Bir áýletten shyqqan úsh sardar

Naǵashysyna tartqan

Biraq bizdiń búgingi keıip­kerlerimiz olaı emes. Taıpaqtyń túk­pi­rindegi aýylda týyp-ósken aǵaıyndy Amangeldiuldaryn qıyn da qyzyqty mamandyqqa qy­zyq­tyrǵan, alyp kelgen kádim­gi kitap bolypty. Amangeldi Qara­­ǵoı­shıev keńsharda qara­paıym júrgizýshi bolyp qyzmet etke­ni­men, úıine kóp kitap jınapty. Al anasy Sáýle – aýyl­da 3 myń bala­nyń kindigin kes­ken aıtýly aký­sher edi. Bar baılyǵy – balalary jáne jeke kitaphanasy bolǵan sha­ńy­raqta rýhanı qundylyq, adam­ger­shi­lik qaǵıdalary ústem turatyn.

– Ásirese bizdiń, balalardyń jaqsy kórip oqıtyn eki kita­bymyz bar edi. Onyń biri – «Tynyshtyq kúzetinde» dep atalatyn, ekinshisi «Sarqabanda bolǵan oqıǵa» edi. Ishinde neshe túrli qylmystyq oqıǵa ja­zyl­­­­­­­ǵan shytyrman shyǵarmany inim Ertaı ekeýmiz qolymyzdan tas­­tamaı oqydyq. Ertaı sol kez­diń ózinde «mılısııa bolam» deıtin. Bul 70-jyldardyń ortasy», dep eske alady Nursultan Amangeldiuly.

Áýlet balalarynyń ishki ister salasyna qyzyǵýshylyǵyna taǵy bir sebep týǵan naǵashylary – Málik pen Esqara Qýandyqov ekeýi de Máskeý akademııasyn bitir­gen ofıser kadr bolǵan eken. Ekeýi de polkovnık shenine jet­ken. Málik aǵaı Jympıty aýda­nynda ishki ister bólimin bas­qarǵan. «Naǵashylarymyzdyń sa­ryala túımeli áskerı forma­syn kórip óstik, bolashaq mamandyǵymyzǵa bul da áser etken sııaqty», deıdi Ertaı Qaraǵoıshıev.

Nursultan

Otbasynyń úlken uly Nur­sultannyń ishki ister salasyna kelýi ońaı bolmapty.

– Mılısııa bolýdy jas ke­zim­nen armandaǵanym ras. Mek­tep bitirgeli júrgende usta­zymyz Láılá apaı Volgo­grad tergeý mektebinde oqyp júrgen Baýyrjan Satybaldıev degen­ kýrsantpen kezdesý uıym­das­tyrdy. О́te qyzyqty kesh boldy. Buryn­nan qyzy­ǵý­shy­lyǵym bar, janyp kettim. Bir­neshe suraq qoıdym. Qatty qul­shy­­nys boldy. Biraq ol kezde zańgerlik oqý qol jetpes­teı kórinetin. Mektep bitirgen soń keshikpeı ásker qataryna alyndym. Áskerden kelgen soń QazMÝ-dyń zań fakýltetine barýǵa batylym jetpedi. Sóıtip, Taldyqorǵandaǵy zań tehnıkýmyna tapsyrdym. Biraq bir orynǵa 15 adamnan kelip tur eken. Qujat qabyldap otyrǵan adam: «Sizge esh úmit joq-aý» dedi. Sodan pushaıman bolyp aýylǵa qaıttym, – dep eske alady Nursultan Amangeldiuly. Bul 1984 jyl bolatyn.

Keıin Oral pedagogıkalyq ınstıtýtynyń qazaq tili men ádebıeti fakýltetin bitirgen Nursultan biraz jyl komsomol jumysynda júrdi. Táýel­­sizdiktiń alǵashqy jyldary Taı­paq aýdan­dyq jastar isi jáne sport bólimin basqardy.

