Ulttyń joǵyn túgendep, tarıhı sanany tolyqtyryp, eldi uıystyrýda baspasózdiń orny bólek ekendigi sózsiz. Jalpy, kez kelgen ulttyq baspasóz – qoǵamnyń aınasy jáne temirqazyǵy.
Qolyna qalam ustaǵan jýrnalıst qaýymnyń ǵana emes, kózi qaraqty oqyrmannyń, qarapaıym halyq pen atqa mingen azamattyń ashyq alańy men minberine aınalyp, ult muratymen úndesken basylymdar joq emes, bar. Shyndap kelgende táýelsiz elimizdiń eldik múddesi, osy ýaqyt aralyǵyndaǵy halyqtyń bolmys-bitimi men tynys-tirshiligi tolyqtaı buqaralyq aqparat quraldarymen tyǵyz baılanysty.
Jyl basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el gazeti – «Egemen Qazaqstan»-ǵa súbeli suhbat berdi. Jurtqa aıtar sózin baspasóz arqyly jetkizýdiń klassıkalyq úlgisin qaıta jańǵyrtqan Prezıdent osy suhbaty arqyly «Biz ozyq oıly ult retinde tek qana alǵa qaraýymyz kerek!» degen eldiktiń ıdeologııalyq baǵdaryn aıqyndap berdi. «Qoǵam ne nársege mán berýi qajet?» degen suraqqa: «Biz ozyq oıly ult retinde halqymyzdy ydyratatyn emes, biriktiretin joldy tańdap, tek alǵa qaraýymyz kerek. Jalpyulttyq qundylyqtar bárinen joǵary turýǵa tıis. Bul týraly únemi aıtyp júrmin. Taǵy da qaıtalaımyn, eńbekqorlyq, bilimpazdyq, kásibılik, birlik, yntymaq, janashyrlyq, iskerlik, bastamashyldyq, adaldyq, qarapaıymdylyq jáne únemshildik – naǵyz otanshyl, adal azamatqa tán qasıetter men qundylyqtar. Halqymyzdyń qýatyn arttyryp, tabysqa jeteleıtin osyndaı qasıetter men qundylyqtardy jan-jaqty dáriptep, urpaq sanasyna sińirý arqyly ǵana sapaly ultqa aınala alamyz», dep jaýap qatqan Prezıdent memlekettiń tutastyǵy men qoǵamnyń bereke-birligine bastaıtyn qundylyqtardy ult múddesin eskere otyryp ulyqtaýdyń mán-mańyzyn da baǵamdap bergen edi. Al bul – tek memlekettik organdar men zııaly qaýymǵa júktelgen mindet emes, barsha eldiń aldynda turǵan mańyzdy basymdyq, ásirese jýrnalısterge artylǵan zor jaýapkershilik.
Álem sarapshylary qazirgi jýrnalıstıkanyń úsh negizgi problemasyn atap kórsetedi. Olar: jalǵan jańalyqtar men feık aqparattyń taralýy, jasandy ıntellekttiń qarqyndy damýy jáne aqparattyń shamadan tys júktelýi. Ras, zamanaýı jýrnalıstıka tehnologııanyń qarqyndy damýy, aýdıtorııa minez-qulqynyń tez ózgerýi jáne myń qubylǵan geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty kóptegen qıyndyqpen betpe-bet kelip otyr. Sol sebepti de dál qazirgi ýaqytta Mirjaqyp Dýlatulynyń «Qaı jurttyń baspasózi myqty bolsa, sol eldiń ózi de kúshti» degen tujyrymy ózektiligin joımaı tur. Aqparattyq tehnologııa tóńireginde kún sanap emes, saǵat sanap ózgerip jatqan úrdister, kún tártibinen túspeı turǵan jasandy ıntellektiniń jahandyq qarqyny, sıfrlandyrý dáýiriniń jedeldigi elimizdiń aqparattyq qaýipsizdigi men ıdeologııalyq derbestigin saqtaý deıtin asa jaýapty qos mindetti aldyńǵy qatarǵa shyǵardy. Al bul tusta aldyńǵy shepte turǵan jýrnalısterge, atap aıtqanda ulttyq baspasózge artylar júk te, jaýapkershilik te salmaqty.
