Zııalylardyń basylymy
Aqqalı AHMET,
tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor
1. Ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń «Gazet – halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili» degenindeı, eldiń jaqsylyǵyn jarııa etip, túıtkildi máselelerin bılikke jetkizetin basylymnyń jóni bólek. Ult baspasóziniń bastaýynda turǵan «Egemen Qazaqstan» gazetin 20 jyldan beri jazdyryp alamyn. Gazettiń ár nómirin asyǵa kútemin, barlyq maqalany oqyp shyǵýǵa tyrysamyn. Basqasha aıtqanda, «Egemen» – barsha zııalynyń basylymy.
Bas gazettiń birneshe ereksheligi bar. Birinshiden, ult baspasóziniń qara shańyraǵy – «Egemenniń» shejirege toly qatparly tarıhy bar. Ekinshiden, bul – qazaqtyń táýelsiz el bolýyn ańsaǵan Alash arystary men qabyrǵaly qalamgerlerdiń aıshyqty qoltańbasy qalǵan basylym. Úshinshiden, basylymnyń baǵyty aıqyn. Bul – senimdi ári shynaıy aqparat taratý.
2. Ár gazettiń ustanatyn baǵyty ár alýan bolatyny anyq. Osy turǵydan aıtqanda, «Egemen» ult rýhanııatyn nasıhattap, tushymdy dúnıe usynyp keledi. Gazettiń ár nómirinen oqyrmanǵa oı salatyn, eldi birlik pen yntymaqqa úndeıtin, otandyq ekonomıkany órkendetýge baılanysty maqalalardy tabýǵa bolady. Ásirese shıeleniske toly jahan elderindegi ekonomıkanyń damý úrdisi, áleýmettik túıinderdi sheshý joldary, túrli kıkiljińniń saldary, qarjylyq saýattylyqty arttyrý sekildi máseleler keńinen saraptalady.
Keıingi kezde gazettiń sońǵy betinde tanymdyq aqparattar berile bastady. Ásirese eldi eleń etkizetin jańalyqtar toptamasy qyzyqtyrady. Ulttyq, álemdik ádebı shyǵarmalardy taldaǵan týyndylar, óner, ekonomıka salasyndaǵy belgili tulǵalarmen suhbat oqyrmandy gazetti úzbeı oqýǵa jeteleıdi.
3. Árıne, ózim tarıhshy bolǵandyqtan, gazet betinde qazaq halqynyń náýbet jyldardaǵy azapqa toly taǵdyry zerttelgen týyndylardy kóbirek oqyǵym keledi. Mundaı maqalalar búgingi jas býyn, bolashaq tarıhshylar úshin asa qajet.
Atyraý oblysy
Tarıhı taqyrypty izdep oqımyn
Satybaldy TASPIHOV,
Oral qalasynyń turǵyny, eńbek ardageri
1. «Egemen Qazaqstan» gazetine tarıhı materıaldar jıi shyǵady. Ertede ótken handar men bıler, tarıhı tulǵalar jaıynda shyǵarmalar, zertteýler meni qyzyqtyrady. Sondaı maqalalardy jibermeı oqımyn. Jasym 90-ǵa taıady, gazettiń baıyrǵy oqyrmanymyn.
2. Máshhúr Júsip Kópeıuly jaıynda izdep júrip oqıtyn edim. Qudaıǵa shúkir, bıyldyń ózinde osy bir erekshe tulǵa týraly birneshe maqala jaryq kórdi. Jaqynda ǵana Máshekeńniń shóberesi Abaı Sharapıevtiń «Ǵulama murasy – halqynyń oljasy» atty maqala shyqty. Osy maqalada «Máshhúr Júsiptiń tylsym álemi» atty kitap shyqqanyn estip-bildim. Jalma-jan surastyryp, avtorynyń telefonyn izdep taýyp, osy kitapty qalaıda qolyma túsirýge áreket etip jatyrmyn endi.