– 1995 jyly jeltoqsan aıynda Taıpaq aýdanynda oqys oqıǵa boldy. Bank ǵımaratynda úsh adam qaza tapty. Aýdandyq polısııa bóliminiń basshylary aýys­ty, jeke quram ishinde moraldyq jaǵdaıdy saýyqtyryp, tártip ornatý qajettigi kún tártibinde turdy. Sol kezde meni ishki ister salasyna qyzmetke shaqyrdy, – deıdi Nursultan Amangeldiuly.

1996 jyly Taıpaq aýdandyq ishki ister bólimi bastyǵynyń jeke qurammen jumys boıynsha orynbasary bolyp qyzmetke kirisken Nursultanǵa alǵashynda ońaı bolǵan joq. 32 jasqa kelgen, jasynan túrli uıymdy basqaryp, jumysta shyńdalǵan jigit, eń aldymen, qatań tártipti qolǵa aldy. Araq ishpeıtin, teme­ki tartpaıtyn sportshy azamat jańa qyzmetine jan-táni­men kiristi. Jumys isteı jú­rip Ishki ister mınıstrliginiń Qostanaıdaǵy zań ınstıtýtyn oqyp aldy.

– Qyzmet barysynda talaı-talaı oqıǵa boldy. 2000 jyly Tompaq degen aýylda bolǵan 4 adam­nyń ólimi tek Taıpaq aýda­­nyn ǵana emes, oblysty dúr silkintti, – deıdi Nursultan Amangeldiuly.

...2000 jyldyń naýryz aıy bolatyn. Polısııaǵa Tompaq aýlynan: «Elektr baǵanasy­nyń boıynan ólgen adam tabyldy, toqqa soǵylǵan sııaqty. Aýyl shetindegi úıden eshkim shyqpaı jatyr, qart erte turatyn edi» degen habar keldi. Janyna sarapshy 1-2 serjant, tergeý tobyn alyp Nursultan Amangeldiuly oqıǵa ornyna jedel jetti. «Baryp qarasaq, toqqa soǵylǵan belgi joq, uryp-soqqan, qylǵyndyrǵan, zorlyqpen óltirilgeni belgili boldy. Sosyn habarlaǵan kisini shaqyrttym. «Tanısyń ba?» «Tanımyn. Osy aýyldaǵy pálen degen qarttyń balasy. Úıi aýyl shetinde, 300 metrdeı jerde bólek turǵan úı». О́likti salyp alyp, úıge bardyq. Túnde shamaly qar jaýǵan edi, úıdiń janyna kelgen motosıkldiń izi bar eken. Aıǵaılap edim, eshkim shyqpady. Esikti ıterip, ishke kirdim, alasha tap-taza. Pıstoletimdi oqtap alyp, serjantty esik aldyna qaldyryp, ishki úıge kirdim. Ortańǵy bólmede eki kisi jatyr eken, kórpe jabýly. Kórpeni tartyp edim, qartty kórdim, qan-qan, qylǵyndyryp óltirgen. Kórpeniń arasynan pyshaq tústi. Ekinshi kórpeniń astynda kempiri jatyr eken. Ony da qylǵyndyrǵan. Úlken jaǵyna kirsem, jınalmaǵan tósek ústinde kelini etpetinen jatyr eken. Ony terezeniń tıýlimen qylǵyndyrypty. Anasynyń janynda kishkene bala jatyr, qımyldap qaldy, «Bala tiri eken!» dep aıǵaılap jiberdim, jalma-jan sábıdi kórpege orap, alyp shyqtym. Esikti jaýyp, eshkim kirmeýin buıyryp, birden oblystyq basqarmaǵa habar berdik», dep eske aldy Nursultan Amangeldiuly.

Tórt adamnyń ólimi – asa aýyr qylmys sanalatyn. Taıpaq polısııa bólimine «oqıǵa ornyna eshkim jaqyndamasyn, bul ispen Oraldan baratyn tergeý toby aınalysady» degen habar keldi. Oblystan Nurlan Qarabekov bas­ta­ǵan mamandar, krımınalıster kelip iske kiristi. Tergeý isi óte kúrdeli júripti. Aýyr qylmys 21 kúnnen keıin ashylǵan...