Bılik te, buqara da qashanda baspasózdiń bedelin, jýrnalısterdiń eńbegin joǵary baǵalaıdy. Kóktemgi sý tasqyny kezinde qutqarýshylar men quzyrly organ qyzmetkerlerimen qatar júrip, qoǵam aldyndaǵy qaryzy men paryzyn oryndaǵan BAQ ókilderi ataýsyz qalǵan joq. El basyna kún týyp, halyq qysyl-taıań kezeńge tap bolǵan talaı syn saǵatta da olar shynaıy aqparat taratýdyń jaýapkershiligin sezinip, ulttyq múddeniń bıiginen kórine bildi.
Qoǵamdyq pikir men azamattyq qoǵam qalyptastyrýda, bılik pen buqara arasyn jalǵap júrgen qalam ustaǵandardyń róli, orny esh ýaqytta kemigen emes. Oǵan kúni keshe kásibı mereke qarsańynda túrli memlekettik nagradaǵa ıe bolyp, mereıi artqan jýrnalısterdiń júldesi dálel. Qoǵamǵa, elge, ultqa, memleketke shynaıy aqparat jetkizý – basty mindetim dep uqqan, naǵyz jýrnalıst bolý – jaýapkershilik ekenin jete túsingen birtalaı áriptesimizdiń de tól mereke qarsańynda mereıi ústem boldy.
Keshe Aqordada ótken saltanatty jıynda «Qazaq gazetteri» JShS-nyń birqatar jýrnalısi Memleket basshysynyń qolynan marapat aldy. Atap aıtqanda, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Almaty qosynyndaǵy beldi jýrnalısi Aıgúl Ahanbaıqyzy men «Úrker» jýrnalynyń bas redaktory Jańabek Shaǵataı «Qurmet» ordenin alsa, «Aq jelken» jýrnalynyń bas redaktory Eseı Jeńisuly men «Kazahstanskaıa pravda» gazeti saıasat bóliminiń meńgerýshisi Iýlııa Mager «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy. Sondaı-aq «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń bas redaktory Sábıt Maldybaev Prezıdent syılyǵyna ıe boldy. Al gazetimizdiń Saıasat jáne quqyq bóliminiń aǵa tilshisi Eskendir Zulqarnaı Senat uıymdastyrǵan «Parasat» baıqaýynda úzdik baspasóz materıaly atalymynda top jardy.
Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleri kúni qarsańynda júldeli bolyp, syı-sııapat ıelengenderdiń deni – menshikti tilshiler. Máselen, gazetimizdiń Batys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Qazybek Quttymuratuly Jýrnalıster odaǵynyń «Altyn medali» ıegeri atansa, Atyraý oblysy boıynsha menshikti tilshi Joldasbek Shópeǵul «Amanat» partııasynyń jýrnalıster arasynda ótkizetin dástúrli «Amanat medıa syılyǵy» respýblıkalyq baıqaýynda «Biz birgemiz» – sý tasqynymen kúres týraly úzdik materıal» atalymynda júldeger boldy. Sondaı-aq «Egemen Qazaqstan»-nyń Ulytaý oblysy boıynsha menshikti tilshisi Abdolla Dastan «Qurmetti jýrnalıst» atansa, Qostanaı oblysyndaǵy menshikti tilshi Nurqanat Qulabaı «Qostanaı tańy» gazeti uıymdastyrǵan «Din jáne dástúr» oblystyq baıqaýynda bas júldeni qanjyǵasyna baılap, Túrkııaǵa joldama utyp aldy. Ras, bul marapattyń barlyǵy mereıdi de ósiredi, jaýapkershilik te júkteıdi.
Jýrnalısterdiń mereıi erekshe tasıtyn kásibı mereke qarsańynda sóz basyn Alash arystarynyń baspasóz týraly baıypty pikirinen beker bastaǵan joqpyz. О́ıtkeni olar jýrnalıstıkada ulttyq múdde men ultqa qyzmet etýdiń eń ozyq úlgisin qalyptastyryp, BAQ-tyń ıdeologııanyń qaınar kózi ekenin sózimen de, isimen de dáleldep berdi. Alash qaıratkerleri «Baspasóz ult pen memlekettiń órkendeýiniń qyzmetkeri, ulttyq sana-sezimniń aınasy bolýy kerek» degen tujyrymmen tutasyp, osy baǵytta tegeýrindi eńbek etti. Al búgingi BAQ býynynyń baǵy da, basymdyǵy da bireý, ol – Ádiletti Qazaqstan qurý jolynda otandyq jýrnalıstıkanyń abyroıyna daq túsirmeý. О́ıtkeni qazaq jýrnalıstıkasynyń jylnamasynda Ádiletti Qazaqstannyń tuǵyryndaǵy ulttyq baspasózdiń alar orny erekshe bolary sózsiz.
