zańdar el ıgiligine qyzmet etedi dep senemiz», dep, Senat Spıkeri depýtattar men barlyq múddeli tarapqa belsendi jumys úshin alǵysyn bildirdi.
Palatanyń sessııadaǵy qorytyndy otyrysynda senatorlar Nurlan Sultanovty Joǵarǵy Sot sýdıasy qyzmetinen bosatty. Olar el Prezıdentiniń usynýyn qaraý nátıjesinde osyndaı sheshim qabyldady. Usynylǵan kandıdatýra aldyn-ala Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetinde talqylandy. Otyrys barysynda Memleket basshysynyń usynýyn Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy Denıs Shıpp oqyp berdi.
Sondaı-aq otyrys kezinde depýtattar Memleket basshysynyń «Adam quqyqtary salasyndaǵy odan ári sharalary týraly» Jarlyǵyn iske asyrý maqsatymen ázirlengen «Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» zańdy, sondaı-aq, oǵan ilespe «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine adam saýdasyna, vandalızm kórinisine jáne bótenniń múlkin búldirýge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «QR-nyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine adam saýdasyna, vandalızm kórinisine jáne bótenniń múlkin búldirýge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy qarap, maquldady. Zańdarǵa engizilgen túzetýler adam saýdasyna qarsy is-qımyldy kúsheıtýge, osy saladaǵy qylmystar úshin jaza túrlerin qatańdatýǵa arnalǵan. Sondaı-aq vandalızm jáne bótenniń múlkin búldirgeni úshin qarastyrylatyn sharalar da kúsheıtiledi. Atap aıtqanda, zań normalary jábirlenýshilerge QR Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly zańnamasyna sáıkes arnaýly áleýmettik qyzmetter alýǵa jańa quqyq berýdi kózdeıdi. Osyǵan baılanysty «Jábirlenýshilerge ótemaqy qory týraly» zańǵa adam saýdasyna qatysty qylmystar tizbesin keńeıtý jóninde túzetýler engiziledi.
Kún tártibine sáıkes otyrysta «Jylý energetıkasy týraly» zań, sondaı-aq, oǵan ilespe «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine jylý energetıkasy, elektr energetıkasy jáne rettelip kórsetiletin qyzmetter máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «QR-nyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar da qaralyp, maquldandy. Jańashyldyqtardyń qatarynda jylý energetıkasyna qatysty zańnamany buzǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý, búkil salaǵa monıtorıng júrgizý, tarıf belgileý qaǵıdattaryn aıqyndaý jáne energııa tıimdiligin arttyrý sııaqty basymdyqtar bar. Odan bólek, jańartylatyn energııa kózderin ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıesine engizýdiń ekonomıkalyq jáne tehnıkalyq oryndylyǵy jaǵdaıynda damytýǵa yntalandyrý kózdelip otyr. Zańda energııamen jabdyqtaýshy uıymdar bóliginde olardyń fýnksııalaryn óńirlik energııa berýshi uıymdarǵa bere otyryp, reforma júrgizý máselesi de nazarǵa alynǵan. Bul rette 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap tutynýshylardy energııamen jabdyqtaý maqsatymen elektr energııasyn satyp alý jónindegi qyzmet túrine lısenzııa engiziletinin atap ótken jón.
Búgin depýtattar bastamashy bolǵan «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekonomıkalyq quqyq buzýshylyqtardyń jekelegen túrlerin qylmystyq sıpattan aryltý jáne QR-nyń zańsyz jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl týraly zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «QR-nyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar da qaralyp, maquldandy. Bul qujattardyń normalary kásipkerlerdi qylmystyq qýdalaý orbıtasyna negizsiz tartýǵa qarsy is-qımyl jónindegi sharalar keshenin qamtıdy. Sondaı-aq azamattar men bıznestiń múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etedi.
Sonymen birge senatorlar «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik baqylaý men statıstıka, halyqty qorǵaý júıesin jetildirý, derekterdi basqarý, zańdy tulǵalardy tirkeý jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy da maquldady. Bul zań 5 kodekske jáne 36 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıdi. Onyń ishinde Áleýmettik kodekske halyqtyń áleýmettik osal sanattarynyń quqyqtary jónindegi ýákil mártebesin jáne onyń quzyretterin bekitý jóninde túzetýler engiziledi. «Balamaly derekter», «derekter ónimi» jáne «ulttyq tirkelimder» uǵymdaryn engizý týraly da jańashyldyqtar bar.
Senat otyrysynda Memleket basshysynyń halyq arasynda oıynǵa táýeldilikke qarsy kúresti kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine oıyn bıznesi, lotereıa qyzmeti, densaýlyq saqtaý, memlekettik eńbek ınspeksııasy, memlekettik baqylaý jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jáne oǵan ilespe «QR-nyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań da qaralyp, maquldandy. Zańǵa engiziletin túzetýler elektrondyq kazıno men ınternet-kazıno qyzmetin uıymdastyrǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizýdi, 21 jasqa deıingi adamdarǵa energetıkalyq sýsyndardy satýǵa, sondaı-aq, satýshynyń tikeleı qatysýynsyz saýda avtomattary, ózge de elektrondyq nemese mehanıkalyq qurylǵylar arqyly satýǵa tyıym salý, qumar oıyndarǵa táýeldi adamdardy medısınalyq ońaltý tártibin belgileý jáne olarǵa konsýltasııalyq medısınalyq baqylaýdy engizý, memlekettik eńbek ınspeksııasyn jergilikti atqarýshy organdardan eńbek jónindegi ýákiletti memlekettik organǵa berý máselelerin qamtıdy.
Budan basqa, Senat depýtattary «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine kólik jáne elektrmobılderge arnalǵan ınfraqurylymdy damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly»,«QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine minis jáne minis-jegin jylqylardyń otandyq tuqymdaryn saqtaý jáne ósimin molaıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly», «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar jáne elektr energetıkasy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» QR-nyń Kodeksine (Salyq kodeksi) ózgerister engizý týraly» zańdardy qarap, maquldady.
Otyrystyń kún tártibinde qaralǵan sońǵy máseleler halyqaralyq kelisimderdi ratıfıkasııalaýǵa qatysty boldy. Atap aıtqanda, Palata depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasy men Sıngapýr Respýblıkasy arasyndaǵy kórsetiletin qyzmetter saýdasy jáne ınvestısııalar týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymynyń arasyndaǵy sıfrlyq ınklıýzııa jáne transformasııa jónindegi Azııa-Tynyq muhıty mınıstrlik konferensııasyn uıymdastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdardy maquldady.
Is-sharada senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady.