Polısııa podpolkovnıgi Nur­sultan Amangeldiuly budan keıin de talaı-talaı oqıǵanyń ortasynda júrdi. 2000 jyly jarty jyldaı Qaratóbe aýdandyq polısııa bólimi bastyǵynyń orynbasary qyzmetinde bolǵany bar. Odan keıin Oral qalalyq polısııa basqarmasynda zeınet jasyna jetkenshe túrli qyzmet atqardy. Qalalyq polısııa bas­qarmasynda bastyqtyń tárbıe jáne kadr isi jónindegi orynbasary boldy. Osy qyzmetinde júrip te talaı jetistikke jetti. Mysaly, 2000 jyly prezıdenttik kópsaıysta nysanaǵa tıgizýden úzdik shyqty. Talaı ret oblystyń namysyn qorǵap, respýblıkalyq jarystarǵa da baryp júrdi.

Nursultan Amangeldiuly qazir Oral qalasynda turady, 2010 jyl­dyń sońynan beri zeınet demalysynda.

Ertaı

Ertaı Amankeldiulynyń jas kezinde-aq jazýshy Kemel Toqaevtyń detektıv shy­ǵar­malaryn súıip oqı­ty­nyn jo­ǵa­ryda aıtqanbyz. «Ási­rese «Sar­qabanda bolǵan oqı­ǵa» shyǵar­masynan ter­geý­shi, anyq­taýshy sııaqty maman­dyq­tardyń ne eke­­nin bilip, qylmystyń qalaı ashylatynyn, qıyndyǵyn alǵash túsindim» deıdi keıipkerimiz.

Ertaı da 10-synypty bitirgen kezde mılısııa mamandyǵyn tań­­daǵan. Biraq ol kezde Oral qa­­la­­synda zańgerlik, quqyq qor­ǵaý baǵytynda oqý orny joq edi. Mek­­tepti jaqsy bitirgenimen, qara­­­paıym júrgizýshiniń balasy alysqa kete almapty. 1984 jyly Oraldyń pedagogıkalyq ıns­­tıtýtyna, geografııa-bıolo­gııa fakýltetine oqýǵa tústi. 1985 jyly birinshi kýrstan soń ás­ker­ge ketti. Qıyr Shyǵysta ­bo­ry­­shyn ótep kelgen soń oqýyn jal­­ǵastyryp, 1991 jyly bitir­di. Eńbek jolyn Saıqudyq aýlyn­da mektep muǵalimi bolyp bas­ta­dy.

– 1997 jyly aýylda toqyraý bastaldy ǵoı. Ásirese urlyq kó­beıdi. Aýyl ákimi Jeńis Ospa­nov degen azamat bolatyn. Bizdiń aýyl aýdan ortalyǵynan 150 shaqyrym shalǵaı eldi meken edi. Aýylǵa ýchaskelik polısııa kelmeıdi. Kelse de turaqty turýyna úı joq. Basqa jaqtyń azamattary 1-2 aı ǵana turyp, ketip qalatyn. Aýyl ákimi meni «mılısııaǵa kirip, aýylǵa ýchas­kelik ınspektor bol» dep úgit­teı bastady. «Eldi qorǵaıyq, qylmys kóbeıip ketti» dep namysymdy janydy. Sóıtip, 1997 jyly aqpan aıynyń 22-sinde óz erkimmen aryz jazyp, mılısııa qataryna kirdim, – deıdi Ertaı Qaraǵoıshıev.

Osylaısha, Ertaı Aman­gel­di­uly da qarapaıym ýchaskelik po­lısııa qyzmetinde eńbek jolyn bastady. Ol kezde kún sa­ıyn urlyq bolyp jatatyn. Ury-qarynyń basynǵany sondaı, maldy qoradan alyp ketetin. Aýyldyń jaıyn jaqsy biletin Ertaı birden iske kiristi. Kóp keshikpeı kórshi Qyryqqudyq ­aýlynan 18 bas mal aıdaǵan ury­lar qolǵa tústi. Eldi qan qaqsatyp júrgen aǵaıyndy jigitter eken. Tún ishinde atqa minip, qoradaǵy maldy túgel aıdap ketip júrgen qaraqshylardyń urlyq maldy satý júıesi de jolǵa qoıylǵan kórinedi. Saıqudyq Jympıty ­aýdanymen shektesedi, ar jaǵynan Aqtóbe oblysynan mal alýshylar keledi. Kúndiz maldy saı-salaǵa ja­syryp, túnde «KamAZ»-darǵa tıep, Aqtóbe oblysyna tıep asyryp otyrǵan.

