Túrkistan oblysyna saparmen kelgen Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva Arystanbab kesenesi mańyndaǵy «Otyrar» ortalyǵy men mýzeıin kópshilikke arnalǵan nysanǵa aınaldyrý qajettigin de aıtqan bolatyn. Iá, el tarıhyn bilýdegi basty maqsat – ótkennen taǵylym alý. Osy oraıda elimizdegi tarıhı-mádenı eskertkishterdi bilý – tarıh aldyndaǵy mindetimiz. О́ıtkeni búgingi kemeldiktiń ótken kúnder jórgeginde ósip-jetiletini, tarıhtaǵy kez kelgen mádenı órleýdiń ótkenmen tyǵyz baılanysty ekeni aıtpasa da túsinikti.
Otyrar óńiri mádenı eskertkishterge óte baı. Mundaǵy kóne muralar 200-den asady. Eskertkishter arheologııalyq, sáýlettik, etnografııalyq bolyp bólinedi. Bul jyljymaıtyn tarıhı-mádenı qundylyqtardy saqtaý Otyrar memlekettik arheologııalyq mýzeı-qoryǵy memlekettik mekemesine júktelgen. Qoryq-mýzeıde eskertkishterdiń kezdeısoq ne qasaqana buzylýynyń aldyn alý úshin 13 aýyldyq okrýgke qoryqshylar bólingen. Olardyń negizgi mindeti ózderine bekitip berilgen aýmaqtaǵy tarıhı-mádenı muralardyń saqtalýyn qadaǵalaý, okrýg basshylyǵymen jáne jer ınspektorlarymen únemi tyǵyz baılanysta bolý. Sonymen qatar eskertkishterge jaqyn ornalasqan sharýashylyq ıelerine tarıhı-mádenı muralardyń búlinbeýi jóninde túsinik jumystaryn turaqty júrgizip otyrý.
Ustazdar mektepterde ótetin tárbıe sabaqtarynda eskertkishter eldiń, bútin bir halyqtyń baǵa jetpes asyl qazynasy ekenin túsindirip, nasıhattap otyrsa, jas urpaq ta óz eliniń mádenıetine, ótken tarıhyna janashyrlyqpen qaraıtyn ultjandy azamattar bolyp óser edi. Al qazirgi kezde týrızmniń óte qarqyndy damýyna baılanysty kez kelgen tarıhı-mádenı eskertkishter arqyly biz elimizdi búkil dúnıe júzine tanytýǵa múmkindik alamyz.
Azat TURLYBEKQYZY,
«Otyrar» memlekettik arheologııalyq mýzeı-qoryǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri
Túrkistan oblysy,
Otyrar aýdany
Memlekettik til – rýhanı negizimiz
Memlekettik tildi bilýge, qasterleýge degen talap kún sanap joǵarylyp keledi. Sot sýdıalary men qyzmetkerleri tilderdi damytý basqarmasynda memlekettik tildi júıeli túrde oqyp-úırenip, ony ári qaraıǵy qyzmetterinde keńinen qoldanýdyń múmkindigin qarastyryp jatyr. О́ıtkeni memlekettik qyzmetkerler ana tilinde sóılep, ana tilinde saýatty jaza bilýde ózge ult ókilderine úlgi-ónege kórsetýge tıis.
Ata Zańymyz memlekettik tildiń mártebesin kóterýge kepildik beredi. «Tilder týraly» zańnyń 4-babynda: «Memlekettik til – memlekettiń búkil aýmaǵynda qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salasynda qoldanylatyn memlekettik basqarý, zań shyǵarý, sot isin júrgizý jáne is qaǵazdaryn júrgizý tili» dep atap kórsetilgen. Al sottardyń is júrgizýdi memlekettik tilge kóshirýine joǵaryda atalǵan zań talaptaryn oryndaýǵa baǵyttalǵan jumystar óz septigin tıgizip otyr.
Joǵarǵy Sot sheshimimen aýdandyq jáne oǵan teńestirilgen sottarda qujattardyń memlekettik tildegi úlesin 100 paıyzǵa jetkizý josparlanǵany da kóńilge qýanysh uıalatady. Osyǵan baılanysty Batys Qazaqstan oblysy mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń memlekettik tildi qoldaný men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi josparyna sáıkes maqsatty is-sharalar júzege asyryla bastady. Máselen, qazirgi kezde sottyń shyǵys qujattary, ilespe hattar, ishki qyzmet qujattary, barlyq jumys josparlary, uıymdastyrylatyn is-sharalar memlekettik tilge kóshirilgen.
Qoryta aıtqanda, qazaq tili – bizdiń rýhanı negizimiz. Bizdiń mindetimiz – onyń qoldanylý aıasyn barlyq salada barynsha keńeıtýge kúsh salyp qana qoımaı, osy jolda aıanbaı ter tógý. Mine, sonda ǵana aldymyzǵa qoıǵan maqsat údesinen shyǵa alamyz.
Jandos ESENOV,
Batys Qazaqstan oblysy mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq soty ákimshisiniń basshysy
ORAL