Odan bólek, ótken sandardyń birinde Qunanbaı qajynyń Semeıde ótken mereıtoıy jaıynda jaqsy dúnıe jarııalandy. Áıgili Abaıdyń ata-tegi, Qunanbaı, О́skenbaı, Yrǵyzbaı, Aıdos, Oljaı – shynjyry úzilmegen tekti áýlettiń tarıhy árdaıym qyzyq qoı. Danyshpan Abaıdyń ózi ǵana emes, atalary, ájeleri de asa tekti, ónerli adam bolǵandyǵy tarıhı ádilettilik sııaqty. Bizdiń ata-babamyz qazirgideı joǵary oqý oryndarynda oqymasa da, ómir akademııasynan sabaq alǵan naǵyz dala danyshpandary ǵoı dep marqaıyp qalasyń.
3. Qazaqta boıyna erekshe qasıet bitken, týmysynan dara adamdar az bolmaǵan ǵoı. Solar týraly jıi oqyǵym keledi. О́mirde aqyl-parasatyn paıdaǵa asyrǵan, kóptegen adamǵa úlgi bolǵan jandardyń ómiri erekshe qyzyqtyrady. Tarıhı oqıǵalardyń ortasynda júrgen tarıhı tulǵalardyń ómiri haqynda jıirek jazylsa deımin. Sebebi bul jastarǵa úlgi bolady ǵoı. Bolmysy bólek adamdar, qatarynan asyp týǵan jandar týraly jazylsa, sondaı dúnıeni oqyǵym keledi.
Batys Qazaqstan oblysy
Tabıǵat týraly maqalalar tartymdy
Japar SATYLǴANOV,
etnograf, qusbegi, Moıynqum aýdanynyń qurmetti azamaty
1. «Egemen Qazaqstan» – elimizdiń barlyq basylymy boı túzeıtin bas gazet. Ishki jáne syrtqy saıasat, memlekettiń bolashaqqa ustanǵan baǵdary, strategııalyq baǵyt, Prezıdenttiń el ekonomıkasy men rýhanı keńistigin ilgeriletýdegi tolǵamdy oılary birinshi kezekte bas gazette jaryq kóredi. Odan bólek, munda saıdyń tasyndaı iriktelgen saqa jýrnalıster eńbek etedi. Olardyń jazǵan tushymdy maqalalary salmaqtylyǵymen daralanady. Bir sózben aıtqanda, jan-jaqty pikiri, salmaqty oıy bar gazetti saýatty oqyrman birinshi kezekte oqıdy.
2. Meni jurttyń bári tabıǵat saqshysy dep tanıdy. Sondyqtan bas gazettegi «Týrızm», «Talbesik» betinde jaryq kórgen kóptegen maqalany úzbeı oqımyn. Elimizdiń ár qıyryndaǵy tabıǵaty tamasha jerler týraly jazylǵan jazbalar kóńilge qonady. Rýhanııat taqyrybyndaǵy materıaldar men túrli taqyryptaǵy syn maqalalar – avtorlardyń izdenisi. Tilshilerdiń birjaqty ketpeı, jan-jaqty saralap jazatyny qýantady. Bul – kásibıliktiń belgisi.
3. Rasynda da, tabıǵat, ekologııa taqyrybyndaǵy ózekti máseleler meniń janyma batady. Aldaǵy ýaqytta bas basylym betinen kıikter máselesine qatysty tereńdetip, indetip jazǵan jazbalardy oqımyn degen oıdamyn. Úkimet basshysy Shýdyń sýyn Sarysý men Sozaq dalasyna deıin jetkizemiz dep qaldy ǵoı. Bul jumys júzege assa, másele birshama jeńildeıdi. Ań men qus qazir sý izdep júr. Premer-mınıstr aıtqan mańaıdyń ar jaǵy – qý dala. Bul jaqqa 10 mıllıonǵa deıin kıik kele alady. Munda sý joq, myqty óris bar.
Kezinde kıikter Qaraqalpaqstan aýmaǵyna deıin ótip ketken kezeń de bolǵan. Kıik – baıtaqtyń erkesi. Bóten elge ketirip, etin shujyq sehyna jetkizgenshe, sartap dalanyń baılyǵyn ózimizde saqtaýymyz kerek. Tilshiler osy máseleni qaýzap jazsa degen tilegim bar.
Jambyl oblysy