«Aǵaıyndy urylar qolǵa tús­ken soń biraz ýaqytqa deıin aýyl­da mal urlyǵy sý sepkendeı basyldy», dep eske alady Ertaı Amangeldiuly.

1998 jyly qyrkúıek aıynda Oral qalalyq polısııa bólimine aýysqan Ertaı Qaraǵoıshıev anyq­taýshy, aǵa anyqtaýshy bolyp qyzmet etti. 2012 jyly BQO Ishki ister departamentiniń Anyqtaý bóliminde bastyqtyń oryn­basary boldy. 2015 jyly Jáni­bek aýdandyq polısııa bóli­miniń basshysy bolyp taǵa­ıyn­dalyp, 2017 jyldyń sońyna deıin abyroımen eńbek etti. Búginde polısııa podpolkovnıgi E.Qaraǵoıshıev jasyna baılanysty zeınetke shyqqanymen, joǵa­ry oqý ornynda sabaq berip, bilimi men tájirıbesin keıingi jastarǵa úıretip júr.

Qýat

Amangeldi áýletiniń kenjesi Qýat Qaraǵoıshıev – aldyńǵy eki aǵasynyń dańqty jolyn laıyqty jalǵastyryp kele jatqan izba­sar. Alǵashqy býh­galterlik maman­dyǵyn tuty­ný­shylar koopera­sııasy ıns­tıtýtynda alǵan Qýat ta keıin Qostanaı zań ınstıtýtyn bitirdi. Polısııadaǵy qyzmetin 1996 jyly Batys Qazaqstan oblystyq Ishki ister departamenti­niń qarjylaı qamtamasyz etý bas­qarmasyna qarasty baqylaý-revızııa bóliminde aǵa revızor bolyp bastady. Keıin aǵa revızor boldy. 1998 jyly BQO IID-nyń 9-basqarmasy – jalǵan aqsha jasaýshylarmen jáne kontrabandamen kúres bóliminiń jedel ýákili bolyp qyzmet etti. Keıinnen qaıtadan departamenttiń esep-qısap, qarjy salasyna birjola aýysty. 2010 jyldyń aqpan aıynan beri BQO Polısııa departamentiniń qarjy basqarmasyn basqaryp keledi. 2013 jyldan beri polısııa polkovnıgi.

– Qýat Amangeldiuly – Ishki ister organdarynyń úzdigi tós­belgisiniń ıegeri. Uzaq jylǵy qajyrly qyzmeti úshin kópte­gen memlekettik marapatqa ıe boldy. 2021 jyly «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Táýelsizdi­­gine 30 jyl» mereıtoılyq meda­lin óńirine taqty. 2015 jyly óziniń atqaryp otyrǵan qyz­metine laıyq­tyǵy jóninde jáne budan da joǵary laýazymdardy atqarýǵa usyný úshin kadr rezervine tirkeýge alynǵan, – deıdi BQO Ishki ister departamenti baspasóz orta­lyǵynyń qyzmetkeri Asylaı Ǵubasheva.

Mine, bir áýletten shyqqan úsh sardardyń eńbek joly osyndaı. Áý basta ádebı kitaptan bastalǵan áýestik jas ulandardy mamandyq tańdaýǵa, Otan tynyshtyǵyn kúzetý jolyna alyp kelipti. Ádebıettiń áseri, shyǵarmanyń kúshi degen osy. Múmkin bizdiń keıipkerlerimizdiń ónegeli ómir joly osy joldardy oqyp otyr­ǵan jas býynǵa áser eter. Olaı bolsa, bizdiń de eńbegimiz tekke ketpegeni.

Batys Qazaqstan oblysy

SÝRETTE: Nursultan, Qýat, Ertaı ákesi Amangeldi jáne anasy Sáýlemen birge