foto: qazaqstan.tv
Qysqa da nusqa sóılep, ózin tanystyrdy. О́mir boıy Qostanaıda turatynyn, osynda úlken bir mekemede esepshi bolyp eńbek etip, zeınetkerlikke shyqqanyn aıtty. Joldasymen birge ul-qyz ósirip, baqytty ǵumyr keshse de, jastaıynan janyn jegen oı – shyqqan jerin, tegin, ata-anasyn bilmeıtindigi. Ol – 30-jyldardaǵy ashtyqta qyrylǵan áýletten qalǵan urpaq Qostanaı oblysynda jetimder úıinde erjetken. Bul jaqqa Aqtóbedegi jetimder úıinen aýystyrylǵan. Osy kezge deıin qansha surastyrsa da, týysqandary týraly birde-bir derek tappapty, Jetimder úıine kim tapsyrǵanyn bilmeıdi. Ashtyqqa ushyraǵan aýyldardy aralap, tiri qalǵandardy jınap júrgen komsomoldar ony shala jansar kúıde taýyp, Aqtóbedegi jetimder úıine tapsyrǵan sııaqty.
Ájeı densaýlyǵyna baılanysty jol júre almaıtynyn aıtyp, menen Aqtóbedegi oblystyq arhıvten №5 jetimder úıine 1932-1933 jyldary qabyldanǵan balalardyń tiziminen óziniń aty-jónin taýyp berýin ótindi. Ol kisimen sóılesip turyp, áke-shesheńizdiń beınesi, esimi esińizde bar ma dep suradym. Ájeı biraz ýaqyt únsiz qaldy. Oılanyp tur. Aıtsam ba eken, aıtpasam ba eken degen ekiudaı sezimniń qaısysyn tańdaryn bilmegendeı. «Bala kezimde uıyqtap jatsam, qulaǵyma «Darııaǵa jaqyndamańdar» degen áıeldiń jaǵymdy qońyr daýysy kele beretin. Osy sózdi eske alyp, anamnyń beınesin esime túsirgim kelse de, bolmady», dedi ol. Men «Aqtóbede darııa degen sózdi kóp qoldanbaıdy. Darııa – teńiz. Ne bolsa da, siz Aral teńizi boıyndaǵy aýyldansyz» dedim. Apaı kóńildendi. Birazdan soń «Kóz aldymda qazan basynda jińishke, uzyn táp-tátti baýyrsaqtardy pisirip turǵan jaýlyq tartqan áıeldiń beınesi turady ári onyń shı baýyrsaq degen sózi qulaǵymnan ketpeıdi. Keıin osy baýyrsaqtardy Semeı jaǵynan kórdim de, tańǵaldym» dedi. Oılanyp qaldym. Apaıdyń Aralda týyp-óskenin aıtyp, sál asyǵystaý jasadym ba dep oılandym. Aral jaǵy shı baýyrsaq pisiretin be edi? Shı baýyrsaq bolsa, bul kisiniń ata-anasy Abaı aýyly, Semeı jaǵynan boldy ma? Bul kisini darııa teńizben, shı baýyrsaqpen ne baılanystyryp tur?
Úlken kisiniń amanatymen oblystyq muraǵattan №5 jetimder úıiniń qujattaryn taptym. О́kinishtisi, 1932-1933 jyldary Aqtóbe qalasyndaǵy Mıasoedov kóshesinde ornalasqan №5 jetimder úıine balalar durys tirkelmegen. Jalǵyz ǵana papki. Qalaı bolsa solaı tirkelgen qujattar. Sol jyldary jetimder úıine túsken balalardyń aty-jónderine qaraǵanda, qansha dana sabyn, qansha dana tósek-oryn, kıim jetkizilgeni týraly málimetter tolyq. 1936 jyly osy jetimder úıiniń kıim jýatyn bólmesinde órt shyǵyp, birqatar esep-qısap qujattary órtenip ketti dep jazylǵan. Biraz kúnnen keıin qaıta qońyraý shalyp, ol kisi týraly esh derek tappaǵanymdy aıttym. Keıin oılansam, ájeı shamamen 1928-1929 jyldary dúnıege kelgen sııaqty. Aqtóbedegi jetimder úıinen Qostanaıǵa aýystyrylǵanda birge ketken qurbysymen ómir boıy apaly-sińlideı syılasyp ǵumyr keshken. Jalǵyz týysy da sol kisi bolǵan. Qazir bul kisiler qaıda eken? Álde armandaryn júrekterinde áldılep, ómirden ótip ketti me?
Aqtóbe oblysy
